پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۸۳۴۴
تاریخ انتشار: ۲۱ شهريور ۱۳۹۵ - ۱۰:۵۵
مجمع عمومی ملل متحد در 25 می «پروتکل اختیاری مربوط به کنوانسیون حقوق کودک راجع به دخالت کودکان در مخاصمات مسلحانه» را به تصویب رساند. این پروتکل در 12 فوریه 2002 لازم‌الاجرا شد. ماده یک پروتکل از دولت‌های عضو می‌خواهد که همه اقدامات ممکن را انجام دهند تا اعضای نیروهای مسلح آنان که به 18 سال نرسیده‌اند، به طور مستقیم در مخاصمات (direct part in hostilities) شرکت نکنند.


افزایش به‌کارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه طی چند دهه اخیر، موجب بروز نگرانی‌های جدی در جامعه بین‌المللی شده است و در نتیجه آن، هزاران کودک ضمن محرومیت از حقوق اولیه و انسانی، در مخاصمات کشته یا مجروح شده‌اند. تاکنون کنوانسیون‌ها و معاهدات بین‌المللی متعددی در این زمینه به تصویب رسیده که برخی از آنها تعهدات و الزاماتی را به دولت‌ها در جهت عدم به‌کارگیری افراد زیر 18 سال در نیروهای مسلح تحمیل می‌کند.

به گزارش مهرخانه،
در سال 199 پروتکل شماره 182 با عنوان «ممنوعیت و اقدام فوری برای محو بدترین اشکال کار کودک» به تصویب سازمان بین‌المللی کار رسید و بسیاری از دولت‌ها از جمله جمهوری اسلامی ایران (در سال 1381) نیز آن را تصویب کرد. بر اساس ماده 3 پروتکل مزبور، اصطلاحات «بدترین اشکال کار کودک» شامل استخدام به زور یا اجباری کودکان برای استفاده در مخاصمات مسلحانه می‌شود. ماده 2 پروتکل شماره 182، کودک را هر فرد زیر 18 سال می‌داند و به دولت‌ها توصیه می‌کند که به محض عضویت در پروتکل، اقدامات فوری و مؤثری برای رعایت این ممنوعیت انجام دهد.

ماده 38 کنوانسیون حقوق کودک کشورهای طرف را ملزم می‌داند که به مقررات بشردوستانه بین‌المللی که مربوط به کودکان می‌شود، احترام بگذارند. همچنین کشورهای عضو باید هرگونه اقدام عملی را جهت تضمین این‌که افراد کمتر از 15 سال در مخاصمات مستقیماً شرکت نکنند، به‌عمل آورند. کشورهای عضو از استخدام افراد کمتر از 15 سال در نیروهای مسلح کشور باید خودداری کرده و برای استخدام افرادی که بالای 15 سال و زیر 18 سال سن دارند، اولویت را به بزرگ‌ترها بدهند. کنوانسیون همچنین اضافه می‌کند که کشورهای عضو، باید بر اساس تعهدات خود نسبت به حقوق بین‌الملل بشردوستانه در جهت حمایت از افراد غیرنظامی به هنگام جنگ‌های مسلحانه، تمام اقدامات عملی را برای تضمین حمایت و مراقبت از کودکانی که تحت‌تأثیر عواقب جنگ قرار گرفته‌اند، به عمل آورند. البته کنوانسیون تنها مشارکت مستقیم کودکان در نبردها را منع می‌کند.

مجمع عمومی ملل متحد در 25 می «پروتکل اختیاری مربوط به کنوانسیون حقوق کودک راجع به دخالت کودکان در مخاصمات مسلحانه» را به تصویب رساند. این پروتکل در 12 فوریه 2002 لازم‌الاجرا شد. ماده یک پروتکل از دولت‌های عضو می‌خواهد که همه اقدامات ممکن را انجام دهند تا اعضای نیروهای مسلح آنان که به 18 سال نرسیده‌اند، به طور مستقیم در مخاصمات (direct part in hostilities) شرکت نکنند.

مطابق ماده 2، دولت‌های عضو باید تضمین کنند که افراد کمتر از 18 سال با اجبار و زور (compulsorily recruited) به استخدام نیروهای مسلح در نمی‌آیند.

ماده 3 به عنوان یکی از مواد مهم و کلیدی مقرر می‌کند:
1.    دولت‌های عضو باید حداقل سن سربازگیری داوطلبانه افراد در نیروهای نظامی مسلحانه را مطابق بند 3 ماده 38 کنوانسیون [15 سال] افزایش دهند. و افراد زیر 18 سال مستحق حمایت ویژه هستند.

2.    هر دولت عضو باید اعلامیه الزام‌آوری در زمان تصویب پروتکل تسلیم کند که در آن حداقل سن سربازگیری داوطلبانه در نیروهای نظامی ملی مشخص باشد و توضیحی در مورد حمایت‌هایی ارائه دهد که تضمین می‌کنند این سربازگیری اجباری نیست.

3.    دولت‌های عضو که سربازگیری داوطلبانه زیر 18 سال را مجاز شمرده‌اند، باید:

3.1.    این سربازگیری واقعاً داوطلبانه باشد؛

3.2.    سربازگیری با رضایت رسمی والدین یا قیم قانونی باشد؛

3.3.    این افراد باید از تکالیف خود در خدمت ارتش آگاهی کامل داشته باشند؛

3.4.    در مورد پذیرش این افراد (زیر 18 سال) در ارتش باید اولویت سنی لحاظ شود.


4.    هر دولت عضو می‌تواند اعلامیه خود را به دبیرکل ملل متحد تودیع کند.

5.    افزایش سن سربازگیری مطابق پارگراف 1 این ماده، شامل مدارس نیروهای نظامی یا مؤسسات آموزشی تحت کنترل آن مطابق مواد 28 و 29 کنوانسیون نمی‌شود.

شروط مقرر در ماده پروتکل، خصوصاً بند سوم در تبیین مفهوم «سربازگیری داوطلبانه» قابل تأمل بوده و تا حدود زیادی متضمن ملاحظات مدنظر دولت‌ها در این رابطه است. همچنین علت تجویز ورود داوطلبانه به خدمت نظام و عدم ممنوعیت محصلان کمتر از 18 سال در مدارس نظامی از شمول ممنوعیت پروتکل، به خاطر ملاحظه دولت‌هایی بوده که دارای ارتش حرفه‌ای هستند و نگرانند که مشکلی در مسیر استخدامی آنان پیش آید.

ملاحظات نهایی
مطابق ماده 1، تأکید بر ممنوعیت مشارکت مستقیم افراد زیر 18 سال در مخاصمات وجود دارد و باید حضور نوجوانان در بسیج دانش‌آموزی توسط نهادهای داخلی ذی‌ربط مورد بررسی قرار گیرد که آیا مصداق مشارکت مستقیم در مخاصمه است یا خیر. همچنین ممنوعیت سربازگیری اجباری در ماده 2 مورد تصریح است.

تاکنون 165 دولت به عضویت پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک راجع به «دخالت کودکان در مخاصمات مسلحانه» درآمده‌اند و اغلب در رابطه با ماده 3 پروتکل، اعلامیه تفسیری (Declaration) ارائه کردند. حداقل سن سربازگیری داوطلبانه مورد پذیرش توسط برخی دولت‌ها ذیل ماده 3 پروتکل عبارت است از:

اعلامیه

دولت

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه 17 سال است.

استرالیا

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه 17 سال است.

اتریش

ارتش کانادا، سربازگیری داوطلبانه در سن 16 سال را مجاز می‌شمارد.

کانادا

حداقل سن مشارکت داوطلبانه شهروندان در نیروی ارتش 17 سال است.

چین

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه، 16 سال است. اراده آزاد فرد و رضایت زسمی والدین لازم است.

مصر

حداقل سن داوطلبان مشارکت در مخاصمه، 17 سال است که فرد باید از حقوق و تکالیف خود در خدمت ارتش مطلع شود.

فرانسه

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه 17 سال است.

آلمان

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه، 17 سال و در مورد محصلان مدارس نظامی 16 سال است.

ایرلند

حداقل سن سربازگیری داوطلبانه، 17 سال است.

ایتالیا

حداقل سن سربازگیری، 16 سال است.

اردن

حداقل سن پذیرش افراد در مؤسسات آموزش نظامی، 16 سال است.

روسیه


با مروری اجمالی بر اعلامیه‌های تسلیم‌شده توسط دولت‌هایی که به عضویت پروتکل درآمده‌اند، محرز می‌شود که تنظیم اعلامیه مذکور در تعیین قلمروی تعهدات بعدی دولت از اهمیت زیادی برخوردار است. در قوانین اغلب کشورها سن بالای 15 سال به عنوان حداقل سن سربازگیری داوطلبانه مورد پذیرش قرار گرفته است. البته بند 5 پروتکل که دست دولت‌ها را در آموزش کودکان در مؤسسات نظامی بازگذاشته، مورد تصریح برخی دولت‌ها نیز قرار دارد.

دولت جمهوری اسلامی ایران برای عضویت در پروتکل، لازم است با توجه به مفاد ماده 3، متن جامع و مانعی به عنوان اعلامیه تفسیری تنظیم و ارائه کند و حتی پیشنهاد می‌شود که اعلامیه مزبور هم‌زمان با تصویب پروتکل، در متن ماده‌واحده مصوب مجلس بیاید. در متن مزبور باید دولت اشاره و توضیح تفصیلی در رابطه با نهاد بسیج دانش‌آموزی داشته باشد. همچنان که برخی دولت‌ها نیز به تفصیل به نهادهای ذی‌ربط خود برای آموزش نظامی کودکان اشاره کرده‌اند.

در مورد کودکان زیر 15 سال، دشوار به نظر می‌رسد که سربازگیری داوطلبانه مورد پذیرش قرار گیرد؛ با توجه به این‌که کنوانسیون حقوق کودک، سن 15 سال را مورد تأکید دارد. اما نکته آن است که فعالیت‌های بسیج دانش‌آموزی، آیا مصداقی از سربازگیری محسوب می‌شود یا این‌که صرفاً آموزش‌های متنوعی از جمله در زمینه نظامی است و در ذیل بند 5 ممکن است مورد استثنا قرار گیرد؟

به‌طورکلی فعالان بین‌المللی حقوق کودک، در رابطه با مفاد کنوانسیون چندان رضایت ندارند و با توجه به ابهاماتی که دارد، آن را متضمن حمایت کامل از کودکان در مقابل منع سربازگیری زیر 18 سال نمی‌دانند و البته این ابهامات در جهت جلب رضایت و مشارکت دولت‌ها برای الحاق به پروتکل مؤثر ارزیابی می‌شود.

منابع
1.    Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the involvement of children in armed conflict
2.    www.ohchr.org
3.    شبنم اربابان، «ممنوعیت استخدام و به‌کارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه»، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال نهم، شماره 4، زمستان 1391.
4.    حسین آقایی‌جنت‌مکان، «ممنوعیت بین‌المللی به‌کار گیری کودکان در مخاصمات مسلحانه»، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال هفتم، شماره 1، تابستان 1389.

انتهای پیام/ 910913

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار