پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۲۹۹۹۷
تاریخ انتشار: ۱۴ آذر ۱۳۹۵ - ۱۰:۰۰
نگاهی بر تحولات اخیر در چارچوب ششمین اجلاس کنفرانس وزیران؛
سمیه اکبرپور


ششمین اجلاس کنفرانس وزیران در مورد جایگاه زنان در توسعه کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی در نوامبر سال 2016 در استانبول ترکیه برگزار شد. در این اجلاس مکرراً از وزراء، نمایندگان و سران کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی درخواست شد که اقدامات عملیاتی و اجرایی در خصوص ارتقای وضعیت زنان و ارتقای مشارکت زنان در فرآیند توسعه در کشورهای اسلامی به‌عمل آورند.

اهمیت اجلاس اخیر استانبول در این است که به عنوان اولین نشست بعد از تصویب «برنامه عمل 10 ساله سازمان همکاری‌های اسلامی تا سال 2025» تا اجلاس سیزدهم کنفرانس وزیران بوده است. لازم به توضیح است که این برنامه عمل در ژوئیه 2016 به تصویب رسید. نکته حایز اهمیت این است که اجرا و تحقق کامل این برنامه عمل، مستلزم ایجاد زیرساخت‌های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در کشورهای عضو است که فقط در صورت همکاری و مشارکت کامل دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی محقق خواهد شد.

همچنین در بیانیه دبیرکل سازمان همکاری‌های اسلامی صراحتاً تأکید شده است که مادامی که زنان و دختران در جوامع به حاشیه رانده شوند و از حقوق و آزادی‌های بنیادین خود محروم باشند، قطعاً ارتقای مشارکت آن‌ها در فرآیند توسعه و توان‌افزایی زنان و دختران محقق نخواهد شد (1).

اهم رویدادهای اجلاس استانبول
برخی از مهم‌ترین رویدادها در اجلاس اخیر استانبول عبارتند از:

1.    ارائه تلاش‌ها و اقدامات دبیرخانه سازمان همکاری‌های اسلامی در راستای اجرای توصیه‌های پنجمین نشست کنفرانس وزیران سازمان همکاری‌های اسلامی؛

2.    ارائه پیش‌نویس اصلاح‌شده برنامه عمل ارتقای مشارکت زنان در توسعه کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی و ارائه مکانیسم‌های ارزیابی و نظارتی در رابطه با برنامه عمل؛

3.    ارائه اقدامات آموزشی و فرهنگی اتخاذشده توسط دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی به منظور مقابله با ارتکاب اشکال مختلف خشونت علیه زنان و دستیابی به عدالت و برابری جنسیتی (2)؛

4.    ارائه اقدامات اخیر آکادمی بین‌المللی فقه اسلامی به منظور توان‌افزایی زنان و مقابله با موانع توان‌افزایی و حمایت از حقوق زنان؛

5.    تأکید بر نقش رسانه‌های کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی به منظور ارائه تصویر مناسب و مبتنی بر واقعیت از نقش و جایگاه زنان در فرآیند توسعه در کشورهای عضو سازمان؛

6.    ارائه تلاش‌ها و اقدامات سازمان همکاری‌های اسلامی در راستای اجرای قطعنامه 1325 شورای امنیت در مورد «زنان، صلح و امنیت» (3) در کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی.

قطعنامه‌های اجلاس ششم جایگاه زنان در توسعه کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی
الف- قطعنامه شماره 1/6
در این قطعنامه بر لزوم اجرای برنامه عمل 10 ساله (4) ارتقای مشارکت زنان در توسعه جوامع اسلامی تأکید شده است. همچنین این قطعنامه گزارش دبیرکل در مورد وضعیت زنان در کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی (5) را مورد توجه قرار داده است. در این قطعنامه مصرانه از دولت‌های عضو درخواست شده است که برنامه عمل سازمان همکاری‌های اسلامی را اجرا کند (6).

ب- قطعنامه شماره 2/6
در این قطعنامه از دبیرکل سازمان همکاری‌های اسلامی درخواست شده است که اجرای برنامه عمل را در کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی مورد بررسی قرار دهد. از دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی نیز درخواست شده است که اساسنامه سازمان توسعه زنان(7) را به تصویب برسانند (8).

ج- قطعنامه شماره 3/6
در اجلاس اخیر در کشور ترکیه، برخی اصلاحات و موارد تجدیدنظر در برنامه عمل به تصویب رسید (9).

د- قطعنامه شماره 4/6
در متن این قطعنامه صراحتاً تأکید شده است که ارزش و اعتبار الزام‌آور بودن تمامی قطعنامه‌های سازمان همکاری‌های اسلامی به یک میزان از خصیصه الزام‌آور بودن برخوردار است. در این قطعنامه بر لزوم تشکیل شورای مشورتی زنان (10) تأکید و هدف از ایجاد این نهاد، ارائه توصیه‌های لازم در خصوص توان‌افزایی و ارتقای و صعیت زنان دانسته شده است. از دبیرکل نیز درخواست شده است که کلیه اقدامات و تدابیر لازم و مقتضی را در خصوص ایجاد این نهاد و سازوکار آن اتخاذ کند. همچنین از دولت‌های عضو خواسته شده که زنان برجسته و دارای شرایط در ابعاد علمی و اخلاقی و شخصیتی را به عنوان نامزدهای اعضای این شورا به سازمان معرفی کنند و این زنان در ظرفیت شخصی خود و نه به عنوان نماینده دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی، در شورای مذکور ورود پیدا کنند (11).

اعلامیه پایانی اجلاس استانبول
برخی از اهم مفاد اعلامیه پایانی اجلاس استانبول (نوامبر 2016) عبارتند از:

وزرا و نمایندگان دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی، هدف از برگزاری این اجلاس را بررسی «جایگاه زنان در کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی در پرتو چالش‌ها و تحولات اخیر» دانسته‌اند. در این اعلامیه بر لزوم مشارکت و نقش‌آفرینی زنان در عرصه جوامع اسلامی برای ارتقای وضعیت خود و خانواده‌هایشان تأکید شده است. در این نشست همچنین بر لزوم اجرای برنامه عمل سازمان همکاری‌های اسلامی برای ارتقای زنان و توان‌افزایی(12) آن‌ها تأکید شده است. در اعلامیه پایانی اجلاس اخیر سازمان همکاری‌های اسلامی نیز لزوم اجرای اصول و قطعنامه‌های سازمان ملل متحد در مورد زنان مورد تأکید قرار گرفته است (13).

همچنین در اعلامیه پایانی اجلاس اخیر سازمان همکاری‌های اسلامی بر لزوم اجرای کامل و مؤثر اهداف و برنامه‌های اعلامیه و برنامه عمل پکن به عنوان مبنای اصلی اهداف توسعه و اهداف توسعه پایدار تأکید شده است و در سند نهایی اعلامیه اجلاس اخیر نیز، ضرورت اتخاذ اقدام فوری برای تدوین و تصویب «میثاق حقوق زنان در اسلام» (14) برنامه اعلامیه حقوق بشر اسلامی قاهره مورد توجه قرار گرفته است.

برخی از توصیه‌های اجلاس به دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی بر طبق اعلامیه نهایی اجلاس عبارتند از:

1.    از دولت‌های عضو سازمان مصرانه درخواست شده است که از دسترسی برابر زنان به فرصت‌هایی در تصویب قوانین و مقررات مرتبط با ارتقای مشارکت زنان در زمینه‌های مختلف توسعه‌ای، تضمین و حمایت کنند.

2.    از دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی خواسته شده است که سیاست‌ها و قوانین لازم در زمینه تضمین دسترسی برابر زنان و دختران به آموزش و فرصت‌های آموزشی را تصویب کنند و از جمله مبارزه با بی‌سوادی و دسترسی به آموزش و پرورش رایگان به‌ویژه در سطوح عالی تحصیلات و تحصیلات تکمیلی را مورد توجه قرار دهند.

3.    از دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی درخواست شده است که اجرای برنامه‌های آموزشی برای تمامی اعضای خانواده را ارتقا بخشند و بدین ترتیب سلامت و تغذیه خانواده را تضمین کنند.

4.    از دولت‌های عضو سازمان درخواست شده است که اقدامات لازم و مقتضی را جهت تسهیل دسترسی زنان به فناوری و تکنولوژی مدرن ارتقا بخشند تا بدین ترتیب با هرگونه کلیشه‌های جنسیتی در این زمینه مبارزه کنند.

5.    تضمین مشارکت زنان و خانواده در جامعه در سطوح دولتی، غیردولتی و بخش‌های مختلف جامعه  مدنی از دولت‌ها درخواست شده است.

6.    از دولت‌های عضو خواسته شده است که سلامت زنان و خانواده را از طریق ارتقای تغذیه مادران و کودکان تحقق بخشند.

7.    اهتمام دولت‌های عضو سازمان همکاری‌های اسلامی به مقابله با ارتکاب اشکال مختلف خشونت جنسی علیه زنان و دختران در محیط کار و اماکن عمومی و اجتماعی از بندهای اعلامیه پایانی اجلاس است (15).

لازم به ذکر است بر طبق اسناد اجلاس اخیر استانبول، بنا شده است که اجلاس بعدی (هفتمین کنفرانس نقش زنان در توسعه کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اسلامی) (16) در سال 2018 در کشور بورکینافاسو برگزار شود.

چند نکته تحلیلی پیرامون اجلاس اخیر استانبول
درحالی‌که در دهه اخیر رویکرد فعال سازمان همکاری‌های اسلامی نسبت به مقوله زنان و ارتقای مشارکت زنان در فرآیند توسعه و توان‌افزایی زنان و دختران، می‌تواند به عنوان یک فرصت استثنایی و بی‌نظیر در خصوص نقش‌آفرینی مؤثر کشورهای اسلامی در زمینه امور زنان در عرصه بین‌المللی قلمداد شود، اما روند موجود سازمان همکاری‌های اسلامی در این رابطه ابهامات و چالش‌هایی دارد که قطعاً به منظور اثربخشی کلیه تلاش‌ها و اقدامات اتخاذشده باید مورد مداقه و بررسی قرار بگیرد.

برخی از نکات تحلیلی و ابهامات در این زمینه به اختصار در ذیل مورد اشاره قرار گرفته است:

1.    شاید مهم‌ترین وجه تمایز سازمان و نهادی تحت عنوان «سازمان همکاری‌های اسلامی» با سایر نهادها و سازوکارهای بین‌المللی فعال در حوزه زنان، ابتناء بر مبانی اسلامی و متون و منابع اصیل اسلامی و در رأس همه منابع، قرآن کریم است که باید روح حاکم بر کلیه اقدامات، برنامه‌ها و سیاست‌های سازمان را تحت‌الشعاع قرار دهد. در حوزه زنان، مهم‌ترین نقد و چالش جدی که از سوی مبانی نظام اسلامی بر نظام حقوق بین‌الملل بشر زنان وارد می‌شود، مفهوم «برابری جنسیتی» است، زیرا از دیدگاه مبانی اسلام، صرف برقراری برابری و تشابه میان کلیه حقوق و تکالیف زنان و مردان در تمامی عرصه‌های خانوادگی و اجتماعی نخواهد توانست به نحو بهینه و مطلوب، متضمن تأمین و برخورداری زنان و دختران از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی باشد، بلکه آن‌چه باید ملاک و مبنا واقع شود، تحقق «عدالت جنسیتی» است که متضمن درنظرگرفتن تفاوت‌های طبیعی و خلقتی هر یک از دو جنس زن و مرد است، اما متأسفانه خلأ جدی این مهم در سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان همکاری‌های اسلامی محسوس است و حتی در مقابل، در برنامه‌ها و اسناد سازمان همکاری‌های اسلامی صراحتاً بر لزوم تحقق «برابری جنسیتی» (gender equality) تأکید شده است. روح حاکم بر برنامه عمل 10 ساله سازمان (تا 2025) نیز که بسیار مورد تأکید و توجه است، مبتنی بر مفهوم «برابری جنسیتی» است.

2.    نکته مهم دیگر که متأسفانه در رویکرد سازمان همکاری‌های اسلامی قابل بحث و بررسی است، فقدان دغدغه‌مندی و توجه به وضعیت و بحران‌های زنان و دختران در کشورهای اسلامی درگیر مخاصمات مسلحانه خصوصاً کشورهای درگیر معضلات جریان تکفیری و داعش است. این ضرورت اکنون بیش از پیش احساس می‌شود که عزم جدی در چارچوب سازمان همکاری‌های اسلامی برای پرداختن به معضلات ناشی از جریان تکفیری و داعش و نقض گسترده حقوق بشر زنان و دختران توسط آنان وجود داشته باشد.

3.    در سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان همکاری‌های اسلامی، خلأ جدی ارجاع و استناد به منابع پویا و مترقیانه اسلامی که قطعاً بیش از هر آموزه دیگری متضمن تأمین منافع زنان و دختران است، دیده می‌شود و عمده ابتنای اسناد و برنامه‌های سازمان بر اسناد و برنامه‌های نهادهای بین‌المللی حقوق بشری زنان است. به‌طور نمونه می‌توان بر تأکیدهای مکرر اسناد سازمان همکاری‌های اسلامی بر لزوم اجرای کامل اعلامیه و برنامه عمل پکن اشاره کرد؛ درحالی‌که در مواردی خصوصاً در حوزه زنان، اختلافات و چالش‌های جدی میان نظام حقوق اسلامی و نظام حقوق بین‌الملل بشر وجود دارد و قطعاً در چارچوب سازمان همکاری‌های اسلامی، بهترین فرصت برای تبیین این اختلافات و شکاف‌ها و تبیین رویکرد اسلام ناب است.

4.    فقدان سند بین‌المللی الزام‌آور و معاهده بین‌المللی در زمینه حقوق بشر زنان، یکی از ایرادات و نقایص جدی سازمان همکاری‌های اسلامی است و شاید مهم‌ترین علت این نقصان را بتوان عدم امکان تحقق «همگرایی» میان کشورهای عضو سازمان دانست.

پی‌نوشت
1.    SPEECH OF AMBASSADOR HAMEED A OPELOYERU ASSISTANT SECRETARY GENERAL OF THE ORGANISATION OF ISLAMIC COOPERATIONAT THESIXTH SESSION OF THE MINISTERIAL CONFERENCE ON THE ROLE OF WOMEN IN THE DEVELOPMENT OFOIC MEMBER STATES "STATUS OF WOMEN IN THE MEMBER STATES IN THE LIGHT OF CURRENT CHALLENGES” ISTANBUL – REPUBLIC OF TURKEY 01 – 03 NOVEMBER 2016 (01 – 03 SAFAR 1438H)
2.    gender equality
3.    Security Council Resolution No 1325 on women, peace and security
4.    "OIC-2025: Programme of Action”,
5.    the report of the Secretary General on the Status of women in OIC Member States
6.    Resolution No 1/6 –W (Women Conference) On Calling for the Acceleration of the Adoption Process of the Statute of the Organization of Women's Development in OIC Member States.
7.    the statute of the Organization of Women Development
8.    Resolution No 2/6 –W (The Conference on Women) on "Welcoming the appointment of OIC Ambassadors of Goodwill in the fields of family values safeguard and women's advancement and empowerment in OIC Member States
9.    Resolution 3/6-W (Conference on Women) On Adoption of the amended OPAAW and its annexed implementation Mechanisms.
10.    Advisory Women Council
11.    Resolution 4/6-W (Conference on Women) On Establishment of the Advisory Women Council of the Ministerial Conference on the Role of Women in the Development of the OIC Member States
12.    OIC Plan of Action for the Advancement of Women (OPAAW)
13.    Report of the Senior Officials Meeting Preparatory to the Sixth Session of the Ministerial Conference on the Role of Women in the Development of OIC Member States "Status of Women in OIC Member States in light of Current Challenges”, OIC/SOM(CFM-43)/2016/REPORT.
14.     "Covenant on Women’s Rights in Islam”
15.    ISTANBUL DECLARATION, THE SIXTH MINISTERIAL CONFERENCE ON THE ROLE OF WOMEN IN THE DEVELOPMENT OF THE OIC MEMBER STATES, ISTANBUL, REPUBLIC OF TURKE , 01-03 NOVEMBER 2016 (01-03 SAFAR 1438 H)
16.    the seventh session of the  Conference on the Role of Women in the Development of OIC Member States.

*کارشناس روابط بین‌الملل
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین