پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۴۵۵۶
تاریخ انتشار: ۳۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۵:۴۶
سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر؛
او فارغ از اسطوره‌سازی مرسوم که عموماً قهرمان داستان را از ابعاد انسانی تهی کرده و در نتیجه تصویری از فردی به نمایش می‌کشد که گویی از جای دیگر آمده، با شجاعت تمام شخصیتی ساخته است که در وهله نخست انسان است و بعد رزمنده و فرمانده و قهرمان.


نفیسه طهوری
سید محمد قاضی‌عسکر


"ایستاده در غبار" فیلمی ‌به کارگردانی محمدحسین مهدویان است که به بخش‌هایی از زندگی حاج احمد متوسلیان یکی از شخصیت‌های اثربخش در هشت سال دفاع مقدس می‌پردازد و از زمان کودکی تا محوشدن او در غبارِ مرگ و زندگی را به نمایش می‌گذارد؛ غباری مبهم در سال 1361 که او پس از اعزام به لبنان دیگر به وطن بازنگشت و بی‌گمان به شهادت رسیده و در انتهای فیلم مادرش مانند تمام مادرانی که فرزندشان از جنگ بازنگشته، هنوز چشم‌انتظار است.

مهدویان که خود نویسنده این فیلم نیز است، از آن دسته کارگردانان جوانی است که راهش را به خوبی یافته است. او سابقه فیلم مستند آخرین روزهای زمستان (زندگی شهید حسن باقری) را در کارنامه خود دارد که به دلیل سبک متفاوت و نو در فیلم‌سازی مستند، در زمان خود بسیار مورد توجه قرار گرفته بود. مهدویان اینک توانسته براساس مستندات و تاریخ جنگ، فیلمی ‌بسازد که از ابتدا تا انتهایش کاملاً بازسازی است و حتی یک سکانس مستند ندارد؛ که شاه‌کاری است ستودنی.

 تمام صحنه‌های این فیلم بازسازی شده و جالب توجه این‌که صداهای واقعی شخصیت اول داستان یعنی حاج احمد متوسلیان در جای‌جای فیلم به کاربرده شده است. فیلم‌ساز تمامی ‌سخنرانی‌ها و صداهای باقی‌مانده از جاویدالاثر متوسلیان را به همراه پشتوانه تحقیق و پژوهشی دو ساله، مرور و بررسی کرده و تا جایی که توانسته، این صداها را مانند قطعه‌های پازل، در فیلم‌نامه جای داده است.

شاید بتوان گفت مهدویان با فیلم "ایستاده در غبار" نوعی آشنایی‌زدایی در مفهوم سینما ایجاد کرده است؛ چراکه برخلاف انتظار متعارف که تصویر، فیلم را می‌آفریند، در این‌جا صداست که فیلم را به جلو می‌برد؛ گویی تصاویر در سایه اصوات شکل می‌گیرد. صداهایی که آن‌قدر زنده‌اند که مخاطب خیال می‌کند انگار همین حالا در حال وقوع است.

درجایی از فیلم شاهد سکانسی هستیم در زیر شلیک توپ و گلوله، در آشوب و گرد و غبار برخاسته از آتش جنگ و خون‌های به هرجا پراکنده که جاویدالاثر متوسلیان درحالی‌که از نرسیدن نیروی کمکی به تنگ آمده است، در مکالمه‌اش، گوشی بی‌سیم را رو به آسمان می‌گیرد و شروع می‌کند به دویدن بین آتش توپخانه و رگبار مسلسل و تیر.

این سکانس شاید نقطه اوج فیلم است؛ مخصوصاٌ که به یاد آوریم این تصویر را کارگردانی در مقابل دیدگان ما به نمایش گذاشته است که سن و سالش به دیدن جنگ قد نمی‌دهد، اما بازنمایی این صحنه را طوری ماهرانه و باصلابت به تصویر می‌کشد که گویی خود پابه‌پای متوسلیان تنهایی این لحظه را لمس کرده است.

تیتراژ فیلم که در جای خود شایان توجه است؛ صدای سخنرانی‌های جاویدالاثر متوسلیان را از یک ضبط صوت در حال پخش نمایش می‌دهد.

دقت در انتخاب بازیگرانی که به لحاظ چهره، مشابه شخصیت‌های واقعی هستند نیز از آن نکات ظریفی است که فیلم مهدویان را مورد توجه مخاطب قرار داده است.

اما آن‌چه در این اثر جای تأمل دارد و جبهه منتقدان فیلم را از هم جدا می‌کند، این است که هدف این فیلم گویا قرار است بازنمایی تصویری باشد از سرداری به نام احمد متوسلیان که از فرماندهان سپاه در آن زمان بوده و به نوعی تصویری از زندگی یک قهرمان را روایت کند، اما برخلاف رویه بسیاری از فیلم‌سازان دفاع مقدس، تنها بر نقاط قوت شخصیتی و عملیاتی او متمرکز نمی‌شود، بلکه مقدس‌نمایی را کنار می‌گذارد و وجوه انسانی این فرد را به مثابه یک انسان با تمام خطاها و توانایی‌هایش کنار هم می‌بیند.

او فارغ از اسطوره‌سازی مرسوم که عموماً قهرمان داستان را از ابعاد انسانی تهی کرده و در نتیجه تصویری از فردی به نمایش می‌کشد که گویی از جای دیگر آمده، با شجاعت تمام شخصیتی ساخته است که در وهله نخست انسان است و بعد رزمنده و فرمانده و قهرمان.

متوسلیانِ فیلم ایستاده در غبار آن‌قدر واقعی است که هرکدام از ما می‌توانیم در زندگی و کودکی‌مان نمونه‌هایی شبیه او را بیابیم؛ شبیه هم‌کلاسی‌هایمان، شبیه خودمان و ناگهان خودمان را قهرمان احساس می‌کنیم و با او تا انتهای راه همراه می‌شویم. شاید همین امر باعث شده است که مخاطب عام، فیلم او را به رغم نداشتن بازیگران مشهور و عدم رعایت شیوه‌های معمول داستان‌گویی، بپسندد.

"ایستاده در غبار" علاوه بر کسب آرای مردمی ‌بالا در مراسم اختتامیه جشنواره فیلم فجر به عنوان بهترین فیلم انتخاب و موفق به دریافت چهار سیمرغ بلورین شد.

و البته رویکرد خاص مهدویان در این فیلم موجب انتقاداتی به او شد. از جمله این‌که آیا لازم است موضوعاتی بسیار شخصی مانند ازدواج مجدد پدر جاویدالاثر و یا ویژگی‌های خلقی و شخصیتی دوران کودکی حاج احمد از قبیل خشونت و تندخویی، تا این حد از جزییات به تصویر کشیده شود. این نقد را گویا خانواده جاویدالاثر نیز به فیلم‌نامه داشته‌اند.

در مراسم اختتامیه جشنواره درحالی‌که خانواده متوسلیان حاضر بودند، اما هنگام تقدیر ویژه دبیر جشنواره از متوسلیان، به روی صحنه حاضر نشدند و برادر حاج احمد متوسلیان پس از پایان مراسم اختتامیه، در حضور رییس سازمان سینمایی ضمن تشکر از ساخت چنین فیلمی ‌در عین حال گلایه کرد که با خانواده او در ساخت این فیلم مشورتی نشده است. او نسبت به فیلم‌نامه انتقاداتی را مطرح کرد و حجت‌الله ایوبی و حیدری نیز قول پیگیری دادند.

* دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی
** دانشجوی دکترای عرفان

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: