پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۷۸۹۱
تاریخ انتشار: ۰۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۰۹:۰۱
مهدیار صبوری


"برنامه عمران ملل متحد" در کشورهای مختلف برنامه‌های مختلف و متعددی را دنبال می‌کند. در کشور ایران نیز برنامه‌ای چهار ساله (2016-2012) داشته است. در مشخصات کشور ایران که در برنامه کشوری برنامه عمران ملل متحد درج شده، جمعیت ایران در سال 2011 بالغ بر 75 میلیون نفر برآورد شده است. بنا به اذعان برنامه عمران ملل متحد، دولت جمهوری اسلامی ایران در زمینه توسعه انسانی دارای رتبه 88 در میان 187 کشور جهان است. دولت ایران خصوصاً در اهداف اول، دوم، چهارم و پنجم از مجموعه اهداف توسعه هزاره، رشد و پیشرفت چشم‌گیری داشته است.

الف- برنامه کشوری برنامه عمران (توسعه) ملل متحد در ایران
برنامه کشوری UNDP در ایران بنا به اذعان خود این نهاد، با مشورت نزدیک با دولت ایران به تصویب رسیده است. اهم محورهای این برنامه کشوری عبارتند از:

1.    کاهش و ریشه‌کن کردن فقر؛

2.    مدیریت زیست‌محیطی مبتنی بر توسعه پایدار؛

3.    سلامت؛

4.    مدیریت بلایا و فجایع انسانی.

در این برنامه خاطرنشان شده است که دولت ایران در میان کشورهای در حال توسعه موقعیتی خاص چه در منطقه و چه حتی فراتر از آن دارد و با توجه به نقش دولت ایران در انتقال علوم و فن‌آوری در میان کشورهای در حال توسعه، هرگونه ارتقای توسعه‌ای در دولت جمهوری اسلامی ایران می‌تواند سایر کشورها را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد. در این یادداشت سعی شده است نگاهی بر اهم عناوین برنامه‌های این نهاد در ایران و ارتباط آن با زنان صورت پذیرد.

ب- کاهش فقر
یکی از محورهای برنامه UNDP در ایران، کاهش فقر و رشد اقتصادی فراگیر و ارتقای رفاه اقتصادی و اجتماعی است، خصوصاً برای افراد و گروه‌هایی که آسیب‌پذیرتر بوده و بیشتر در معرض خطر و آسیب قرار دارند. در این برنامه تأکید شده است که باید الگوهای ظرفیت‌سازی ملی و فراملی در جهت تحقق حمایت اجتماعی و اقتصادی ایجاد شود.

همچنین تصریح شده است که زنان به عنوان یکی از گروه‌های هدف برنامه عمران ملل متحد قلمداد می‌شوند که در تمامی اهداف و برنامه‌ها به‌طور خاص مورد توجه قرار دارند.

به منظور ارتقای رشد اقتصادی و پیشگیری از بروز فقر و ارتقای رفاه اجتماعی و اقتصادی خصوصاً برای گروه‌های آسیب‌پذیرتر از جمله زنان، برنامه عمران ملل متحد (UNDP) برنامه‌ها و اقدامات ذیل را پیشنهاد می‌کند:

1.    حمایت از برنامه‌ها و الگوهای توسعه در جهت تقویت مکانیسم‌های نظارتی و مکانیسم‌های همکاری به منظور تضمین تحقق رشد و توسعه اقتصادی گروه‌های آسیب‌پذیر از جمله زنان؛

2.     همچنین تأکید شده است که باید زنان روستایی و زنان شهری به‌طور توأمان و به شیوه‌ای «پایدار» مورد حمایت قرار گیرند تا زمینه برای بهره‌مندی نسل‌های آتی نیز فراهم گردد.

برنامه عمران ملل متحد همچنین برای حمایت از گروه‌های خاص زنان و جوانان از جمله افراد مبتلا به ایدز و سایر بیماران از جمله مبتلایان به مالاریا که در قبال معضل فقر، آسیب‌پذیرتر هستند، در جهت انطباق با با اهداف سوم، ششم و هفتم از اهداف توسعه هزاره، اتخاذ برنامه‌های حمایتی از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران را مورد تأکید قرار داده است.

برخی از اهم نهادهای دولت جمهوری اسلامی ایران که مرتبط با این برنامه‌های برنامه عمران ملل متحد است، عبارتند از:

1.    وزارت خارجه دولت جمهوری اسلامی ایران؛

2.    وزارت جهاد کشاورزی؛

3.    وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛

4.    وزارت اقتصاد و امور دارایی؛

5.    وزارت صنایع؛

6.    مرکز آمار ایران؛

7.    مرکز مدیریت و منابع انسانی ریاست جمهوری.

ج- مدیریت پایدار محیط‌زیست
یکی از اهداف و محورهای اصلی فعالیت برنامه عمران ملل متحد در ایران، مدیریت پایدار محیط‌زیست عنوان شده است که با توجه به نقش و جایگاه زنان در رابطه با استفاده از آن و نیز مؤثربودن نقش زنان در آموزش حمایت از محیط‌زیست، چه در عرصه خانواده و چه در عرصه اجتماع، بر لزوم توجه به جایگاه زنان در مشارکت در مدیریت محیط‌زیست تأکید شده است.

1.    تغییرات آب و هوایی در کشور ایران یکی از عواملی است که الگوهای رشد اقتصادی در این کشور را تحت‌تأثیر قرار داده است.

2.    برنامه عمران ملل متحد با ایجاد و تقویت مکانیسم‌هایی درصدد ارزیابی و اِعمال نظارت بر آثار زیست‌محیطی و درصدد برقراری ارتباط میان فقر و تخریب زیست‌محیطی است.


برخی از اهم نهادهای دولت جمهوری اسلامی ایران که مرتبط با این برنامه‌های برنامه عمران ملل متحد هستند، عبارتند از:

1.    سازمان حفاظت از محیط‌زیست؛

2.    وزارت انرژی؛

3.    وزارت نفت.

د- مدیریت بلایای طبیعی
برنامه عمران ملل متحد از دولت جمهوری اسلامی ایران حمایت به‌عمل می‌آورد تا بتواند مدیریت بحران‌های ناشی از فجایع و بلایا طبیعی و کاهش خطرات و تهدیدهای ناشی از آن را در برنامه‌های توسعه‌ای خود قرار دهد. همچنین از دولت ایران حمایت می‌شود تا همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی لازم را برای ارتقای تجربیات و دانسته‌های خود در زمینه مدیریت بحران ناشی از بلایای طبیعی به‌عمل آورد.

ه- ارتقای سلامت زنان
یکی از محورهای برنامه چهارساله برنامه عمران ملل متحد در ایران (2012-2016) ارتقای سلامت همگان خصوصاً زنان و جوانان مبتلا به ایدز و سایر بیماری‌های صعب‌العلاج است. برخی از اهم نهادهای دولت جمهوری اسلامی ایران که مرتبط با این برنامه‌های برنامه عمران ملل متحد هستند، عبارتند از:

1.    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛

2.    وزارت آموزش و پرورش؛

3.    سازمان کار؛

4.    سازمان زندان‌ها؛

5.    سازمان صدا و سیما.

و- اهم دستاوردهای اجرای برنامه گذشته در ایران
در گزارش اخیر برنامه عمران ملل متحد برخی از اهم دستاوردهای ناشی از اجرای برنامه‌های گذشته دولت ایران مورد اشاره قرار گرفته است. به طور نمونه در زمینه کاهش فقر، تصریح شده است که برنامه پنجم توسعه دولت ایران، تحقق توسعه ملی را به عنوان یکی از موضوعات کلیدی لحاظ کرده است. در زمینه مدیریت پایدار زیست‌محیطی نیز برنامه عمران ملل متحد با اشاره به برنامه پنجم توسعه برخی از پیشرفت‌ها و تحولات را مورد توجه قرار داده است.

در زمینه سلامت و حمایت از مبتلایان به ایدز، مالاریا و سایر بیماری‌ها، به وقوع تحولات مثبت اشاره شده است. نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مالاریا و سایر بیماری‌های خطرناک در سال 2007 در مقایسه با سال 1990 در حدود 46.1 درصد کاهش یافته است. همچنین نرخ ابتلا به ایدز نیز در مواردی با کاهش مواجه بود است؛ از جمله این‌که میزان شیوع ایدز در میان زندانیان در سال 2002 بالغ بر 3.4 درصد بوده است که این نرخ در سال 2009 به 1.4 کاهش یافته است.

توان‌افزایی زنان نه فقط به عنوان یکی از مصادیق حقوق بشر باید مدنظر قرار گیرد، بلکه به عنوان یک راه‌کار و ابزار لازم جهت تحقق توسعه پایدار مدنظر است. توان‌افزایی جنسیتی و ریشه‌کن‌کردن فقر به عنوان یک عامل ضروری برای تحقق توسعه اقتصادی و اجتماعی قلمداد می‌شود (1).

یکی از پروژه‌های برنامه عمران ملل متحد، توسعه و تقویت الگوی ملی حمایت اجتماعی و توان‌افزایی است. از اهداف این الگو ارتقای دسترسی همگان خصوصاً گروه‌های آسیب‌پذیر از جمله زنان و کودکان به سلامت، آموزش، توان‌افزایی، حمایت اجتماعی، اشتغال و درآمدزایی است (2).

ز- نقش زنان و جوانان در کاهش تهدید منابع طبیعی
در برنامه‌ها و اهداف برنامه عمران ملل متحد در دولت جمهوری اسلامی ایران، نقش کلیدی زنان و جوانان در تحقق توسعه پایدار و حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی با لحاظ حقوق و منافع نسل فعلی و نسل‌های آتی همواره مورد تأکید قرار گرفته است. مشارکت زنان و جوانان - با توجه به کارکردهایی که در سطوح مختلف فردی، خانوادگی و اجتماعی دارند - به عنوان عاملی مهم و ضروری برای کاهش فشار و تهدید بر منابع طبیعی مورد اشاره قرار گرفته است (3).

نتیجه
با توجه به این‌که برنامه‌ها و سازوکارهای بین‌المللی خصوصاً در برخی از حیطه‌ها و موضوعاتی که اختلاف رویکرد و موضع با موازین اسلامی و در نتیجه با دولت جمهوری اسلامی ایران دارند، از جمله موضوعات مرتبط با زنان، به منظور جلب همکاری حداکثری از اعلام مواضع شفاف خودداری می‌ورزند، لذا از بیان بسیاری از واقعیت‌ها استنکاف می‌کنند. در ارتباط با مواضع و رویکردهای برنامه عمران ملل متحد در مقابل دولت ایران در رابطه با موضوع زنان، همان‌طور که در تمامی برنامه‌ها، حتی برنامه‌های زیست‌محیطی و تکنیکی، از لزوم توجه به جایگاه و نقش کلیدی زنان سخن به میان آورده و واضح است که این نهاد در رابطه با زنان در جمهوری اسلامی ایران، برنامه‌ها و اهداف مشخصی را دنبال می‌کند، لکن باید اذعان داشت که در برنامه‌ها و پروژه‌های رسمی این نهاد، اشاره مشخصی به برنامه‌ها و اقدامات برنامه عمران ملل متحد در ایران در رابطه با زنان نشده است.

اما یک نکته مهم دیگر آن است که در ادبیات داخلی کنونی ما ترجمه‌ای که از عنوانUnited Nations Development Program (UNDP)  شده است تحت عنوان «برنامه عمران ملل متحد» که به‌نظر می‌رسد در جهت حساسیت‌زدایی بیشتر از این نهاد و کارکردهای آن در زمینه حقوق بشر بوده است. قاعدتاً این‌طور به‌نظر می‌رسد که تعمداً واژه «عمران» به‌جای واژه «توسعه» به‌کار برده شده است تا در عرصه داخلی نهادها و ارگان‌هایی که نسبت به عملکرد نهادهای بین‌المللی حقوق بشری انتقاد و نقد دارند، با توجه به واژه «عمران»، حساسیت کمتری به خرج دهند و فعالان و رابطان داخلی با این نهاد و سایر نهادهای حقوق بشری بین‌المللی با دست بازتر بتوانند فعالیت‌های خود را در داخل دنبال و اجرایی کنند.

در هر حال، این واقعیت را نمی‌توان نادیده انگاشت که مواضع دولت جمهوری اسلامی بر مبنای موازین اسلامی با مواضع نهادهای بین‌المللی از جمله برنامه عمران ملل متحد، خصوصاً در حیطه‌هایی نظیر حقوق بشر زنان با اختلافات جدی مواجه است و بسیاری از برنامه‌ها و اهداف نهادهای بین‌المللی در حیطه زنان در ایران، قابل اجرا و قابل پذیرش نیست.

اکنون آن‌چه مسلم است این است که یکی از برنامه‌های اصلی این نهاد در ایران، حمایت و پشتیبانی از طرح‌های پژوهشی در قالب کتاب‌های متعدد بوده که بخش عمده‌ای از این منابع، به غنابخشی و تقویت ادبیات حقوقی موجود کمک کرده است و البته بخشی نیز خصوصاً در زمینه حقوق بشر زنان و کودکان بر مبنای رویکردهای حقوق بشری غربی بوده است که در جای خود باید مورد نقد و تحلیل قرار گیرد.

نکته جالب توجه این است که در برنامه‌های رسمی منتشرشده از سوی نهاد برنامه عمران ملل متحد، هیچ‌گونه اطلاعات و اخباری در خصوص نحوه فعالیت‌های واقعی این نهاد در ایران نیامده و صرفاً به بیان یک سلسله کلیاتی که چالش‌برانگیز نیست، در رابطه با پروژه‌های مرتبط با محیط‌زیست بسنده شده است. این در حالی است که اساساً یکی از اهداف و برنامه‌های این نهاد، دنبال و اجرایی‌کردن برنامه‌ها و پروژه‌های حقوق بشری خصوصاً در رابطه با زنان و کودکان در کشورهای در حال توسعه است.

نکته مهم دیگر در خصوص رویکرد برنامه عمران ملل متحد نسبت حقوق و نقش زنان، این است که در برنامه‌های توان‌افزایی این نهاد نیز همانند سایر نهادهای بین‌المللی دیگر، همواره سعی شده است که رویکرد منفی نسبت به پذیرش و ایفای نقش‌های خانوادگی توسط زنان اتخاذ شود و برای حضور و فعالیت اجتماعی زنان، جایگاه و شأنیت بیشتری در مقایسه با ایفای نقش‌های خانوادگی قایل شده است (4). اساساً این رویکرد برنامه عمران ملل متحد نمی‌تواند از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شود؛ زیرا از دیدگاه اسلامی پذیرش نقش‌های خانوادگی متفاوت توسط زنان و مردان در چارچوب خانواده متناسب با ویژگی‌های خلقتی و طبیعی متفاوت مردان و زنان، اقتضای عدالت و تضمین‌کننده برخورداری زنان از کرامت انسانی و حقوق واقعی است.

پی‌نوشت
1.    .http://www.ir.undp.org/content/iran/en/home/presscenter/articles/2015/03/08/empowered-women-agents-of-development-.html
2.    http://www.ir.undp.org/content/iran/en/home/presscenter/articles/2015/03/08/empowered-women-agents-of-development-.html
3.    http://www.ir.undp.org/content/iran/en/home/presscenter/articles/2015/03/31/role-of-women-and-youth-in-reducing-the-pressure-on-natural-resources-a-lesson-learnt-by-caspian-project.html
4.    http://www.ir.undp.org/content/iran/en/home/presscenter/articles/2015/03/31/role-of-women-and-youth-in-reducing-the-pressure-on-natural-resources-a-lesson-learnt-by-caspian-project.html

*دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار