پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۱۲۹۳۳
تاریخ انتشار: ۲۹ شهريور ۱۳۹۳ - ۱۲:۳۹
متأسفانه بحث آثار تغيير جنسيت در قانون ما ساكت است، درست است که بحث تغيير سند سجلي مطرح شده است، ولي مقوله ارث را هنوز حل نكرده‌ايم، بحث وضعيت نكاح را حل نكرده‌ايم كه اگر تغيير جنسيتي انجام شد نكاح فرد چه مي‌شود؛ آيا ازدواج او منحل مي‌شود یا خیر؟؛ بحث ولایتشان نیز مشخص نیست، خدمت سربازی همین‌طور و اينها نياز به قانون دارد؛ هرچند رويه قضايي تا حدی اين مسائل را حل كرده است، ولي باز هم نياز به وضع قانون داريم.


نشست "بررسی ابعاد حقوقی و اجتماعی تغیر جنسیت" به همت پژوهشگاه قوه قضائیه و با همکاری پایگاه خبری- تحلیلی مهرخانه و با حضور دکتر سید علی آذین؛ متخصص پزشکی اجتماعی و مدیر کلینیک سلامت جنسی مرکز ناباروری ابن‌سینا و دکتر عبدالرضا اسدی؛ معاون قضایی و دادرس شعبه اول حقوقی دادگستری ورامین، در محل این پژوهشگاه تشکیل شد.

به گزارش مهرخانه، آذین در ابتدای نشست به بیان پیشینه‌ای از تغییر جنسیت از بعد پزشکی و اجتماعی پرداخت و اظهار کرد: در این زمینه دانسته‌هایمان زیاد نیست. در زمان انعقاد نطفه، یک سلول 46 کروموزومی ‌تشکیل می‌شود که این سلول پتانسیل این را دارد که تقسیم شود و جنین را تشکیل داده و تبدیل به انسان شود و یک جفت از این کروموزوم‌ها، کروموزوم‌های جنسی هستند.

تعیین جنسیت عمدتاً از طریق مرد اتفاق می‌افتد
وی ادامه داد: اگر این اسپرماتوزوئید که با تخمک الحاق می‌شود، حاوی کروموزوم جنسی x باشد، در کنار کروموزوم x تخمک می‌نشیند و جنین دختر می‌شود؛ اگر y باشد، کروموزم این اسپرم در کنار x تخمک می‌نشیند و جنین پسر می‌شود. به این ترتیب تعیین جنسیت عمدتاً از طریق مرد اتفاق می‌افتد.

چگونه یک جنین دختر می‌شود؟
این متخصص پزشکی اجتماعی افزود: وقتی جنین یک‌سلولی و سپس چندسلولی درست شد، تکلیف جنس آن معلوم است. حالا جنین شروع به تکمیل می‌کند و از حدود هفته هفتم و هشتم به بعد اگر این جنین فرمول کروموزومی‌اش پسر باشد، سلول‌هایی در آن ایجاد می‌شود که عملاً بیضه آینده او را ایجاد خواهندکرد و این سلول‌ها دقیقاً ترشح تستوسترون که در بزرگسالی هم برای مردان اتفاق می‌افتد را به عهده دارند. وقتی به علت فرمول کروموزومی XX، همین جنین اولیه تحت‌تأثیر و مواجهه با هیچ هورمونی قرار نگیرد، به صورتی برنامه‌ریزی‌شده به سمت دختر شدن می‌رود و نوزاد دختر متولد می‌شود.

چگونه یک جنین پسر می‌شود؟
مدیر کلینیک سلامت جنسی مرکز ناباروری ابن‌سینا به روند پسرشدن یک جنین اشاره کرد و گفت: اگر این فرمول کروموزومی، ‌XY باشد و بین هفته هشتم تا دوازدهم تحت‌تأثیر تستوسترون که از سلول‌های یاد شده ترشح می‌شود قرار بگیرد، سیستم تناسلی جنین به شکل مذکر تمایز خواهد یافت.

ممکن است ابهام جنسیتی در مراحل تکوین جنین پیش بیاید
وی با بیان اینکه ابهام جنسیتی ممکن است در مراحل تکوین جنین پیش بیاید، تصریح کرد: با وجود اینکه فرمول کروموزومی ‌تعیین شده و قرار بوده یک جنین دختر به وجود آید، ولی ممکن است به علت برخی بیماری‌ها (مثلاً اختلال در عملکرد غده فوق کلیوی) یا مصرف برخی داروها توسط مادر، تمایز دستگاه تناسلی به شکل کامل اتفاق نیافتد.

آذین بیان داشت: در این حالات هورمون آنقدر کافی نیست که این جنین را به لحاظ ظاهری تبدیل به یک پسر کند و یا آنقدر اثرش نامحسوس باشد که اجازه دهد تا جنین به شکل همان دختری که قرار بود متولد شود، تمایز یابد و به عبارتی این موضوع تکامل اعضای ژنیتال یا اندام تناسلی را با مشکل مواجه می‌کند.

رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا گفت: نه تنها تمایز اعضاء تناسلی بر حسب فرمول کروموزومی ‌XX یا XY اتفاق می‌افتد، بلکه تحت‌تأثیر نقش این کروموزوم‌ها قسمت‌های دیگری از ساختمان یک جنین نیز به شکل متفاوتی رشد می‌کنند.



وی یادآور شد: تا چند دهه پیش واقعاً فکر می‌کردند که این تفاوت‌ها بین جنین مذکر و مونث صرفاً در اندام‌های جنسی است و خصوصیت‌های بدنی دیگر خیلی تأثیر نمی‌پذیرند. تا همین الان هم خیلی از فمینیست‌ها در جهان بر روی این مسئله تبلیغ می‌کنند که تفاوت‌های بین دو جنس صرفاً ناشی از تأثیرات تربیتی و اجتماعی و محیطی است و یک نوزاد وقتی به دنیا می‌آید؛ دختر باشد یا پسر، هیچ فرقی باهم ندارند و بعداً یک جنس روحیات و رفتار مردانه یا زنانه پیدا می‌کند و اینها همه ناشی از عواملی است که این کودک بعداً در طول زندگی تجربه می‌کند.

آذین با زیر سؤال بردن این طرز فکر تصریح کرد: امروزه پیشرفت فناوری در حوزه پزشکی و همچنین علوم شناختی نشان داده است که نوزاد حتی با مغزی پسرانه یا دخترانه به دنیا می‌آید و تفاوت بین آنها صرفاً در اندام‌های تناسلی نیست. این تفاوت سیستم عصبی مرکزی نباید به معنی برتری یک جنس بر دیگری تلقی گردد، بلکه "تفاوتی" است که باید به رسمیت شناخته شود.

جنس و جنسیت
این متخصص پزشکی اجتماعی ادامه داد: نوزادی که به دنیا آمده تکلیف جنس یا سکس‌اش مشخص است و از حالا به بعد یک فاکتور دیگری پیدا می‌شود؛ وقتی دختر است یا پسر، پدر و مادر نوع رفتارشان با بچه تغییر می‌کند؛ طرز لباس خریدن و پوشاندنشان، سرویس و تخت و سیسمونی بچه، همه این‌ها وقتی نوزاد دختر است یا پسر، فرق می‌کند و اینجا مفهومی ‌به نام "جنسیت" خودنمایی می‌کند؛ مفهومی‌که جنبه‌های روانی و اجتماعی‌ پسر یا دختر بودن را مطرح می‌کند و محیط برحسب این جنسیت با این موجود تازه به‌دنیا آمده رفتار می‌کند.

هویت جنسیتی کودک چگونه شکل می‌گیرد؟
وی افزود: وقتی این بچه 2 تا 3 ساله می‌شود، ما انتظار داریم که متغیری شکل بگیرد به‌نام هویت جنسیتی (gender identity)؛ یعنی اگر به پسر بچه 2-3 ساله‌ای که در حال بازی است بگوییم دخترخانم بیا اینجا، توقع‌مان این است که اعتراض کند و بگوید من پسرم و برعکس اگر دختربچه‌ای را آقاپسر صدایش زدیم، مدعی شود که دختر است؛ یعنی جنسیت خودش را تشخیص دهد و به رسمیت بشناسد و احساس خوبی نسبت به جنسیت خودش داشته باشد و بداند که بنا نیست در آینده بر روی جنسیت‌اش تغییری اتفاق بیفتد و این همان شکل‌گیری هویت جنسیتی یا gender identity است.

این روان‌درمان‌گر جنسی ادامه داد: کودک پس از 2-3 سالگی هویت جنسیتی‌اش را می‌شناسد و براساس این هویت جنسیتی که خودش درک می‌کند و برخورد اطرافیان؛ نقش‌های مربوط به این جنسیت را می‌پذیرد. اگر پسر است، دزد و پلیس‌بازی و تفنگ‌بازی و توپ‌بازی می‌کند و اگر دختر است دنبال عروسک‌بازی و خاله‌بازی و ... می‌رود و در این بخش از زندگی‌، تربیت و محیط و فرهنگ در تعریف این نقش‌ها اثر می‌گذارد، که با عنوانgender role  یا نقش جنسیتی شناخته می‌شود.

وی افزود: قبلاً به این نقش‌ها خیلی محدود و کلیشه‌ای نگاه می‌کردند که مثلاً یک پسر حتماً باید رفتار و بازی‌های پسرانه داشته باشد و یک دختر هم رفتار و بازی‌های مختص جنسیت خودش را؛ اما الان می‌گویند خیلی نمی‌توانیم اینها را مرزبندی کنیم؛ مواردی داریم که در یک خانواده سه تا دختر هستند و بچه چهارم پسر است و اصلاً این پسربچه هیچ‌وقت هم‌بازی جز خواهرانش نداشته است و این خیلی طبیعی است که او هم عروسک‌بازی می‌کند و اصلاً جز عروسک‌بازی فضایی در خانه آنها حاکم نبوده است. همکاران ما باید به این موضوع توجه داشته باشند و گاه ناخواسته نگرانی‌هایی را در والدین دامن نزنند. اصولاً کودکان در سنین پیش از دبستان و حتی سال‌های دبستان در این خصوص انعطاف‌پذیر هستند و به راحتی در بازی‌ها با یکدیگر کنار می‌آیند. پسرها گاهی بازی دخترانه می‌کنند و دخترها گاهی بازی پسرانه.

رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا ادامه داد: همه انسان‌ها از همان کودکی به خیال‌پردازی می‌پردازند؛ یعنی اگر از یک بچه چهارساله بپرسید که در آینده می‌خواهی چه‌کاره شوی؟؛ هر بچه‌ای برای خودش یک خیال‌پردازی دارد؛ یکی می‌خواهد دکتر و مهندس بشود و حتی خیلی‌ از آنها می‌خواهند فضانورد شوند. هیچ‌وقت یک بچه چهار ساله فکر نمی‌کند که از 6 میلیارد آدم روی زمین مگر چند نفر فضانورد می‌شوند، ولی این خیال‌پردازی‌ها را دارد و رؤیاپردازی می‌کند و طبیعی هم هست و هیچ مشکلی نیز ندارد.

خیال‌پردازی‌های جنسی نوجوانان
وی ادامه داد: از حدود 10 سالگی؛ یعنی حتی حدود 3- 2 سال قبل از تغییرات خیلی علنی بلوغ، این خیال‌پردازی‌ها جنبه جنسی نیز پیدا می‌کنند و هم‌زمان تکانه‌های جنسی نیز خودنمایی می‌کنند و اینجا هم واقعاً دست علم بشر و روان‌شناسی فعلاً کوتاه است که این خیال‌پردازی‌ها دقیقاً از کجا می‌آیند؛ اگرچه نظریه‌هایی همیشه مطرح بوده است؛ یعنی در همان 10 تا 12 سالگی خیال‌پردازی‌های جنسی و حتی ترجیحات جنسی در افراد وجود دارد که پیش از این نه با آن محتواها مواجه شده‌اند، نه در خانواده دیده، نه در ماهواره و اینترنت مشاهده کرده‌اند و هیچ توضیحی وجود ندارد که یک بچه مثلاً 11 ساله چرا این سوژه‌های جنسی برایش جذاب می‌شوند؟؛ در حالی‌که هنوز بسیاری از آنها از تعاملات جنسی انسان‌ها اصلاً اطلاعات چندانی ندارند.

آذین افزود: از همین مقطع و به شکل جدی‌تر با استقرار تغییرات بلوغ، تکانه‌های جنسی به شکل شایع‌تر به سمت افرادی از جنس مخالف، با شیوع کمتر به سمت هر دو جنس (اگرچه متمایل‌تر به یک جنس) و بالاخره در اقلیتی از افراد صرفاً به سمت جنس موافق متوجه می‌شود و این مفهوم جدیدی در روند تکامل جنسی فرد است که به آن sexual orientation یا جهت‌گیری جنسی می‌گویند.

سید علی آذین

sexual orientation طیفی است از heterosexuality مطلق تا homosexuality مطلق
وی بیان کرد: شاید تا چند دهه پیش فکر می‌کردند که جهت‌گیری جنسی یک مفهوم کیفی سه حالته است؛ یعنی افراد به صورت شایع‌تر، جهت‌گیری جنسی‌شان به سمت جنس مخالف است یا ممکن است به سمت هر دو جنس باشد یا اینکه به سمت جنس موافق است؛ اما الان کاملاً مشخص شده است که sexual orientation یک طیفی است از heterosexuality مطلق تا homosexuality مطلق و افراد می‌توانند به لحاظ جهت‌گیری جنسی در جایی از این طیف قرار گرفته باشند و حتی در مطالعات جدیدتر مشخص شده است که این موضوع می‌تواند flexible یا قابل انعطاف باشد؛ یعنی ممکن است فردی ‌در این طیف کمی ‌جلوتر یا عقب‌تر برود. سال‌ها تلاش می‌شد تا بتوان این جهت‌گیری را در مواردی که خوش‌آیند نیست، تغییر داد. با همه روش‌هایی که بشر فعلاً در اختیار دارد (انواع درمان‌های دارویی یا روان‌شناختی) نمی‌توان جهت‌گیری جنسی کسی را که در انتهای این طیف است؛ یعنی homosexual یا کاملاً همجنس‌گرا است، به سمت جنس دیگر تغییر داد؛ اگرچه در خصوص تغییر جهت‌گیری جنسی حتی در کشورهای غربی هنوز ادعاهایی وجود دارد، ولی این افراد موفق نشده‌اند که نتایج بالینی ملموس و قابل ارائه در مجامع و نشریات علمی‌ را فراهم آورند.

آذین افزود: البته این بحث با رفتار جنسی همجنس‌گرایانه که فرد خود با اختیار به سمت آن می‌رود، متفاوت است و به جهت‌گیری جنسی فرد ربطی ندارد.

به گفته این متخصص پزشکی اجتماعی اختلال در sexual orientation یا همان همجنس‌گرایی، حدود چهل سال است که از طبقه‌بندی اختلالات روانپزشکی حذف شده است. همچنین در مورد درستی یا نادرستی این تصمیم هنوز اختلاف‌نظرهایی وجود دارد و هرکدام از طرفین، استدلال‌های خاص خود را دارند، ولی نهایتاً درک این نکته بسیار مهم است که تعدادی از این انسان‌ها جهت‌گیری جنسی خود را "انتخاب" نمی‌کنند و نباید به واسطه آن در مورد آنها قضاوت شود؛ اگرچه دانش بشر در این خصوص علامت سؤال‌های بسیاری دارد و البته می‌پذیرم که قبول چنین دیدگاهی در جامعه ما چندان آسان نیست.

این وضعیت در پسران سه برابر دختران است
به گزارش مهرخانه، رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا در ادامه این نشست به بررسی مشکلات بیماران با اختلال هویت جنسی پرداخت و تصریح کرد: در این نوع اختلالات افراد با جنسیت خودشان مشکل دارند؛ در واقع نمی‌توانند با جنسیت بیولوژیک خود کنار بیایند و بر این تصور هستند که گویا یک اشتباه خلقتی اتفاق افتاده است و این وضعیت در پسران حدوداً سه برابر دختران است.

آذین در پاسخ به این سؤال که آیا نسبت در همه جهان این‌گونه است، گفت: تقریباً در همه جا همین‌طور است و توقع ما این است که اگر واقعاً تعیین‌کننده این نارضایتی جنسیتی، وضعیت اجتماعی و فشارهای اجتماعی بر جنس مؤنث باشد، در این روند دخترهای بیشتری دوست داشته باشند که به خاطر بعضی محدودیت‌ها پسر باشند. خود این موضوع به نفع این دیدگاه است که "هویت جنسیتی" نیز در این افراد مثل همان چیزی که در مورد "جهت‌گیری جنسی" در عده‌ای اشاره کردیم که ناشی از "انتخاب" فرد نیست. در عمل نیز شکست روش‌های مختلف درمانی برای تغییر این نارضایتی از هویت جنسیتی فعلاً تاییدکننده همین نظر است.

این متخصص پزشکی اجتماعی در رابطه با علت این اختلال در برخی افراد، یادآور شد: مشابه آنچه در مورد جهت‌گیری جنسی عنوان شد، هنوز علت این اختلال مشخص نیست. با وجود پیشرفت‌ فن‌آوری و شناخت برخی تفاوت‌ها در جنبه زیست‌شناختی و تفاوت‌های آناتومیک در سیستم عصبی مرکزی یا حتی ژنتیک، هیچ عامل قطعی برای این اختلالات معرفی نشده است. همان‌طورکه در مورد شکل‌گیری جهت‌گیری جنسی کماکان این ابهام وجود دارد. از طرفی مشاهده می‌شود که شواهدی از تفاوت جهت‌گیری جنسی و همچنین هویت جنسیتی در اقلیتی از افراد جامعه به قدمت تاریخ بشر وجود داشته است. البته شرایط رفتاری همچون عملکرد قوم لوط به تصریح قرآن مجید، امری کاملاً غیرمعمول و بدیع بوده است که از حوصله بحث ما خارج است.

وی ادامه داد: هیچ روش درمانی از زمانی که فروید روانکاوی را مطرح کرد تا امروز که انقلاب شناختی اتفاق افتاده است و نهایتاً مداخلات مختلف پزشکی معرفی شده‌اند، نتوانسته است نتایج رضایت‌بخشی در تغییر نارضایتی از هویت جنسیتی و همچنین جهت‌گیری جنسی را داشته باشد و البته باز تأکید می‌کنم که این دو وضعیت نباید با یکدیگر اشتباه شوند.



لزوم مداخلات برگشت‌پذیر برای افراد دارای این اختلال
آذین به نقد عملکرد برخی مشاوران و پزشکان که در خصوص افراد دارای اختلال هویت جنسی مشاوره می‌دهند، پرداخت و گفت: متأسفانه بعضی از این همکاران به جنبه‌های علمی ‌موضوع تسلط کافی ندارند و همین امر باعث می‌شود تا افراد دچار اختلال هویت جنسیتی، مدت‌ها ناچار باشند به انواع درمان‌های بدون تأثیر و هزینه‌بر تن دردهند. در چنین وضعیتی خانواده این افراد هم دچار سردرگمی ‌خواهند شد و وقتی با واقعیت‌ها آشنا می‌شوند، پذیرش آن برای ایشان مشکل خواهد بود.

وی به روند قانونی تغییر جنسیت در ایران اشاره کرد و بیان داشت: در کشورهای توسعه‌یافته مداخلاتی که برای این گروه پیشنهاد می‌شود، اول مداخلاتی است که قابل برگشت باشد؛ چراکه درست است که این آدم مشکل اختلال هویت جنسیتی دارد، ولی بالاخره در جامعه‌ای زندگی می‌کند که دارای ضوابط، فرهنگ و سیستم ارزشی خاصی است. بنابراین علاوه بر آن‌که فرد باید خودش با این تغییر هویت و نقش جنسیتی جدید کنار بیاید، لازم است تا جامعه و اطرافیان نیز این تغییر را به رسمیت بشناسند و فضایی را فراهم آورند که او بتواند در شرایط جدید به لحاظ اجتماعی، احساس سلامت کند.

آذین با بیان اینکه این افراد در کشور ما در تعامل با شرایط فرهنگی و محیطی و خانوادگی و اجتماعی دچار مشکلات جدی هستند، تصریح کرد: به دلیل این مشکلات است که کشورهای توسعه‌یافته سعی می‌کنند حل مشکل این افراد را از تغییراتی شروع کنند که قابل برگشت‌ باشد تا اگر فرد پس از آن نتوانست خود را با شرایط و قوانین موجود و سایر مسائل اجتماعی و خانوادگی وفق بدهد، کاری صورت نگرفته باشدکه راه بازگشتی نداشته باشد. به همین خاطر اصلاً این تغییرات را از جراحی شروع نمی‌کنند، حتماً اول تغییرات هورمونی می‌دهند تا از لحاظ روانی آنها آماده شوند و گام به گام حرکت می‌کنند؛ مثلاً برای پسری که می‌خواهد دختر شود بعد از تغییرات هورمونی و پیرایش‌های لازم، در مرحله می‌توانیم از پروتز پستان استفاده کنیم تا از نظر فنوتیپی به دختر شبیه‌تر شود و احساس بهتری داشته باشد، اما اگر در عین حال نتوانست با این وضعیت کنار بیاید، این پروتز قابل برداشتن است.

رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا ادامه داد: در مرحله سوم این آدم که حداقل شش ماه تا یک سال در این نقش جنسیتی جدید زندگی کرده و احساس می‌کند خودش، محیط و خانواده‌اش با آن کنار آمده‌اند و می‌تواند به عنوان یک فرد مستقل در جامعه زندگی کند، می‌تواند به سراغ جراحی اندام‌های تناسلی که غیرقابل بازگشت است، برود.

دفاع از روند پزشکی قانونی در کندکردن مسیر تشخیص این اختلال تا جراحی‌های غیرقابل بازگشت
این متخصص پزشکی اجتماعی با دفاع از روند پزشکی قانونی در کندکردن مسیر تشخیص این اختلال تا جراحی‌های غیرقابل بازگشت برای این افراد، یادآور شد: خیلی زود نباید این افراد را به سمت جراحی سوق داد. بسیاری از این‌ افراد وقتی این جراحی روی آنها انجام می‌شود هنوز نه خودشان با موضوع کنار آمده‌اند و نه خانواده‌شان و نه محیط کار و زندگی آنها مساعد است، بنابراین بعدها با مشکلات جدی مواجه می‌شوند. پس ما اولاً باید در جامعه فرهنگ‌سازی کرده و نگرش افراد را در این خصوص اصلاح کنیم و در همین حال مراقب فضای خانوادگی و محیط زندگی این افراد هم باشیم. به عبارتی نظام سلامت و قانون‌گذاران و مجریان قانون نباید این افراد را در ادامه راه و زندگی تنها بگذارند.

آذین با بیان اینکه بعضی ‌از این افراد بعد از تغییر جنسیت ازدواج هم می‌کنند و گاه ازدواج‌های مستحکمی نیز دارند، اضافه کرد: باید بتوان شرایط فرزندآوری از طریق اهدای گامت یا جنین را برای این افراد فراهم کرد. در مراکز درمان ناباروری امروزه ممکن است در خصوص این زوج‌ها تصمیمات متفاوتی گرفته شود و واقعاً قاعده خاصی وجود ندارد، ولی به هر حال بچه‌دار شدن این زوج‌ها در شرایطی که به‌طور متعارف یک خانواده پایدار وجود دارد، از جمله حقوق جنسی و باروری آنها محسوب می‌شود.

آیا ممکن است یک فرد همجنس‌گرا (homosexual)، به دلیل علاقه و رغبت نسبت به جنس موافق، تمایل به تغییر جنسیت داشته باشد؟
وی در پاسخ به این سؤال که آیا ممکن است یک فرد همجنس‌گرا (homosexual)، به دلیل علاقه و رغبت نسبت به جنس موافق، تمایل به تغییر جنسیت داشته باشد، گفت: خیر، همان‌طورکه اشاره شد بین این دو مفهوم باید تفاوت قائل شد؛ چراکه یک همجنس‌گرا چه آقا باشد و چه خانم، با جنسیت خودش مشکلی ندارد. فقط جهت‌گیری تکانه‌های جنسی‌اش به طرف جنس موافق است، ولی نسبت به هویت خود مشکلی ندارد و حاضر نخواهد بود که تن به تغییر جنسیت بدهد؛ کما این‌که ضرورتی هم برای این کار وجود ندارد.

تفاوت همجنس‌گراها و ترنس‌سکچوال‌ها
رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا با تأکید بر تفاوت همجنس‌گراها و ترنس‌سکچوال‌ها (تراجنسی‌ها) گفت: افرادی که با جنسیت خودشان مشکل دارند، اصلاً به صورت مستقل یک جهت‌گیری جنسی (sexual orientation) دارند؛ یعنی پسری است که می‌خواهد تبدیل به دختر شود و همین پسری که می‌خواهد به دختر تبدیل شود، باز مثل هر آدم دیگری می‌تواند جهت‌گیری جنسی به سمت جنس مذکر، مؤنث یا هر دو جنس باشد.

وی ادامه داد: هویت جنسی (sexual identity) به مجموعه جنس (sex)، جنسیت (gender)، هویت جنسیتی (gender identity)، نقش جنسیتی (gender role) و جهت‌گیری جنسی (sexual orientation) گفته می‌شود. همه اینها را وقتی در کنار هم قرار دهیم و رفتار فرد را نیز به آن اضافه کنیم، شناسنامه جنسی فرد را مشخص می‌کند؛ مثلاً اینکه «من یک مرد یا زن هستم و به لحاظ جنسی صرفاً به مردان یا زنان و یا هر دو جنس بدون تفاوت یا با ترجیح یکی بر دیگری علاقه‌مندم و با یک یا چند زن یا مرد یا هر دو ارتباط جنسی دارم یا داشته‌ام یا نداشته ام.»



جهت‌گیری جنسی افراد الزاماً نشان‌دهنده رفتار جنسی آنها نیست
آذین خاطرنشان ساخت: گرایش یا جهت‌گیری جنسی بعد از تغییر جنسیت عوض نمی‌شود. به علاوه جهت‌گیری جنسی افراد الزاماً نشان‌دهنده رفتار جنسی آنها نیست. برخی از افراد همجنس‌گرا نیز مثل بعضی افراد دگرجنس‌گرا ممکن است از نظر جنسی فعال نباشند یا نوع رفتار و تعامل جنسی آنها الزاماً به شکل نزدیکی نباشد.
.
رئیس کلینیک سلامت جنسی ابن‌سینا در خصوص تأثیر نحوه تربیت پدران و مادران در گرایش فرزندان به تغییر جنسیت گفت: به نظر من پدر و مادر در تعلیم و تربیت جنسی بهتر است کاری کنند که بچه در سن 3- 2 سالگی دچار تناقض نشود؛ یک پسربچه با خودش نگوید که من احساس می‌کنم پسرم، پس چرا مادرم همیشه لباس‌های دخترانه برای من می‌خرد؟، چرا همیشه رنگ لباس‌های من صورتی است؟، چرا با اینکه پسرم ولی مادرم موهای من را بلند کرده و گل‌سر می‌زند به سرم؟؛ این‌ رفتارها می‌تواند به کودک آسیب بزند. اگرچه این رفتارها به تنهایی نمی‌توانند واقعاً ایجادکننده یک اختلال هویت جنسیتی باشند.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا درست است که به لحاظ اجتماعی نگران گسترش این مسائل در آینده باشیم، گفت: ما در موضوعاتی مثل جهت‌گیری جنسی یا اختلالات هویت جنسیتی مفهومی‌ به نام ابتلا یا سرایت سراغ نداریم، لذا علی‌رغم تغییرات سریع اجتماعی و همچنین مسائلی مانند نفوذ و گسترش رسانه‌ها و... حداقل با شواهد اپیدمیولوژیک فعلی نگران افزایش بروز این وضعیت‌ها نیستیم. در سایر کشورها نیز اگر این موضوع امروز پر سر و صداتر از قبل مطرح می‌شود، به معنی افزایش شیوع یا بروز آنها نیست، بلکه دیدگاه‌ها نسبت به آن تغییرات جدی داشته و به همین سبب افراد بیشتری امروزه در مورد احساس یا وضعیت خود صحبت می‌کنند. مثلاً اختلال در هویت جنسیتی، پنجاه سال پیش هم در کشور ما وجود داشته است، ولی از اواخر دهه پنجاه و اوائل دهه شصت که به‌تدریج مشکلات فقهی و قانونی این موضوع تا حدی مرتفع شد، افراد به خود این اجازه را دادند تا در مورد وضعیت خود صحبت کنند و در این خصوص تقاضاهایی داشته باشند.

آمار تغییر جنسیت قبل از ازدواج کمتر است یا بعد از آن؟
آذین در رابطه با اینکه آمار تغییر جنسیت قبل از ازدواج کمتر است یا بعد از ازدواج، خاطرنشان کرد: اصولاً این افراد اغلب تا زمانی‌که تکلیف‌شان با هویت جنسی‌شان معلوم نشود، ازدواج نمی‌کنند و خیلی بعید است که یک نفر بعد از ازدواج تغییر جنسیت دهد و البته در اینجا آثار فقهی و حقوقی زیادی متصور است.

در صدور آرای تغییر جنسیت از بسیاری از کشورها ‌جلوتر هستیم
این متخصص پزشکی اجتماعی با بیان اینکه ما در صدور آرای تغییر جنسیت از بسیاری از کشورها به‌ویژه سایر کشورهای اسلامی ‌جلوتر هستیم، تصریح کرد: معمولاً در صورتی‌که تشخیص از سوی پزشکی قانونی تأیید شود، برای اینکه فرد بتواند با مشخصات ظاهری جنسیت مطلوب در جامعه حضور پیدا کند، از طرف پزشکی قانونی نامه و مجوزی به او می‌دهند و نیروی انتظامی ‌نیز در جریان اعتبار این مجوز قرار دارد و همکاری می‌کند.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا مواردی بوده است که فرد بعد از عمل امکان برگشت داشته باشد، یادآور شد: به لحاظ عملی این کار از نظر جراحی و بیولوژیک خیلی سخت است، به همین خاطر می‌گوییم لازم است خیلی با احتیاط و مرحله به مرحله حرکت کرد و مواردی هستند که فرد به دلیل پذیرفته‌نشدن در بافت خانوادگی و اجتماعی از انجام جراحی پشیمان شده باشد. گاه این افراد کاملاً از منابع حمایتی خود مثل خانواده، دوستان یا اشتغال محروم می‌شوند و بسیار مستعد گرفتار شدن در دام انواع آسیب‌های اجتماعی می‌گردند.

آذین در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه ما در حقوق خانواده یک‌سری ویژگی‌ها را برای مرد قائل هستیم، مثلاً ریاست خانواده و پرداخت نفقه خانواده و افراد تحت تکفل به عهده مرد است، آیا به نظر شما فردی که تغییر جنسیت می‌دهد با توجه به اینکه فقط ارگان‌های جنسی و جسمی‌اش تغییر می‌کند و حالا بحث روانی‌اش هم کنارش بوده است، بعد از تغییر جنسیت و تشکیل نهاد خانواده دچار اختلالاتی از این نظر نخواهد شد یا خیر؟، گفت: اگر از نظر قانونی حمایت شود و تمام مقررات مربوط به جنسیت جدید در مورد ایشان اعمال ‌شود، مثلاً پذیرفته شود که این آقا در حال حاضر سرپرست خانواده است، دیه‌اش هم به همین شکل خواهد بود و وضعیت ارث او نیز به همین شکل؛ لذا دلیلی ندارد که دچار مشکل شود.

مشکلات افرادی که تغییر جنسیت داده‌اند قبل از عمل بیشتر است یا بعد از آن؟
وی در خصوص اینکه مشکلات افرادی که تغییر جنسیت داده‌اند بیشتر قبل از عمل است یا بعد از آن، تصریح کرد: من در حال حاضر در خصوص این افراد بر دو مشکل عمده تأکید دارم: يكي نگرانی از این که ما آنها را مجبور كنيم زودتر از آنچه باید و قبل از اينكه آماده شوند، تن به اقداماتی همچون جراحی دهند؛ و دوم اینکه بعد از جراحي بايد در كنارشان باشيم و از حمايت همه‌جانبه برخوردار باشند؛ روان‌درمان‌گر در كنارشان باشد، به خانواده آنها مشاوره ارائه شود تا متوجه شوند فرزندانشان منحرف نیستند و هیچ دلیلی ندارد که بخواهند به این علت احساس بدی داشته باشند.

آيا بعد از عمل تغییر جنسیت شناسنامه والدین این افراد تغییر می‌کند؟
به گزارش مهرخانه، در ادامه نشست دکتر عبدالرضا اسدی؛ معاون قضایی و دادرس شعبه اول حقوقی دادگستری ورامین در پاسخ به این سؤال که آيا بعد از عمل تغییر جنسیت شناسنامه والدین این افراد تغییر می‌کند یا خیر؟ گفت: اگر بخواهند، بله تغيير مي‌كند و رابطه نسب آنها اصلاح می‌شود و این موضوع در ارث نیز تاثیر می‌گذارد. ملاك هم زمان فوت است؛ يعني فردي كه بعد از فوت پدر و مادر اين تغيير جنسيت را انجام دهد، قاعدتاً برای ارث، جنسيت زمان فوت را مدنظر مي‌گيرند.

پس از آن آذین در خصوص راهکارهای مواجهه با این قشر اندک جامعه تصریح کرد: در مرحله اول باید این افراد را به رسمیت بشناسیم؛ اگر آنها به رسميت شناخته شوند و همه توجيه باشند كه با اين موارد برخورد عادي داشته باشند، بسیاری از مشکلات آنها حل خواهد شد. اگر بخواهیم مزایایی علاوه بر حقوق شهروندی برای این افراد فراهم آوریم (مثلاً سهمیه استخدامی) ممکن است اثرات مثبت یا منفی داشته باشد. از طرفی احساس خواهند کرد که جامعه از آنها حمایت می‌کند و از طرفی دیگر خود می‌تواند مانع از آن شود که این افراد احساس طبیعی و معمولی بودن را در جامعه داشته باشند؛ لذا باید اقدامات حمایتی کارشناسانه و مبتنی پژوهش انجام شود.

حمایت‌های اجتماعی از این افراد بسیار حداقلی است
وی با بیان اینکه حمایت‌های اجتماعی از این افراد بسیار حداقلی است، خاطرنشان کرد: هزینه‌های درمانی برای این افراد بسیار بالاست و یک تناقضی در این زمینه ایجاد می‌شود؛ یعنی ما به فرد می‌گوییم شما باید نهایتاً حتماً به اقدام جراحی تن در دهی و از طرفی حمایت کافی برای انجام جراحی از او نمی‌کنیم.

لازم است چند ماده‌قانونی برای حمایت قضایی از این افراد داشته باشیم
پس از آن اسدی با بیان اینکه برای حمایت قضایی از این افراد لازم است چند ماده‌اي را در قانون بگنجانيم، افزود: در این زمینه بین علمای شیعه و سنی اختلاف وجود دارد و مجتهدین اهل سنت بيشتر به اتفاق اين موضوع را حرام مي‌دانند و استدلال‌شان هم این است كه اين نوعي تغيير در خلقت بشر است و به يكي از آيات قرآن در سوره نساء استناد مي‌كنند و می‌گویند بر این اساس حرام است. در فقه شيعي هم اختلاف‌نظر وجود دارد. بعضي فقها مثلاً امام خمینی (ره) مطلقاً تغيير جنسيت را قبول دارند؛ ولو هيچ توجيه عقلي يا پزشكي نداشته باشد. بعضي‌ها نیز مثل فقهاي اهل سنت مطلقاً حرام مي‌دانند و برخی هم راه ميانه گرفتند و عنوان می‌کنند اگر ضرورت داشت، مجاز است.

دکتر اسدی

تا پیش از قانون حمایت خانواده، قانون صريحي برای تغيير جنسيت نداشتيم
وی ادامه داد: تا پیش از قانون حمایت خانواده مصوب اسفند 91 که از فروردین 92 لازم‌الاجرا شد، ما قانون صريحي راجع به اينكه تغيير جنسيت مجاز هست يا نيست نداشتيم، ولی اين يك بخش‌ است كه خوشبختانه بحث اساس تغيير جنسيت جايز است يا نيست با اين قانون جديد حل شد. قانون حمايت خانواده جديد ماده 6 و 7 در خصوص تغییر جنسیت است، ولي توضیحی در این خصوص ارائه نشده و هنوز مشخص نیست بعد از آن كه تغيير جنسيت ايجاد شد، وضعيت ارث اين زن یا مرد چه می‌شود، بحث رابطه زوجيت بين آنها چه خواهد شد؛ چون هميشه كه مجرد نيستند و متأسفانه قانون هنوز راهكار عملي محاكم را مشخص نكرده است كه دادگاه بالاخره مي‌خواهد رأي تغيير جنسيت بدهد، آيا الزاماً آن شرايط جسمي در طرف ايجاد شده باشد؛ دختر شده باشد يا پسر شده باشد، آلت تناسلي‌شان را برداشته باشند يا عمل انجام داده باشند. ممكن است یک قاضي برداشت كند كه چون نيازي به نظر پزشكي قانوني نيست مثلاً خودم تشخيص مي‌دهم كه تغيير جنسيت درست است، ولی هنوز یک وحدت رویه در این زمینه وجود ندارد و حتي آيين‌نامه یا مقررات نیز نداريم.

قانون در خصوص آثار تغییر جنسیت ساکت است
این قاضی در پایان خاطرنشان کرد: متأسفانه بحث آثار تغيير جنسيت در قانون ما ساكت است، درست است که بحث تغيير سند سجلي مطرح شده است، ولي مقوله ارث را هنوز حل نكرده‌ايم، بحث وضعيت نكاح را حل نكرده‌ايم كه اگر تغيير جنسيتي انجام شد نكاح فرد چه مي‌شود؛ آيا ازدواج او منحل مي‌شود یا خیر؟؛ بحث ولایتشان نیز مشخص نیست، خدمت سربازی همین‌طور و اينها نياز به قانون دارد؛ هرچند رويه قضايي تا حدی اين مسائل را حل كرده است، ولي باز هم نياز به وضع قانون داريم.

انتهای پیام/ 900807

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار