پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۸۲۴۶
تاریخ انتشار: ۱۵ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۱:۰۳
عاطفه خادمی‌
مسایل زنان و خانواده در برنامه پنجم توسعه در قالب تدوين برنامه جامع توسعه امور زنان و خانواده عنوان شده است. نکته مهمي که در اين سند جامع مورد توجه قرار گرفته، تلاش براي تدوين برنامه‌هاي کاربردي و اجرايي به منظور تعريف برنامه‌ها و اقدامات اساسي کشور در حوزه زنان و خانواده و تعيين شرح وظايف و تکاليف دستگاه‌‌هاي اجرايي در اين حوزه است.

در متن ماده 230 برنامه پنجم توسعه، 14 محور اصلي براي تدوين برنامه جامع، پيش‌بيني شده است. اين موضوعات 14گانه با توجه به مقتضيات و محدوديت‌هاي يک برنامه پنج‌ساله و همچنين چالش‌ها و مسایل شناسايي‌شده در مقطع زماني تصويب برنامه پنجم تعيين شده است.

متن ماده 230 به شرح ذیل است:
ماده230ـ دولت با همكاري سازمان‌ها و دستگاه‌هاي ذي‌ربط از جمله مركز امور زنان و خانواده، با هدف تقويت نهاد خانواده و جايگاه زنان در عرصه‌هاي اجتماعي و استيفاء حقوق شرعي و قانوني بانوان در همه زمينه‌ها با تدوين و تصويب «برنامه جامع توسعه امور زنان و خانواده» مشتمل بر محورهاي تحكيم بنيان خانواده، بازنگري قوانين و مقررات مربوطه، پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي، توسعه و ساماندهي امور اقتصادي ـ معيشتي با اولويت ساماندهي مشاغل خانگي براي زنان سرپرست خانوار و زنان بدسرپرست، تأمين اجتماعي، اوقات فراغت، پژوهش، گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، ارتقاء سلامت، توسعه توانايي‌هاي سازمان‌هاي مردم‌نهاد، ارتقاء توانمندي‌هاي زنان مدير و نخبه، توسعه تعاملات بين‌المللي، تعمـيق باورهاي ديني و اصـلاح ساخـتار اداري تشكـيلاتي زنان و خانـواده اقدام قانوني نمايد».

موضوعات سياستي ماده 230 برنامه پنجم تلاش دارد با رويکردي خانواده‌محور، مشکلات اساسي مرتبط با حوزه زنان را در يک برنامه پنج‌ساله مورد توجه قراردهد و در نتيجه برخي حوزه‌ها، در سرفصل‌هاي اصلي اين ماده مورد تأکيد قرار نگرفته است.

در متن ماده 230 برنامه پنجم توسعه، 14 محور اصلی برای تدوین برنامه جامع، پیش‌بینی شده بود که از نظر ماهیتی نیز برخی از این حوزه‌ها ماهیت زیرساختی و برخی دیگر ماهیت عملیاتی و اجرایی داشتند، که در این میان مفاهیم کلیدی مانند توسعه علمی ‌و معرفتی زنان، عفاف، بصیرت و حضور انقلابی زنان، توسعه حضور علمی، معنوی و فرهنگی زنان و اهمیت تشکل‌های مردمی ‌و انقلابی مورد توجه قرار گرفته بود.

علاوه بر ماده 230 برنامه پنجم توسعه، ماده دیگری نیز تدوین و تصویب شد. ماده227ـ که در این ماده دولت موظف است نسبت به تهيه و تدوين «سند ملي امنيت بانوان و كودكان در روابط اجتماعي» با مشاركت و برنامه‌ريزي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران، قوه قضایيه، سازمان بهزيستي كشور، شهرداري، وزارت كشور، شوراي عالي استان‌ها، مركز امور زنان و خانواده رياست جمهوري، وزارتخانه‌هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و كار و امور اجتماعي توسط دولت در طول سال‌هاي برنامه، اقدام قانوني به‌عمل آورد.

ماده 230 و ماده 227 این برنامه، حوزه‌های مهمی‌ از مسایل مرتبط با زنان را مدنظر قرار داده و یکی از نکات برجسته در این برنامه توجه به این مطلب است. اگرچه برنامه پنجم توسعه برخلاف برنامه‌های گذشته به یک ماده‌واحده در ارتباط با مسایل زنان اکتفا نکرده و برای تحقق و خروج از کلیت ماده 230 به تدوین و نگارش سند جامع توسعه پرداخته است، اما در نهایت به سرنوشتی مانند دیگر مواد تنظیم‌شده در برنامه‌های توسعه دچار شده و در عرصه عملیاتی‌شدن نتوانست به سرانجام برسد و آسیب همیشگی برنامه‌های توسعه (که اگر در حین اجرا با تغییر و تحولات دولتی و انتقال قدرت در دولت مواجه گردند، به یک تغییر پارادیم اساسی دچار می‌شوند)، شامل این برنامه نیز شد. برای نمونه سند امنیت زن و کودک و بیمه زنان خانه‌دار از جمله این موارد محسوب می‌شود.

علاوه بر این‌که این برنامه در تحقق مواد مرتبط با حوزه زنان و خانواده در عرصه عملیاتی محقق نشد و در کشاکش تغییر دولت مورد غفلت و کم‌توجهی قرار گرفت، اما این ایراد بزرگ و اساسی در نسبت این برنامه با برنامه چهارم توسعه نیز وارد است. برخلاف برنامه چهارم توسعه که با رویکرد جنسیتی تمامی ‌مسایل مرتبط به زنان را تدوین کرده و ملاک تنظیم تمامی ‌مواد و برنامه‌ها توجه به این مسأله بود، اما برنامه پنجم با تغییر محتوایی بدون توجه به این سیاست‌گذاری در برنامه چهارم به قراردادن و پوشش‌دهی مسایل زنان در قالب خانواده‌محوربودن پرداخته و این امر منجر به دامن‌زدن به این اختلاف قرایتی همیشگی و دایمی ‌در عرصه سیاست‌گذاری و اجرا شد که آیا ملاک در تنظیم برنامه‌های بلندمدتی مانند برنامه‌های توسعه در این حوزه، زن به عنوان یک سوژه مستقل بدون مدنظر قراردادن نقش‌های اختصاصی او و حیطه اثرگذاری مهم آن در خانواده است، و یا نه، ملاک خانواده است و زن در ذیل خانواده بدون در نظر گرفتن نقش اختصاصی زن‌بودنش است؟

از سوی دیگر اگر چه به نظر می‌رسد تنظیم سند جامع توسعه جهت تحقق ماده 230 در ابهام‌زدایی از کم‌وکیف ماده مذکور می‌کاهد، اما در بررسی سند مربوطه نحوه کاربردی و اجرایی‌شدن، کماکان از شفافیت لازم برخوردار نیست و از سویی محتوای سند مربوطه بسیار فراتر از یک ماده در برنامه توسعه بوده و در صورت تحقق، نیازمند سازمان و سازوکارهای اختصاصی خود است و نمی‌توان یک معاونت صرف را مسئول تحقق این سند مهم دانست؛ لذا تبدیل یک ماده به یک سند راهبردی، هم‌خوانی و هماهنگی منطقی و معقولی نداشته است؛ اگرچه محتوای سند جامع توسعه و هدف‌گذاری که در این سند صورت پذیرفته، ارزشمند و قابل تأمل است.

در کل اگرچه برنامه پنجم توسعه در شناسایی اغلب مسایل مرتبط با حوزه زنان از انطباق خوبی با وضعیت و واقعیت موجود فضای اجتماعی و از سوی دیگر اهداف و آرمان‌های انقلاب اسلامی‌ برخوردار بود، اما متأسفانه در عرصه عمل از موفقیت خوبی در عملیاتی‌نمودن برنامه‌های مصوب برخوردار نبود.

*دانشجوی دکتری سیاستگذاری فرهنگی
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار