پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۱۰۶۰۲
تاریخ انتشار: ۱۹ فروردين ۱۳۹۷ - ۱۴:۲۵
روز جهانی بهداشت؛
مهدیار صبوری


اولین پیش‌نویس برنامه عمل 10 ساله سازمان همکاری اسلامی‌(OIC) در مورد سلامت تنظیم شده است که در این یادداشت مفاد این برنامه عمل از منظر زنان و کودکان مورد تحلیل و ارزیابی قرار خواهد گرفت.

سلامت افراد جامعه از جمله زنان و کودکان به عنوان اولویت‌های مطرح در جوامع مختلف و در زمره شاخص‌های توسعه کشورهاست. با توجه به جایگاه و اهمیت این موضوع، کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی‌(OIC) درصدد برآمده‌اند تا برنامه عمل 10 ساله‌ای ناظر بر سلامت تنظیم کنند.

پیش‌نویس برنامه عمل راهبردی سازمان همکاری اسلامی ‌(OIC) در مورد سلامت مشتمل بر 6 فصل است که سه فصل ابتدایی آن ناظر بر بررسی و تجزیه و تحلیلی است که براساس اطلاعات ارائه‌شده درمورد وضعیت سلامت در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی‌ است و گزارشی در مورد اقدامات جدید انجام‌گرفته در زمینه سلامت در قلمروی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌ارائه می‌کند. سه بخش آخر که از اهمیت بیشتری برخوردارند، ناظر بر حوزه‌های موضوعی خاص و برنامه‌های پیشنهادی است و ایجاد مکانیزمی‌ را برای اجرای این برنامه عمل توصیه می‌کند. در یک نگاه کلی، بخش‌های مختلف گزارش عبارتند از:

بخش اول؛ به رویکرد، سیاست و راهبرد سازمان همکاری اسلامی ‌در زمینه سلامت می‌پردازد. مهم‌ترین مسائل مطرح در این بخش ناظر بر مراقبت از سلامت کودک و مادر و مقابله با بیماری‌ها از جمله بیماری‌های واگیردار است. همچنین اقدام در جهت پیشگیری مؤثر و درمان بیماری‌ها و امراض واگیردار، ارتقای مراقبت از سلامت کودک و مادر و دستیابی به خودکفایی در زمینه نیازهای محلی سلامت از جمله در خصوص دارو و واکسن‌ها، توسعه قوانینی ناظر بر حمایت از حقوق کودکان، بهره‌مندی از بالاترین استاندارد سلامت، اتخاذ اقدامات مؤثر در راستای محو فلج اطفال و حمایت از کودکان در مقابل همه اشکال خشونت و استثمار؛ به عنوان اولویت مطرح شده‌اند؛

بخش دوم؛ وضعیت سلامت در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی که به تبیین وضعیت جاری سلامت در کشورهای عضو می‌پردازد و اطلاعاتی در مورد پیشبرد اهداف توسعه هزاره در زمینه سلامت ارائه می‌کند؛

بخش سوم؛ چالش‌ها، موانع و برنامه‌ها که به بررسی چالش‌ها و خلأهای مهم، موانع و معضلاتی که دولت‌های عضو با آن در زمینه سلامت مواجه هستند، می‌پردازد؛

بخش چهارم؛ زمینه‌های همکاری که 6 حوزه موضوعی سلامت را برای همکاری تعیین می‌کند: 1) توسعه نظام سلامت، 2) کنترل و پیشگیری بیماری‌ها، 3) سلامت و تغذیه کودکان و نوزادان، 4) دارو، واکسن‌ها و تکنولوژی پزشکی، 5) واکنش و مداخله فوری در زمینه سلامت، و 6) اطلاعات، تحقیق و آموزش؛

بخش پنجم؛
برنامه عمل که مشتمل بر مجموعه‌ای از برنامه‌های عمل و فعالیت‌هاست که باید طور جمعی و مشترک توسط دولت‌ها، نهادهای مرتبط با سازمان همکاری اسلامی ‌و سازمان‌های بین‌المللی در سطوح ملی و بین‌المللی انجام گیرد؛

بخش ششم؛
مکانیزم‌های اجرا و نظارت که ایجاد مکانیزم‌های مزبور را پیشنهاد می‌کند.

افزایش امید به زندگی و کاهش مرگ و میر نوزادان
57 کشور عضو سازمان همکاری اسلامی ‌در قلمروی جغرافیایی گسترده‌ای قرار دارند و در سطح چهار قاره پراکنده هستند و حدود یک‌ششم از کل قلمروی مکانی جهان و یک‌پنجم از جمعیت کل جهان را به خود اختصاص می‌دهند. همچنین بخش اعظمی ‌از این دولت‌ها در حال توسعه و به لحاظ اقتصادی متفاوت هستند. ماهیت مختلط گروه کشورهای اسلامی ‌حاکی از ناهمگونی و تمایز ساختار و رویه اقتصادی در این کشورهاست.

در فاصله سال‌های 1960 و 2010، دولت‌های عضو تقریباً 17.4 سال افزایش در سن امید به زندگی داشته‌اند؛ اگرچه متوسط امید به زندگی در کشورهای اسلامی ‌64 سال است، اما هنوز در برخی کشورهای مزبور خصوصاً در آفریقا این سن حدود 55 سال است.

همچنین علی‌رغم کاهش چشم‌گیر آمار مرگ و میر مربوط به زایمان طی دهه اخیر، تحقق اهداف توسعه هزاره مبنی بر کاهش سه‌چهارم آن تا سال 2015 در بسیاری از دولت‌های اسلامی ‌دشوار است. در رابطه با مرگ و میر کودکان زیر 5 سال نیز آمار برخی کشورهای اسلامی ‌نگران‌کننده است، زیرا هنوز از هر 12 کودک، یک نفر تا قبل از 5 سال می‌میرد. همچنین معضل سوءتغذیه نیز در این جوامع مطرح است؛ چنانچه در سال 2011-2010 ، 36 درصد کودکان زیر 5 سال رشد کافی را نداشته و 22 درصد مبتلا به کم‌وزنی بوده‌اند.

اقدامات ملی و بین‌المللی کشورهای اسلامی ‌برای حمایت از سلامت مادر و کودک
در سطح ملی، کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌در مورد اقدامات داخلی ویژه‌ای که برای سلامت مادر و کودک انجام شده است، گزارش داده‌اند. برخی از این اقدامات عبارتند از:

1.    برنامه‌های عمل راهبردی سلامت مادر و کودک؛
2.    توسعه مراقبت‌های پیش از زایمان، زایمان ایمن و بهداشتی و مراقبت‌های پس از آن و کنترل وضعیت سلامت نوزادان و نظارت بر آن از طریق اقدامات کلینیکی و فعالیت‌های آموزشی؛
3.    ایجاد شبکه‌هایی از مراکز آموزش سلامت باروری؛
4.    الزامات اجباری برای زوجین جهت انجام آزمایشات قبل از ازدواج در رابطه با هموفیلی؛
5.    برنامه‌های ناظر بر معاینات لازم از نوزادان در رابطه با بیماری‌های خاص و معلولیت؛
6.    گسترش خدمات مشاوره تنظیم خانواده و ارائه رایگان آن به عموم؛
7.    برنامه‌های ارتقای تغذیه با شیر مادر؛
8.    تعهد به انجام تلاش مضاعف برای حمایت از زنان و کودکان در مقابل مرگ ناشی از عوامل قابل پیشگیری.

در سطح بین‌المللی نیز به انجام برخی پروژه‌های تحقیقاتی با مراکز و مؤسسات بین‌المللی در زمینه سلامت؛ خصوصاً سلامت مادران و کودکان اشاره شده است.

اهتمام دولت‌های اسلامی ‌در تحقق اهداف توسعه هزاره ملل متحد
مهم‌ترین محورهای اهداف توسعه هزاره که در این سند مورد توجه قرار گرفته‌اند، عبارتند از:

1.    محو فقر و گرسنگی مفرط؛
2.    کاهش مرگ و میر ناشی از زایمان؛
3.    بهبود سلامت بارداری؛
4.    مبارزه با اچ آی و/ ایدز، مالاریا و بیماری‌های دیگر؛
5.    تضمین پایداری زیست محیطی؛
6.    گسترش مشارکت جهانی برای توسعه.

البته قابل ذکر است که در رابطه با هریک از موارد مذکور به ارائه آماری از وضعیت کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌بسنده شده و استراتژی کلی و راهبرد عمومی ‌این کشورها تا سال 2015 در این زمینه ذکر نشده است.

شاخص‌های اجتماعی سلامت
مطابق این برنامه عمل ده ساله، مهم‌ترین شاخص‌های اجتماعی سلامت در کشورهای اسلامی ‌عبارتند از:

1.    فقر،
2.    آموزش،
3.    اشتغال،
4.    امنیت شغلی،
5.    ناامنی غذایی،
6.    محیط زیست.

که هریک از موارد مذکور خصوصاً در رابطه با زنان و کودکان در این جوامع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به عنوان نمونه وضعیت کیفی و کمی ‌آموزش و اشتغال زنان و دختران در کشورهای اسلامی‌ در زمره مسائل چالش‌برانگیز قرار دارد و نیازمند اقدامی ‌همه‌جانبه و مؤثر است.

چالش‌ها، موانع و معضلات سلامت در جوامع اسلامی
برخی از مهم‌ترین چالش‌ها و موانعی که در کشورهای اسلامی ‌در راستای ارتقای استاندارد سلامت افراد ذکر شده‌اند، عبارتند از:

1.    اداره امور سلامت و حکمرانی،
2.    مراقبت‌های اولیه از سلامت،
3.    هزینه سلامت و درمان،
4.    سیستم‌های اطلاعاتی مرتبط با سلامت،
5.    نیروی کار مشغول در امر سلامت،
6.    سازمان‌دهی ارائه خدمات سلامت،
7.    دسترسی به دارو و تکنولوژی‌های اساسی و حیاتی،
8.    عدالت، شفافیت و پاسخ‌گو بودن.

بنابر اطلاعات موجود در فاصله سال‌های 2000 تا 2010، حدود 80 درصد کل زنان باردار در جهان در طول دوران بارداری حداقل یک مرتبه از سوی متخصصین مورد معاینات پیش از زایمان قرار گرفته‌اند؛ در صورتی که در برخی کشورهای اسلامی‌ هنوز 77 درصد از کل زنان باردار حداقل یک بار از معاینات دوران بارداری بهره‌مند می‌شوند.

در این برنامه عمل مطرح شده است که باید توجه ویژه‌ای به ارتقای عدالت در دسترسی به درمان و حمایت از سلامت گروه‌های آسیب‌پذیر افراد نظیر زنان باردار و نوزادان تازه متولدشده، افراد دارای معلولیت جسمانی، اشخاص کهنسال، کودکان و افراد جوان و نوجوانان مبذول شود. به این ترتیب متوسط میزان مراقبت و معاینات دوران بارداری در کشورهای اسلامی، ‌از متوسط جهانی پایین‌تر است و این امر جای بسی نگرانی دارد.

معضل ابتلا به بیماری‌های واگیردار
پیشگیری و کنترل بیماری‌های واگیردار یک چالش جهانی است و امروزه مسئولیتی بین‌المللی در قبال آن وجود دارد و در این خصوص کشورهای اسلامی ‌نیز مستثنی نیستند. این بیماری‌ها، مردم را صرف‌نظر از محدودیت‌های مرزی و تقسیم‌بندی‌های منطقه‌ای تهدید می‌کنند و به سرعت در سراسر جهان انتشار می‌یابند. این امر در کشورهای اسلامی‌ با توجه به فقدان زیرساخت‌های کافی و ظرفیت انسانی دارای پیامدهای مهم خواهد بود.

ایدز/ اچ آی وی، سل و مالاریا؛ از جمله مهم‌ترین بیماری‌های واگیردار در جهان قلمداد می‌شوند. بنا بر آمار نهاد ایدز ملل متحد در سال 2009، حدود 32 میلیون نفر در سراسر جهان مبتلا به ایدز هستند که 28 درصد آنها در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌زندگی می‌کنند. همچنین تخمین زده شده است که تعداد 1.7 میلیون نفر در اثر ایدز فوت کردند که 32 درصد آنها در کشورهای اسلامی‌ بوده است و این آمار نگران‌کننده به نظر می‌رسد.

در مجموع مطرح شده است که طی چند دهه اخیر، کشورهای سازمان همکاری اسلامی ‌پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در پیشگیری و کنترل بیماری‌های واگیردار داشته‌اند.

معضل ابتلا به بیماری‌های غیرواگیردار
بنا بر گزارش سازمان جهانی یهداشت، بیماری‌های غیرواگیردار اصلی‌ترین چالش قرن بیست و یکم است و پیش‌بینی می‌شود که این آمار تا سال 2030 افزایش یابد؛ در حالی‌که مرگ و میر ناشی از بیماری‌های واگیردار تا 30 سال آینده رو به کاهش خواهد بود.

بیماری‌های قلبی، سرطان، دیابت و بیماری‌های مزمن ریوی مانند آسم؛ به عنوان چهار گروه از بیماری‌های غیرواگیردار مطرح هستند که مهم‌ترین عامل مرگ و میر انسان‌ها به شمار می‌روند. در ابتلا به این بیماری‌ها فاکتورهای خطرناکی وجود دارند که عبارتند از: استعمال سیگار، عدم فعالیت فیزیکی، مصرف الکل و رژیم‌های غذایی مضر.

در مورد افزایش نامتناسب آمار بیماری‌های غیرواگیردار در کشورهای در حال توسعه به طور کلی و در کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی ‌به طور خاص؛ هشدارهایی داده شده است.

معضل چاقی: آمار بالاتر زنان درمقایسه با مردان
در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی، از هر 10 نفر بزرگسال (بالای 20 سال) یک نفر مبتلا به چاقی است (11.8 درصد) و این آمار نسبت به دیگر کشورهای در حال توسعه (8.9 درصد) بیشتر است. همچنین به طور متوسط چاقی زنان در مقایسه با مردان در کشورهای در حال توسعه و نیز کشورهای عضو سازمان بیشتر است و جای تأمل دارد که معضل چاقی و اضافه وزن به طور خاص در منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی به عنوان یک معضل سلامت مطرح است.

تغییرات سبک زندگی، افزایش سرعت شهرنشینی و نیز کاربرد تکنولوژی‌های مدرن در زندگی؛ از جمله فاکتورهای اساسی در این امر به شمار می‌روند. در این منطقه 57.4 درصد از مردم دارای اضافه وزن‌اند که از متوسط 55.9 درصد در کشورهای توسعه‌یافته بیشتر است و حتی این رقم در مورد زنان با 61.9 درصد بیشتر است. همچنین 24.5 درصد افراد در منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی مبتلا به چاقی هستند که از این میزان، 31.8 درصد را زنان و 17.6 درصد را مردان تشکیل می‌دهند.

سلامت و تغذیه بارداری، نوزادان و کودکان
آمار مرگ و میر مربوط به زایمان در برخی کشورهای اسلامی، ‌بالاترین رقم گزارش شده است و بر همین اساس لزوم انجام اقدامات جمعی برای حمایت از حیات مادران، نوزادان و کودکان بیش از پیش مطرح است. از جمله اقدامات لازم در دسترس بودن و کیفیت خدمات درمانی و بهداشتی ناظر بر معاینات حین بارداری و پس از زایمان، زایمان‌های ایمن، مراقبت از نوزادان تازه متولدشده و جنین، تغذیه مطلوب‌تر و واکسیناسیون منظم در مقابل بیماری‌های واگیردار شمرده شده است.

1.    معاینات دوران بارداری
بنا بر آمار موجود در سال‌های 2010 – 2000 حدود 77 درصد کل زنان باردار در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی‌حداقل یک بار طی دوران بارداری مورد معاینات مقتضی قرار گرفته‌اند و این در حالی است که فقط 38 درصد آنها از چهار مرتبه معاینات در طول بارداری بهره‌مند شده‌اند. این آمار در مقایسه با آمار جهانی و حتی متوسط کشورهای در حال توسعه پایین‌تر است و در 18 کشور عضو سازمان این آمار به کمتر از 50 درصد و در 7 کشور نیز به کمتر از 20 درصد می‌رسد.

از جمله موانع موجود؛ ضعف کلی نظام سلامت و معضلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی عنوان شده است. منابع انسانی و نرخ بالای بیکاری خصوصاً در مناطق روستایی نیز مشکل جدی قلمداد می‌شود.

2.    زایمان با کمک پرسنل حرفه‌ای
کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌درصد زایمان‌هایی را که با کمک پرسنل حرفه‌ای انجام می‌گیرد، افزایش داده‌اند؛ چنانچه در 1999-1990 این آمار 45 درصد و در 2010-2000 این رقم 56 درصد اعلام شده است. با این حال هنوز این آمار در مقایسه با آمار جهانی و نیز آمار کشورهای توسعه‌یافته و درحال توسعه کمتر است و البته حتی در 14 کشور عضو سازمان کمتر از 59 درصد زنان باردار از خدمات پرسنل حرفه‌ای برای زایمان بهره‌مند شده‌اند. لذا لازم به نظر می‌رسد که کشورهای اسلامی ‌در این زمینه اقدامات مقتضی انجام دهند؛ زیرا آمار میزان مرگ و میر زنان در رابطه با زایمان در برخی کشورهای اسلامی ‌چون نیجریه، چاد و سومالی بسیار بالا مطرح شده است.

3.    واکسیناسیون
روند واکسیناسیون در جهان و کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌مثبت ارزیابی شده است. در سال 2010، 82 درصد نوزاردان در کشورهای عضو سازمان در مقابل سرخک، 83 درصد در مقابل دیفتری- کزاز، 84 درصد در مقابل آنفولانزا، 89 درصد در مقابل« BCG» و 85 درصد در مقابل فلج اطفال واکسینه شدند. با این وجود این آمار در مقایسه با آمار جهانی و کشورهای در حال توسعه کمتر است.

4. تغذیه
4.1. نوزادان کم‌وزن

تعداد نوزادان کم‌وزن در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌هنوز در مقایسه با متوسط جهانی و آمار کشورهای توسعه‌یافته بیشتر است. در 2010 – 2000 حدود 14.3 درصد ازکل ولادت‌ها در کشورهای عضو سازمان با وزن کم به ثبت رسیده‌اند.

بالاترین آمار نوزادان کم‌وزن در موریتانی (34 درصد)، پاکستان (32 درصد) و نیجر (27 درصد) گزارش شده است. نکته قابل تأمل در رابطه با اهمیت پیشگیری از کم‌وزنی نوزادان این است که این امر ارتباط مستقیم با سلامت نسل‌های آتی دارد و افرادی که در ابتدای ولادت با مشکل کم‌وزنی درگیر هستند، احتمال زیاد دارد که فرزندانشان نیز در آینده دارای مشکلاتی باشند.

به این ترتیب کم‌وزنی نوزادان معضلاتی را برای خانواده‌ها و جوامع به دنبال خواهد داشت. از جمله فاکتورهایی که در ایجاد این معضل دخیل هستند، عبارتند از: سوءتغذیه و معضلات سلامت مادران طی بارداری، کشیدن سیگار در زمان بارداری، مصرف موادمخدر و الکل و تحمیل اذیت و آزار در این دوران. البته مصرف سیگار در بین عوامل مذکور دارای تأثیر بیشتری دانسته شده است.

4.2. تغذیه با شیر مادر
در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی، ‌30 درصد از کل نوزادانی که در 2010-2000 متولد شده‌اند، در 6 ماه اول زندگی از شیر مادر تغذیه کرده‌اند. این آمار در مقایسه با میانگین جهانی (36 درصد) کمتر است.کمترین آمار در دیجیبیوتی (یک درصد) و بیشترین آمار در اوگاندا (60 درصد) است. تحقیقات نشان می‌دهد که امکان زنده ماندن نوزادان در ماه‌های اول در صورت تغذیه با شیر مادر، حداقل 6 برابر افزایش می‌یابد.

4.3. کودکان دارای کمبود وزن، دارای اضافه وزن و رشدنیافته
آمار کودکان زیر 5 سال رشدنیافته، دارای کمبود وزن و دارای اضافه وزن در کشورهای سازمان همکاری اسلامی ‌در 2011-2000 به ترتیب عبارتند از: 36 درصد، 22 درصد و 8 درصد. این آمار در مقایسه با متوسط کشورهای درحال توسعه بیشتر است. در بین کشورهای عضو بیشترین آمار کودکان رشدنیافته زیر 5 سال؛ به افغانستان (بیش از 59 درصد)، یمن (43 درصد) و بنگلادش (41 درصد) اختصاص دارد. بیشترین معضل اضافه وزن در آلبانی (23 درصد) و لیبی (22 درصد) وجود دارد.

کودکانی که رشد کافی نداشته‌اند، در یادگیری، بازی و مشارکت در فعالیت‌های عادی دوران کودکی؛ با مشکلاتی مواجه هستند و دیرتر می‌توانند به منزله اعضای مؤثر در اجتماع به ایفای نقش بپردازند. همچنین در مقابل بیماری‌های مختلف آسیب‌پذیری آنها بیشتر است.

4.4. مرگ و میر نوزادان
در سال 2010، یک نفر از هر 18 کودک متولدشده در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌قبل از یک سالگی فوت کردند. در صورتی که این آمار به ترتیب در کشورهای درحال توسعه یک نفر از 23 کودک، در کشورهای جهان به ترتیب یک نفر از 25 کودک و در کشورهای توسعه‌یافته یک نفر از 211 کودک است. از آنجایی‌که بیش از یک‌سوم مرگ و میرها در اولین ماه زندگی است، ارائه آموزش و مهارت‌های لازم به مادران در دوران بارداری و پس از زایمان برای حفظ زندگی نوزادان، از اهمیت به‌سزایی برخوردار است.

4.5. مرگ و میر کودکان زیر 5 سال
در سال 1990 آمار مرگ و میر کودکان زیر 5 سال، 126 مورد از هر 1000 ولادت گزارش شد؛ در حالی‌که این رقم در سال 2010 به 82 مورد کاهش یافت. با این وجود در سال 2010، سه کشور عضو سازمان یعنی سومالی، مالی و بورکینافاسو بالاترین آمار مرگ و میر کودکان زیر 5 سال را داشتند. به این ترتیب مقابله با عوامل خطرناک برای حیات کودکان زیر 5 سال، از جمله مسائلی عنوان شده است که باید مورد اهتمام کشورهای عضو سازمان قرار گیرد.

برخی اقدامات و برنامه‌های عمل پیشنهادی
1.    تقویت امکانات و ارتقای آگاهی در رابطه با فواید حیاتی واکسیناسیون نوزادان و کودکان؛

2.    کاهش موانع فیزیکی، فرهنگی و اقتصادی دسترسی به خدمات بهداشتی برای زنان و خانواده‌ها؛

3.    ارتقا و بهبود تغذیه نوزادان و کودکان با ایجاد رویه‌های مفید؛

4.    توسعه برنامه‌ها و سیاست‌های مقابله با استعمال سیگار توسط زنان؛

5.    ارائه آموزش‌های لازم به زنان برای کاهش آمار مرگ و میر نوزادان و ارتقای کیفیت تغذیه ایشان؛

6.    تقویت خانواده‌ها و جوامع با افزایش آگاهی و ارائه مهارت‌های لازم برای رشد کودکان؛

7.    توجه ویژه به وضعیت کودکان فقیر و روستایی و کودکان در شرایط جنگ و پس از آن؛

8.    ارتقای همکاری‌های تکنیکی و تبادل اطلاعات میان کشورها در راستای کاهش آمار مرگ و میر نوزادان و کودکان و ارتقای سلامت ایشان.

خلأهای رویکرد سازمان همکاری اسلامی ‌به مسئله سلامت زنان و کودکان
برنامه عمل 10 ساله سازمان همکاری کشورهای اسلامی در مورد سلامت، در عین حال که واجد نقاط مثبت فراوان است و گامی ‌به پیش محسوب می‌گردد، اما در زمینه حمایت حداکثری از زنان و کودکان دارای خلأهای جدی است. ابتدا مطلوب است که به لحاظ کمی‌ میزان تمرکز این برنامه بر حوزه زنان و کودکان را مورد ارزیابی قرار دهیم. تعداد دفعات کاربرد برخی کلمات مرتبط با این دو حوزه در این برنامه عمل عبارتند از:

- کلمه «کودک»: 112 بار؛
- کلمه «زن»: 20 بار که 7 مورد آن «زنان باردار» است؛
- کلمه «مادر»: 25 بار؛
- کلمه «دختر»: 0 بار؛
- کلمه «نوجوان»: 2 بار؛
- کلمه «خشونت»: 2 بار.

به این ترتیب چنانچه مشهود است مسئله سلامت دختران و حتی فراتر از آن نوجوانان در این برنامه عمل مغفول مانده است؛ در حالی‌که این موضوع از جمله مسائلی است که طی سال‌های اخیر به شدت مورد توجه نهادهای بین‌المللی از جمله کمیته حقوق کودک و کمیته منع تبعیض علیه زنان قرار گرفته است.

در رابطه با سلامت زنان نیز، عمده تمرکز بر جنبه مادری، بارداری و زایمان است؛ در صورتی‌که علی‌رغم پذیرش اهمیت بالای این مسائل، در شرایط فعلی لازم است کشورهای اسلامی ‌قدری فراتر به مسائل و معضلات سلامت زنان بنگرند و راهکارهای متناسب با آموزه‌های مذهبی و فرهنگی خود ارائه دهند؛ زیرا در غیر این صورت مواضع انفعالی ایشان در عمل، به پذیرش و به کاربستن راهکارهای نهادهای بین‌المللی خصوصاً کمیته منع تبعیض علیه زنان منتهی خواهد شد.

به طور نمونه امروزه معضل خشونت جنسی، جسمی ‌و روانی علیه زنان و مصادیق مختلفی که برای آن شمرده می‌شود از جمله ختنه دختران و ازدواج زودهنگام و غیره، به عنوان جدی‌ترین تهدید سلامت زنان و دختران تلقی می‌شود که البته در این برنامه عمل به آن پرداخته نشده است؛ علی‌رغم آنکه شاهد آن هستیم که برخی از کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی ‌طی سال‌های اخیر حضور فعالی در عرصه بین‌المللی در راستای تحقق اهداف و برنامه‌های ملل متحد در راستای محو خشونت علیه زنان و دختران داشته‌اند.

همچنین با مطالعه و بررسی این برنامه عمل، راهبرد و استراتژی کلی کشورهای اسلامی ‌در رابطه با موضوعاتی چون بهداشت باروری و سلامت جنسی به دست نمی‌آید؛ در حالی‌که امروزه تمرکز و توجه به این موضوعات به طور جدی در دستور کار نهادهای بین‌المللی قرار دارد، لذا این ضرورت احساس می‌شود که دولت‌های اسلامی ‌نیز به طور شفاف مواضع خود را تبیین کنند. درواقع شاید بتوان با بررسی این برنامه عمل از منظر سلامت زنان و کودکان به این ارزیابی کلی رسید که عمده تمرکز کشورهای اسلامی ‌در پرداختن به این موضوع، متوجه حوزه‌های غیرچالشی چون سلامت مادران و نوزادان، مراقبت‌های دوران بارداری، مقابله با سوءتغذیه و چاقی و لاغری مفرط، پیشگیری از بیماری واگیردار و غیرواگیردار و موضوعاتی از این قبیل بوده است که در عرصه بین‌المللی چندان مناقشه‌برانگیز نیست و البته همچنان ضرورت اعلام مواضع رسمی ‌و شفاف دولت‌های اسلامی ‌به مسائل چالش‌برانگیز حوزه سلامت زنان و کودکان احساس می‌شود.

*دکترای حقوق بین‌الملل

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار