پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۴۵۵۰
تاریخ انتشار: ۳۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۲:۱۴
سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر؛
فهرست مقدس، زنان را در همان نقش کلیشه‌ای بازنمایی کرده که محرک مردان هستند و مردان فقط با تحریک زنان و به‌خاطر آن‌ها دست به هر اقدامی می‌زنند.
فهرست مقدس

مریم امینیان

«فهرست مقدس» انیمیشنی است که به روایتی آزاد از یکی از موضوعات ذکرشده در قرآن می‌پردازد. اصحاب اخدود، قومی بودند که حدود یک قرن پیش از ظهور اسلام در شهر نجران در نزدیکی یمن زندگی می‌کردند و با دعوت فردی به نام «فیمون» به دین مسیحیت گرویدند. این اتفاق موجب نگرانی حاکم یهودی آن منطقه می‌شود و آن‌ها را تهدید می‌کند دست از دین خود بردارند، اما آن‌ها تن به این کار نمی‌دهند و توسط او در آتش مهیبی که در دره اخدود روشن شده بود، سوزانده می‌شوند.

قهرمان اصلی فهرست مقدس، مرد دزد و راه‌زنی به نام «هاران» است که از سوی ربی‌ها (روحانیون یهودی نجران) مأمور قتل فیمون؛ رهبر نصرانی‌ها می‌شود، اما با عشقی که نسبت به «رفقه»؛ دختر یکی از نزدیکان فیمون پیدا می‌کند و معاشرتی که با فیمون دارد، دچار تحولات درونی شده و از این کار منصرف می‌شود و در مقابل، یکی از برجسته‌ترین رهبران یهودی را به قتل می‌رساند. داستان فهرست مقدس، به‌نوعی داستان تغییر و تحول هاران و تبدیل او از یک دزد سرگردنه، به فردی مؤمن به مسیحیت است.  

فهرست مقدس از نظر فنی یک سر و گردن بالاتر از بسیاری از انیمیشن‌های داخلی است و سر و شکل و رنگ‌آمیزی مناسبی دارد که ‌می‌تواند مخاطب، به‌خصوص مخاطب کودک و نوجوان را با خود همراه کند و از این حیث یک تجربه موفق داخلی به شمار می‌آید. همچنین، دوبله این انیمیشن، بسیار قوی است و از با تجربه‌ترین و بهترین‌های دوبلورهای ایران بهره برده است.

از سوی دیگر، فهرست مقدس برخلاف بسیاری از فیلم‌های تاریخی که زبان پرطمطراقی را انتخاب می‌کنند، از زبان امروزی و محاوره‌ای مردم استفاده کرده و این مسئله در متن فیلم خوش نشسته و مخاطب را زده نمی‌کند، بلکه باعث می‌شود مخاطب راحت‌تر با فیلم ارتباط برقرار کند. مجموعه این عوامل، فهرست مقدس را تبدیل به اثری دیدنی کرده است.

اما مشکل اصلی فیلم، به شخصیت‌پردازی کلیشه‌ای آن برمی‌گردد؛ به‌طوری‌که اکثریت قریب به اتفاق شخصیت‌ها تخت و قابل پیش‌بینی هستند و نمونه‌های مشابه این شخصیت‌ها را بارها در سایر فیلم‌ها و سریال‌ها به‌ویژه فیلم‌های دارای تم مذهبی دیده‌ایم و فیلم‌نامه‌نویس نیز تلاش چندانی برای آشنایی‌زدایی و ارایه وجوه ویژه دیگری از شخصیت‌ها ندارد. شخصیت‌های مثبت و منفی همان تیپ‌های همیشگی‌ هستند که آغاز و انجام آن‌ها مشخص است و در طی مسیر فیلم‌نامه نیز وجوه جدیدی از آن‌ها نمی‌بینیم که بتوانیم آن‌ها را متفاوت از کلیشه‌های ذهنی خود بدانیم.

این مسئله به‌ویژه در مورد زنان و کاراکترهای مثبت، نمود بیشتری دارد. به‌گونه‌ای که فهرست مقدس، زنان را در همان نقش کلیشه‌ای بازنمایی کرده که محرک مردان هستند و مردان فقط با تحریک زنان و به‌خاطر آن‌ها دست به هر اقدامی می‌زنند. این مسئله هم در مورد زن مثبت و هم زن منفی فیلم صادق است. زنی که در فهرست مقدس نقش منفی را برعهده دارد، همسر «آندریاس»؛ حاکم نجران است که بسیار شیطان‌صفت به نمایش درآمده و حاکم نجران اسیر وسوسه‌ها و تحریکات اوست و به خاطر او دستور قتل مردم را صادر می‌کند. در مقابل، رفقه قرار دارد که معشوق مسیحی هاران است و او را به انجام اقداماتی به نفع مسیحیان تشویق می‌کند. در واقع، اتفاقات فیلم به دست مردان رخ می‌دهد، اما پشت سر این مردان زنی قرار دارد که او را به عمل وامی‌دارد و سرچشمه این اتفاقات زنان هستند.

در مورد شخصیت‌پردازی، حتی هاران هم به‌عنوان قهرمان فیلم که نسبت به دیگر نقش‌های فیلم متمایزتر است و فراز و فرود دارد، باز هم در حد همان تیپ‌های همیشگی مانده و تبدیل به کاراکتر نشده است؛ چراکه نمونه‌های بسیاری از افراد نابابی که به راه راست هدایت می‌شوند، در ذهن هر مخاطبی وجود دارد، اما هاران هیچ ویژگی متمایز و برجسته‌ای ندارد که او را از سایر تیپ‌های مشابه جدا و در ذهن مخاطب ته‌نشین کند.

مشکل دیگر فهرست مقدس این است که موتور آن به‌اصطلاح دیر روشن می‌شود و مخاطب باید دقایقی طولانی در حالت ابهام و گنگی به سر ببرد تا با فضا و شخصیت‌های فیلم ارتباط برقرار کند و مأنوس شود. البته، اگر تا قبل از آن سالن را ترک نکرده باشد، اما به‌طورکلی، می‌توان فهرست مقدس را یک نمونه قابل تأمل و توجه از انیمیشن‌های داخلی دانست که ما را به آینده خوب و موفق ایران در عرصه انیمیشن‌سازی امیدوار می‌کند. ‌

*کارشناس‌ارشد مطالعات فرهنگی

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: