پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۰۴۶۱
تاریخ انتشار: ۰۱ دی ۱۳۹۵ - ۱۱:۳۹
کارگردان مستند شب‌نامه:
اصرار خاصی وجود دارد بر این‌که زنان مدیر فعال در عرصه استارت‌آپ‌ها حتماً مطرح شوند. اگر در یک حوزه خاص بررسی کنیم، سایت‌های موفق دیگری هستند که فعالیت می‌کنند، ولی خیلی مطرح نمی‌شوند، اما آن استارت‌آپی که در رسانه‌های داخلی و خارجی مطرح می‌شود، استارت‌آپی است که مدیر زن دارد؛ حتی اگر به لحاظ کیفی ضعیف‌تر باشد.
سید مهدی کرباسی

چندی است که مستندی با عنوان شب‌نامه در فضای فرهنگی و رسانه ای مطرح شده است. این مستند که به همت مرکز مستند‌سازی سفیر تولید شده، درباره فعالیت‌های یک جاسوس دوتابعیتی به نام سیامک نمازی است. این مستند به فعالیت‌های جاسوسی و همچنین برنامه‌های مرتبط با نفوذ فرهنگی از طریق استارت‌آپ‌ها و فعالیت‌های مدنی در این زمینه پرداخته است. به همین منظور به سراغ سیدمهدی کرباسی کارگردان، کارگردان این مستند رفتیم تا از پژوهش‌ها و یافته‌های این تیم مستندسازی بیشتر بدانیم.

-    با توجه به پژوهش‌هایی که برای ساخت مستند شب‌نامه انجام دادید، آن‌چه در حوزه استارت‌آپ‌ها در ایران در مستند خود نشان داده‌اید، چقدر مسبوق به سابقه در سایر کشورهاست؟ یعنی به طور کل سیستم‌های نفوذ و جاسوسی در سطح بین‌المللی تا چه اندازه از مجرای استارت‌آپ‌ها برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند؟
آن‌چه در فضیه استارت‌آپ‌ها نشان دادیم، از یک طرف به صورت دیپلماسی عمومی ‌در فضاهایی خاص دنبال شده و از سوی دیگر، در برخی کشورهای آمریکای جنوبی مانند شیلی و همین‌طور روسیه، اخیراً در حال پیگیری است. آقای نزار زاکا که به تازگی دستگیر و حکمشان هم صادر شد، فعالیت‌هایی در همین زمینه در حوزه آمریکای جنوبی داشتند. در هر صورت، مسأله این‌جاست که این روش، روشی نیست که صرفاً در حال پیگیری در ایران باشد. اگر سند رهبرد امنیت ملی آمریکا در سال 2015 را دنبال کنید، اشاره شده است که کشورهای هدفی داریم که نیاز به تغییراتی در زمینه‌های مختلف در راستای اهدافمان، در آن‌ها وجود دارد. در این کشورها باید عمده تمرکز بر چند قشر باشد تا تغییر افکار و تغییر نظام تصمیم‌گیری این اقشار، بتواند منجر به تغییرات اساسی در آن کشور در راستای اهداف آمریکا شود. این اقشار، کارآفرینان، جوانان و زنان است. انتخاب، انتخابی هوشمندانه است. جوانان قشری هستند که آینده تصمیم‌گیری کشور را شکل می‌دهند و در چندین سال آینده، مسئولان کشور خواهند شد. زنان هم به‌واسطه حضور گستره‌ترشان در سال‌های اخیر در فضای عمومی ‌جامعه، می‌توانند در ابعاد فرهنگی و اجتماعی و همچنین تأثیرگذاری بر تربیت نسل‌های آتی به‌واسطه نقش مادری، مؤثر باشند. کارآفرینان هم شاید الان کارآفرین خرد باشد، ولی در بلندمدت نبض اقتصادی کشور را در دست دارد.

-    یعنی ما در قضیه استارت‌آپ‌ها هم سوءاستفاده جریان‌های جاسوسی را داریم و هم جریان نفوذ فرهنگی و معرفتی؟
بله، همین‌طور است. اگر فعالیت‌های استارت‌آپ‌ها را دنبال کنیم، می‌بینیم فضای تنفسی ایجادشده برای فعالان این عرصه، مسموم است. هم خط‌دهی‌های صورت‌گرفته و هم تغییرات فرهنگی از این دست، تأثیری بلندمدت در حیطه‌های فرهنگی جامعه خواهد داشت. مثلاً در زمینه مصرف‌گرایی، فضای استارت‌آپ‌ها به شدت دامن‌زننده به این فضا هستند. از سایت‌هایی که جهت ارائه تخفیف راه‌اندازی می‌شوند، تا پیشنهادات مجازی جهت خرید بیشتر و بیشتر. این‌ها مروج و دامن‌زننده به مصرف‌گرایی هستند.

از سوی دیگر ترویج فضاهای مربوط به برندها و برندبازی هم در این حوزه دیده می‌شود و یکسری از سایت‌های موجود استارت‌آپ‌ها در همین فضا فعالیت می‌کنند. برندبازی، هم به لحاظ مصرف گرایی، هم به لحاظ اشرافی‌گری و از سوی دیگر به لحاظ واردات و چرخه اقتصادی جامعه، قابل توجه است.

-    در زمینه نفوذ فرهنگی که اشاره داشتید، خب دو نوع برداشت می‌توان داشت؛ یک برداشت این است که به‌تبع مدرن شدن جامعه و ذهنیات افراد، این انتخاب‌ها صورت گرفته و شاهد این نوع فعالیت‌ها هستیم، برداشت دیگر، برداشتی است که در مستند شب‌نامه نشان داده شده است. این‌که این جریان، هدایت‌شده و ناشی از نفوذ فرهنگی و فکری است. چه شواهدی برای تعبیر نشان ‌داده شده در مستند شب‌نامه دارید؟
به نظر من شاهد همگام‌بودن این دو بحث هستیم؛ مدرن شدن زیست ما، و همچنین همزیستی فعالان این عرصه در ایران با فعالان کشورهای غربی و مشورت‌دهی‌های مکرر آن‌ها که عملاٌ می‌تواند به این زیست مدرن دامن بزند. مثلاً در همین زمینه می‌بینیم فردی که کاملاً در فضای آمریکا و در راستای دیپلماسی فرهنگی آن کشور فعالیت می‌کند، با یکی از بزرگان فضای کارآفرینی ما دیدار می‌کند. این فرد که با خانم هیلاری کلینتون یا آقای اوباما مرتبط است، زمانی که با فردی در سیستم کارآفرینی ما مرتبط می‌شود، نشان‌دهنده یک فضای عادی نیست. در این فضا، جهت‌گیری‌هایی حتی کاملاٌ ناخودآگاه برای جهت‌دهی به فضای فعالیتی استارت‌آپ‌ها ایجاد می‌شود.

از سوی دیگر بحث شتاب‌دهنده‌هایی که از آن سو می‌آیند و این‌که به چه ایده‌هایی در فضای استارت‌آپ‌ها بها بدهند هم قابل توجه است. یکی از افراد فعال در این شتاب‌دهنده‌ها می‌گفت که ایده‌ای مطرح شد که نیاز کشور بود و ظرفیت این را داشت که به عنوان سوژه استارت‌آپی مطرح شود، ولی یکی از افراد حاضر که آلمانی هم بود، شدیداً با این سوژه مخالفت داشت. در حقیقت در جهت‌دهی به ایده‌ها، این هوشمندی وجود دارد که جهت‌دهی به سمت حوزه خدمات باشد، نه تولید. این فضا می‌تواند در حوزه فرهنگی بسیار مؤثر باشد؛ از سویی می‌تواند در ذائقه مخاطب اثر بگذارد و از سوی دیگر هم می‌توان گفت نوع نیازها، نیازهایی دم‌دستی است نه زیربنایی که بتواند در بلندمدت به اقتصادی و علمی‌کشور کمک کند.

-    با توجه به یافته‌های خود در طی ساخت مستند، لطفاً مختصری درباره نحوه استفاده از استارت‌آپ‌های ایران در راستای این اهداف توضیح دهید؟
جریان استارت‌آپ‌ویکند حدود 3- 4 سال قبل با هماهنگی جریانات غربی آغاز به فعالیت کرد. استارت‌آپ‌ویکند برندی غربی و نهادی خارجی است که در کشورهای مختلف، رویدادهای چند روزه را اجرا می‌کند. جریان استارت‌آپ‌ها در ایران هم همراه با این جریان شکل گرفت. نکته‌ای که وجود دارد این است که شاید بسیاری از این افراد که به عنوان نمونه و الگو در این فضا مطرح و معرفی شدند، افرادی نیستند که تجربه و پیشینه بلند و قابل اتکایی در این عرصه داشته باشند ولی به‌واسطه ارتباطات خود در فضای داخلی و خارجی، توانستند این فضا را دست بگیرند. حتی فعالان این عرصه هم از این قضیه شاکی هستند که فردی که کار منتورینگ را انجام می‌دهد و مسئولیت یک شتاب‌دهنده را برعهده گرفته است، خودش تا به حال ایده و استارت‌آپی را به سرانجام نرسانده است.

از سویی شاهد این هستیم که فضای تبلیغی که در این زمینه وجود دارد این است که استارت‌آپ‌ها فضای سوددهی دارند. اما فعالان این عرصه معتقدند که 90 – 95 درصد استارت‌آپ‌های موجود به سوددهی نرسیده‌اند و قرار هم نیست برسند و غالباً با تزریق سرمایه داخلی و خارجی فعالیت می‌کنند. به‌طورکل در این زمینه، اول بعد مالی و بعد افرادی که در این فضا مطرح شده‌اند، قابل توجه است.

-    اشاره داشتید که یکی از جوامع هدف جدی در بحث نفوذ فرهنگی، زنان هستند. در این حوزه برنامه‌ریزی ویژه‌ای برای استارت‌آپ‌های فعال در حوزه زنان وجود دارد؟
اصرار خاصی وجود دارد بر این‌که زنان مدیر فعال در عرصه استارت‌آپ‌ها حتماً مطرح شوند. اگر در یک حوزه خاص بررسی کنیم، سایت‌های موفق دیگری هستند که فعالیت می‌کنند، ولی خیلی مطرح نمی‌شوند، اما آن استارت‌آپی که در رسانه‌های داخلی و خارجی مطرح می‌شود، استارت‌آپی است که مدیر زن دارد؛ حتی اگر به لحاظ کیفی ضعیف‌تر باشد. درحقیقت می‌توان گفت این حرکت، حرکتی هماهنگ است. گزارشی را از شبکه دویچه‌وله می‌دیدم که درباره استارت‌آپ‌ها بود. در این گزارش، استارت‌آپ ضعیفی که سوددهی آن منتفی بود، مطرح شد؛ چراکه یک خانم مدیر آن بود.

-    یافته‌های این مستند مورد تأیید نهادهای دولتی و امینتی است؟
به‌واسطه مصاحبه کوتاهی که با آقای سیامک نمازی در این مستند داشتیم، عملاً ناگزیر از این امر بودیم و تأیید نهادهای امنیتی را گرفتیم.

-    شب‌نامه را به افراد درگیر در حوزه استارت‌آپ نشان داده‌اید؟ یا بازخوردی از ناحیه این افراد داشتید؟
بازخوردهای مختلفی داشتیم و می‌توان گفت غالب آن‌ها بازخوردهای معتدل و یا منفی بودند. اما نکته‌ای که وجود دارد این است که نیت ما از ورود به این فضا و تولید این اثر، واقعاً دلسوزی برای فعالان این عرصه بود. به نظر ما اگر این حرف‌ها گفته نشود، چه در بلندمدت چه در کوتاه‌مدت می‌تواند به ضرر افرادی باشد که در فضای استارت‌آپی تنفس و فعالیت می‌کنند. گفتن این حرف‌ها درحقیقت می‌تواند موجب پالایش این فضا شود و از سویی می‌تواند جریان فرهنگی هدایت‌کننده را مختل کند.

-    به نظر شما به جز آگاهی‌بخشی‌هایی از این دست که شما انجام دادید، چه اقدامات دیگری لازم است توسط نهادهای دولتی و همچنین خود نهادهای مدنی انجام شود؟
موضوعی که در فضای استارت‌آپی می‌توان مطرح کرد، این است که فضای علمی‌ کشور را هم متأثر کرده است. مثلا مهندسان ما در رشته‌های مختلف نه صرفاً کامپیوتر، می‌توانند وارد فضاهای جدید استارت‌آپی شوند و تولیداتی در حوزه خود داشته باشند و به فضای علمی ‌و صنعتی کشور در بلندمدت کمک کند. اما می‌بینیم متأسفانه در موجی که ایجاد شده است، نهادهای حاکمیتی هم همراه شده‌اند؛ بدون این‌که نگاه مدیریتی به فضا داشته باشند و بخواهند تعادلی را میان حوزه‌های مختلف ایحاد کنند تا فضای علمی ‌کشور بتواند یکپارچه رشد کند. مثلاً در حوزه صنعت هوافضا دچار رکود شده‌ایم، اما از سوی دیگر یک میلیارد دلار توسط نهادهای دولتی به فضای استارت‌آپی که غالباً در حوزه خدمات هستند، وارد شده است. بایستی فضای علمی ‌کشور که پیوند آن با صنعت می‌تواند موجب شکوفایی اقتصادی شود، مدیریت شود؛ نه این‌که فضا را باز بگذاریم و هرکسی هر کاری خواست انجام دهد. این فضای باز می‌تواند موجب سوءاستفاده دشمن شود؛ چه در فضای فرهنگی، چه علمی.

انتهای پیام/ 900710

* منتشرشده در ویژه‌نامه زنان روزنامه صبح نو
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین