پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۹۰۳۹
تاریخ انتشار: ۲۶ مهر ۱۳۹۵ - ۱۰:۱۴
نتایج یک پژوهش نشان می‌دهد؛
این پژوهش نشان می‌دهد که قربانیان برای مقابله از روش‌های متعدد استفاده می‌کنند، اما بیشتر آنان تجربه‌شان را با دوری کردن و نادیده گرفتن رفتار ناخوشایند مدیریت می‌کنند و بر حمایت از طرف دوستان، خانواده و هم‌کاران تکیه می‌کنند.


امروز، آزار جنسی زنان در محیط کار و فقدان امنیت روانی آنان، بحث سلامت محیط کار را به چالش کشانده است و این مسأله در بسیاری از کشورها وجود دارد. دیدگاه غالب جامعه مجرم‌انگاری قربانی و مقصر دانستن او در بروز چنین جرایمی است. مقاله‌ حاضر، که مبتنی بر یک تحقیق کیفی و با استفاده از مصاحبه‌های عمیق با سی زن شاغل 22 تا 32 ساله در شهر تهران بدست آمده است، به مطالعه، تجربه آزار جنسی زنان در محیط کار و نگرش آنان در این خصوص می‌پردازد.

به گزارش مهرخانه،
معمولاً موضوعاتی چون آزار جنسی یا خشونت علیه زنان با حساسیت اجتماعی همراه است؛ لذا تحقیق در این حوزه از دشواری‌های خاص خود برخوردار است و ازآن‌جاکه چنین موضوعاتی کمتر مورد بحث قرار گرفته‌اند، منابع زیادی برای ارجاع وجود ندارد و به نظر می‌رسد که کارهای پیمایشی در این زمینه نتواند تصویری همه‌جانبه و عمیق ارائه کند. ازاین‌رو پژوهش کیفی به عنوان یک راه اکتشافی می‌تواند اطلاعاتی غنی برای محققان فراهم سازد.

با استفاده از تحقیق کیفی می‌توان پیچیدگی مسأله‌های اجتماعی را شناسایی کرد و از شرایط تصنعی و غیرواقعی فاصله گرفت. استفاده از روش کیفی درباره آزار جنسی کمک می‌کند تا چندوجهی و چندبعدی بودن مسأله و همین‌طور پویایی آن را پیدا کنیم.

جامعه مورد مطالعه و نمونه‌گیری
جامعه مورد مطالعه در این پژوهش، زنان شاغل شهر تهران است که محدوده سنی آن‌ها بین 22 تا 32 سال قرار دارد. انتخاب این گروه سنی با این فرض صورت پذیرفته است که معمولاً گروه سنی جوان بیشتردر معرض آزار جنسی قرار دارند.

معمولاً نمونه مورد مطالعه در تحقیقات کیفی کاملاً مشخص و از پیش تعیین‌شده نیست و حجم نمونه به‌شدت با سطح اشباع‌پذیری ارتباط دارد. به هر حال، نمونه‌گیری این تحقیق با توجه به ویژگی‌هایی چون نوع شغل، محل کار، میزان حقوق و سطح تحصیلات صورت گرفته است.

گردآوری داده‌ها
اطلاعات لازم برای این تحقیق با مصاحبه‌های عمیق و گفت‌وگوی هم‌دلانه به‌دست آمده است و مصاحبه‌ها به صورت نیم‌ساخت‌یافته و با این هدف صورت گرفته که تجربه‌های زنان از زبان خودشان درک شود.

یافته‌های توصیفی
ویژگی‌های اجتماعی- جمعیتی پاسخ‌گویان

زنان مصاحبه‌شده به لحاظ سنی در گروه 22 تا 32 سال قرار دارند و میانگین سنی پاسخ‌گویان 24 سال است. 10 نفر متأهل، 19 نفر مجرد و یک نفر مطلقه هستند. به لحاظ تحصیلات؛ دیپلم (8 نفر)، فوق دیپلم (5 نفر)، لیسانس (14 نفر)، فوق لیسانس و بالا‌تر (3 نفر). 24 نفر از این افراد در بخش خصوصی، 5 نفر در بخش دولتی و یک نفر در بخش نیمه خصوصی کار می‌کنند. 8 نفر از آنان جزو کارمندان پایین‌رتبه، 16 نفر کارمند سطح متوسط و 6 نفر کارمند عالی‌رتبه هستند (این تقسیم‌بندی صرفاً جنبه‌ قراردادی دارد و بنا بر تصور خود زنان و عرف اجتماعی صورت پذیرفته است). 15 نفر حقوق پایین (ماهیانه 299-150 هزار تومان)، 9 نفر حقوق متوسط (499- 300 هزار تومان) و 6 نفر حقوق بالا (500 هزار تومان به بالا) دارند.

خصوصیات و ویژگی‌های قربانیان
از میان کل مصاحبه‌شوندگان 12 نفر اظهار داشته‌اند که قربانی آزار جنسی بوده‌اند. از میان 12 نفر؛ 9 نفر مجرد، 1 نفر مطلقه و 2 نفر متأهل هستند. 11 نفر از آنان در سنین 22 تا 26 سال و یک نفر در سن 30 سال قرار دارند. قربانیان تحصیلات مختلفی اعم از دیپلم (5 نفر)، فوق دیپلم (2نفر)، لیسانس (3 نفر)، فوق لیسانس (2 نفر) دارند و در مشاغل مختلفی اعم از منشی‌گری (3 نفر)، خدماتی- مشاغل رده پایین- (14 نفر)، رده میانی (3 نفر) و رده بالا (1 نفر) مشغول به کار هستند. 10 نفر از آن‌ها درآمد پایین، 1 نفر درآمد متوسط و 1 نفر درآمد بالا داشته‌اند. 11 نفر در شرکت خصوصی تجربه آزار جنسی داشته‌اند و 1 نفر در شرکت نیمه‌خصوصی. 11 نفر از قربانیان در اولین تجربه‌ی کاری خود مورد آزار قرار گرفته‌اند و سابقه‌ی کاری قربانیان از دوهفته تا 6 سال متغیر است.

زنان مجرد، بیشتر قربانی آزار جنسی در محیط کار می‌شوند
از میان قربانیان آزار جنسی 9 نفر مجرد، 1 نفر مطلقه و 2 نفر متأهل هستند که بیشترین آزار جنسی در میان زنان مجرد اتفاق افتاده است. علاوه بر این، نگرش زنان نیز حاکی از آن است که مجرد‌ها و مطلقه‌ها بیشتر از متأهلان مورد آزار جنسی قرار می‌گیرند و با پیشنهاد‌های جنسی در محیط کارشان مواجه می‌شوند.

مریم 26 ساله، مجرد و کارمند شرکت خصوصی می‌گوید: «اگر مجرد باشی راحت بهت پیشنهاد می‌دن، چون امیدی برای گرفتن جواب مثبت از تو دارند، اما اگر متأهل باشی جرأت نمی‌کنن چیزی بهت بگن».

سارا 24 ساله، متأهل کارمند شرکت خصوصی می‌گوید: «به نظر من مرد‌ها اول سمت خانم‌های مطلقه می‌روند و بعد سراغ مجرد‌ها و در آخر متأهل‌ها. چون متأهل که باشی کسی جرأت نمی‌کنه کاری کنه، چون زن یک پشتیبان دارد».

بیشتر زنان قربانی در سطوح درآمدی و شغلی پایینی قرار دارند
تحقیقات نشان می‌دهد زنانی که از درآمد پایینی برخوردارند بیشتر احتمال دارد که مورد آزار و سوءاستفاده جنسی قرار بگیرند. 10 نفر از قربانیان پژوهش، درآمد پایین (ماهیانه 150 تا 250 هزار تومان)، 1 نفر از آن‌ها درآمد متوسط (300 هزار تومان) و یک نفر از آن‌ها درآمد بالا (700 هزار تومان) دارند. بیشتر زنانی که مورد آزار جنسی واقع شده‌اند در مشاغل رده‌پایین یا متوسط رو به پایین مشغول بوده‌اند. در واقع می‌توان به این فرضیه دست یافت که اغلب زنانی که مورد آزار جنسی قرار می‌گیرند در سطوح درآمدی و شغلی پایینی قرار دارند.

زنان شاغل در شرکت‌های خصوصی در معرض خطر بیشتر/ خلأ عدم نظارت بر محیط‌های کاری
از نظر اکثر پاسخ‌گویان، آزار جنسی بیشتر در محیط‌های خصوصی امکان بروز و ظهور دارد. علاوه بر آن، اکثر قربانیان آثار جنسی در این تحقیق (11 نفر از 12 نفر) در شرکت خصوصی مشغول به فعالیت بوده‌اند. بیشتر آزار‌های تجربه‌شده، در اتاق رییس یا کارمندان زن اتفاق افتاده است. به نظر می‌رسد در بخش خصوصی به علت نظارت کمتر بر کارمندان، احتمال وقوع این جرایم بیشتر از محیط‌های کاری دولتی است.

ساجده 26 ساله، مجرد، منشی بخش خصوصی می‌گوید: «توی شرکت ما سه نفر بودیم. من و اون و پسرعموش که اکثر اوقات هم نبود. محیط ما خلوت بود».

اعظم 26 ساله، مجرد، گزارش‌گر، می‌گوید: «آزار جنسی بیشتر در محیط‌های خصوصی اتفاق می‌افتد چون فضاها محدود و نظارت کمتر است و تعداد افراد کمتری شاغل به کار هستند، اما در کار دولتی روابط افراد توسط رییس و دوربین‌ها کنترل می‌شود».

آزار جنسی وجود دارد، ولی پیشروی جنسی نه
قربانیان، آزار جنسی در محیط کار را به‌صورت‌های مختلف تجربه کرده‌اند. گزارش زنان از آزار جنسی را می‌توان به سه دسته آزارهای کلامی، آزارهای غیرکلامی و آزارهای فیزیکی طبقه‌بندی کرد. لازم به ذکر است که بیشتر آزارهای زنان در طبقه آزارهای کلامی قرار می‌گیرد و فقط 2 نفر از زنان به آزارهای فیزیکی اشاره کرده‌اند. درواقع، گرچه آزارهای جنسی در محیط کار به‌وقوع می‌پیوندد، اما به نظر می‌رسد که پیشروی‌های جنسی وجود ندارد یا شاید زنان به علل مختلف از جمله ترس از دست دادن کار، آبرو یا مورد سرزنش واقع شدن و سایر هزینه‌های احتمالی، تمایلی به سخن گفتن در این باره نداشته باشند و در اغلب موارد با سکوت و انکار و حاشا کردن از کنار آن می‌گذرند.

آزارهای کلامی: مواردی چون تعریف و تمجید، قربان صدقه رفتن، ابراز علاقه، پیشنهاد دوستی و رابطه‌ جنسی، صحبت درباره لذت جنسی، توضیح درباره‌ رابطه جنسی، بیان جک‌های جنسی و زننده را در بر می‌گیرد.

آزارهای غیرکلامی:
شامل نگاه هیز و خیره‌وار، نشان دادن عکس‌ها و تصاویر زشت و زننده جنسی است.

آزارهای فیزیکی:
شامل گرفتن دست‌ها، لمس فیزیکی و در آغوش گرفتن ناگهانی است.

زینب، 26 ساله، مجرد، حسابدار بخش خصوصی می‌گوید: «اولین روزها می‌گفت: تو رو مدیر داخلی می‌کنم فقط با من ارتباط داشته باش. دائم قربان صدقم می‌رفت و می‌گفت: می‌خوام خلأهام رو پر کنی».

گلنار 24 ساله، مجرد، منشی بخش خصوصی می‌گوید: «توی کامپیوتر من عکس‌های زشت می‌گذاشت. به من می‌گفت نظرت رو راجب بهش بهم بگو. گاهی دستم را می‌گرفت. دائم پیامک می‌زد که دلم برات تنگ شده یا دوستت دارم».

نادیده‌گرفتن رفتار ناخوشایند؛ مهم‌ترین استراتژی مقابله‌ای زنان قربانی
این پژوهش نشان می‌دهد که قربانیان برای مقابله از روش‌های متعدد استفاده می‌کنند، اما بیشتر آنان تجربه‌شان را با دوری کردن و نادیده گرفتن رفتار ناخوشایند مدیریت می‌کنند و بر حمایت از طرف دوستان، خانواده و هم‌کاران تکیه می‌کنند.

براساس مصاحبه‌های عمیقی که در این تحقیق صورت گرفته است، زنان در چنین مواقعی از استراتژی‌های متفاوتی بهره می‌جویند که در سه دسته مدارا، اعتراض و ترک محیط کار قابل دسته‌بندی هستند.

مدارا: زنان در موقیت مدارا با سکوت، نادیده گرفتن و کوچک جلوه دادن موضوع، هیجانات منفی خود را کاهش می‌دهند و سعی می‌کنند به‌نوعی از فرد مزاحم دوری و شرایط را تحمل کنند.

اعتراض: در شیوه اعتراض، قربانی فرد مزاحم را مجبور به توقف رفتارش می‌کند و با صحبت‌های اعتراض‌آمیز، او را از کار زشتش مطلع می‌کند یا آزار جنسی را به مسئولان یا حراست اداره گزارش می‌دهد.

ترک محیط: در شیوه اعتراض، قربانیان سعی می‌کنند بعد از وقوع آزار جنسی، محیط کار خود را ترک کنند. زنان در این‌گونه موارد، از دست دادن شغل و خارج شدن از محیط آسیب‌زا را بر ادامه کار ترجیح می‌دهند. بیشتر پاسخ‌گویان عکس‌العمل احتمالی خود هنگام وقوع آزار را ترک محیط یا اعتراض اعلام کرده‌اند، اما در عمل، قربانیان آزار جنسی به علت موقعیت و شرایط‌شان بیش‌تر شیوه مدارا را در پیش می‌گیرند زیرا زنانی که از آزارهای جنسی به‌شدت رنج می‌برند به علت ترس از تحقیرشدن یا اخراج شدن از شغل‌شان ساکت می‌مانند.

مرضیه، 23 ساله، متأهل، و کارمند بخش خصوصی می‌گوید: «توی این مسأله آبروی آدم درمیونه، باید سعی کنی خودت حل و فصلش کنی و اگه بخوای تو شرکت بمونی، نباید چیزی بگی چون همه فکر می‌کنن تو مقصری و همه فِلِش‌ها برمی‌گرده سمت خانم‌ها».

زنان به تأثیر نقش خود در بازدارندگی یا عدم بازدارندگی آزارهای جنسی واقف هستند
بنابر یافته‌های تحقیق، به نظر می‌رسد که زنان نسبت به تأثیر نقش خود در بازدارندگی یا عدم بازدارندگی آزارهای جنسی واقف هستند. زنان با تأکید بر نوع پوشش و نوع رفتارها، نقش خود را در وقوع آزارهای جنسی نبیین می‌کنند.

زنان نوع پوشش و نوع رفتار خود را در قربانی شدن خود مؤثر می‌دانند
پوشش:
12 نفر از پاسخ‌گویان معتقد‌ند که پوشش نامناسب زمینه بروز چنین رفتاری را فراهم می‌کند. پوشش نامناسب موجب می‌شود که جنس مذکر راحت‌تر حریم آنان را بشکند و موجب جلب نظر دیگران می‌شود. اگرچه زنان نوع پوشش و نحوه آرایش را در قربانی شدن خود مؤثر می‌دانند و نسبت به این امر در میان آن‌ها توافق کلی وجود دارد، اما عده‌ای معتقدند که گاهی با پوشش مناسب نیز مورد آزار واقع شده‌اند.

فاطمه 30 ساله کارمند بخش خصوصی می‌گوید: «صددرصد، ما تو شرکت مقنعه می‌گذاریم، تو مانتو پوشیدن هم محدودیت داریم؛ رنگ جیغ یا خیلی تنگ نباید باشه».

مرضیه 23 ساله، متأهل و کامند بخش خصوصی می‌گوید: «در مورد من پوشش تأثیر نداشته، شاید برای دیگران داشته. وقتی به من که ساده‌ترم گیر می‌دن، اونی که آرایش و پوشش بد داره معلومه اوضاعش چه‌طوری می‌شه».

رفتار: همه پاسخ‌گویان بر این نظر اجماع دارند که رفتار نامناسب زنان می‌تواند در شکل‌گیری آزارهای جنسی مؤثر باشد. سعیده 23 ساله، مجرد منشی بخش خصوصی می‌گوید: «هرچی در برخورد شوخی نکنی و سرسنگین باشی، اون‌ها کاری نمی‌کنن».

مردان متأهل با پایگاه اجتماعی و اقتصادی بالا؛ عمده‌ترین آزاردهندگان
ویژگی فردی و ظاهری مجرمان:
بر اساس گزارش زنان، آزاردهندگان عمدتاً مردان متأهل با پایگاه اجتماعی و اقتصادی بالا هستند. بر طبق اظهارات زنان آزاردیده، 11 نفر از مجرمان متأهل و دارای فرزند و یکی از آنان مطلقه بوده است. 10 نفر از قربانیان اذعان داشته‌اند که از طرف رییس خود و 2 نفر هم توسط همکاران هم‌رتبه خود مورد آزار واقع شده‌اند. طیف سنی مجرمان بین 38 تا 68 سال قرار دارد که به مراتب از زنان قربانی مسن‌تر به نظر می‌رسند.

ویژگی‌های رفتاری مجرمان از دید پاسخ‌گویان
خودکنترلی پایین: زنان پاسخ‌گو بر این باورند که ضعف در اعتقادات، عدم خویشتن‌داری و عدم وفاداری نسبت به خانواده از عواملی است که آزاردهنده را به‌سوی رفتار کج‌روانه فرا می‌خواند.

تنوع‌طلبی و عدم ارضای نیاز‌های مجرمان در خانواده: در نظر پاسخ‌گویان، یکی دیگر از ویژگی‌های مجرمان، تنوع‌طلبی آن‌هاست. پاسخ‌گویان معتقدند که مجرمان برای جبران خلأهای عاطفی و نیاز‌های جنسی خود، در صدد برآورده‌کردن آن‌ها در محیط کار و سوءاستفاده از همکاران خود بر می‌آیند. آن‌ها با بیان مشکلات خانوادگی خود سعی می‌کنند که زشتی عمل خود را بپوشانند.

نازنین 23 ساله متأهل و حسابدار، می‌گوید: «آقایانی که می‌خوان رابطه برقرار کنن این‌طور شروع می‌کنن که من از خانمم خوشم نمیاد و ازش راضی نیستم. اونا شروع به درد دل می‌کنن و از مشکلات‌شون می‌گن».

ناکارآمدی دستگاه حقوقی در مجازات مجرمان
اگرچه مطابق با قانون، آزار جنسی منع و مجازاتی سنگین برای آن پیش‌بینی شده است، اما زنان معمولاً به سیستم‌های کیفری اعتماد ندارند. ازطرفی برای زنان معمولاً دشوار است که در مورد آزارهای جنسی یا خشونت علیه خود حرف بزنند زیرا می‌ترسند که به ضرر و سرزنش خودشان بیانجامد. تجربه‌زیسته‌ زنان حاکی از آن است که هرگاه درباره آزارهای جنسی علیه خودشان حرف زده‌اند، طرد، بی‌اعتبار و سرزنش و متهم به کج‌فهمی شده‌اند. ازاین‌رو بسیاری از زنان در مقابل آزارهای جنسی با استراتژی‌های فردی برخورد می‌کنند و در مقابل آن سکوت و خودسرزنشی را پیش می‌گیرند و معمولاً فرار را بر قرار ترجیح می‌دهند.

لازم به ذکر است پژوهش حاضر با عنوان مطالعه جامعه‌شناختی آزار جنسی زنان در محیط کار توسط دکتر سهیلا صادقی‌فسایی و مهسا رجب‌لاریجانی انجام و سال 1388 در فصلنامه علمی- پژوهشی زن در توسعه و سیاست منتشر شده است.

انتهای پیام/ 930610

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین