پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۱۵۴۷
تاریخ انتشار: ۱۳ بهمن ۱۳۹۵ - ۰۹:۳۰
مدیرگروه مطالعات اسلامی زنان جامعه‌الزهرا(س):
تعبیر مطالعات اسلامی اشاره به این دارد که حتما باید براساس اندیشه‌های دینی و در پارادایم اسلامی نگاه به جنسیت استخراج و مباحث مربوط به آن ارایه شود. هر جا گزاره‌های دینی جنسیتی می‌شوند برای ما محل مطالعه هستند و به وسیله پارادایم اجتهاد دینی، از آموزه‌های دینی در این باره هم استفاده و هم دفاع می‌کنیم.


5 سال از تأسیس رشته مطالعات اسلامی زنان در حوزه علمیه می‌گذرد؛ رشته‌ای که قرار است با رویکردی اسلامی به مباحث حوزه زنان و خانواده بپردازد و به تربیت نیروی انسانی مورد نیاز در این زمینه بپردازد. در این گزارش نگاهی داریم به اهداف و نحوه شکل‌گیری رشته مطالعات اسلامی زنان در حوزه و رویکردی که این رشته را از رشته مطالعات زنان در دانشگاه متمایز می‌کند.

به گزارش مهرخانه، در دهه‌های اخیر مساله زنان به‌طور جدی مورد توجه حوزه‌های مختلف از جمله حوزه علمی و دانشگاه‌ قرار گرفته و به تبع آن رشته‌ای با عنوان مطالعات زنان در دنیا شکل گرفت و دانشگاه‌های مختلف به ارایه این رشته پرداختند. در کشور ما زمان زیادی از تأسیس رشته مطالعات زنان در دانشگاه‌ها نمی‌گذرد. اولین بار در سال 80 بود که این رشته در سه دانشگاه تربیت مدرس، علامه طباطبایی و الزهرا و با پیشگامی دانشگاه تربیت مدرس در دو گرایش حقوق زن در اسلام و زن و خانواده آغاز به کار کرد.

رشته مطالعات اسلامی زنان از سال 90 آغاز به کار کرد
طی سال‌های ارایه رشته مطالعات زنان همیشه بحث‌های مختلفی پیرامون محتوای ارایه شده در این رشته وجود داشت و حتی مخالفت‌هایی نیز در این زمینه شکل گرفته بود به‌طوری که برخی محتوای این رشته را به دور از تعالیم اسلام در زمینه زن و خانواده می‌دانستند. از این رو، در حوزه علمیه این تفکر شکل گرفت که ضروری است رشته مطالعات زنان در حوزه راه‌اندازی شود تا بتواند از نگاه دینی به مساله زنان بپردازد. به همین واسطه در سال 89 پیش‌نویس تأسیس رشته مطالعات اسلامی ‌زنان ویژه خواهران در سطح سه حوزه که از سوی مرکز تحقیقات زن و خانواده آماده شده بود به تصویب رسید و در سال 90 این رشته به‌طور رسمی آغاز به کار کرد.

اهداف تأسیس رشته مطالعات اسلامی زنان
یکی از اهداف تأسیس این رشته، نیاز رو به رشد کشور درباره مسایل نوپدید زنان و خانواده بود تا فارغ‌التحصیلان بتوانند در حوزه مدیریت فرهنگی و فعالیت‌های کارشناسی با تسلط به مباحث جنسیتی، جایگاه زن و خانواده را در اندیشه اسلامی تبیین کنند و همچنین بتوانند مواجهه‌ای عالمانه با افکار فمینیستی و التقاطی داشته باشند. از سوی دیگر، حوزه علمیه با تأسیس رشته مطالعات اسلامی زنان درصدد بود مسایل زنان در کشور به‌صورت منطقی و به دور از افراط و تفریط دیده شود. تربیت و آموزش اساتیدی برای رشته مطالعات زنان در حوزه و دانشگاه از دیگر اهدافی است که حوزه علمیه را ترغیب به تأسیس رشته مطالعات اسلامی زنان کرد.

واحدها و دروس ارایه‌شده
رشته مطالعات اسلامی زنان در حوزه 102 واحد دارد و تعداد واحدهای آن از همین رشته در دانشگاه در مقطع تحصیلات تکمیلی بیشتر است و طلاب در 6 ترم آموزش می‌بینند. در این دوره دروسی مانند اصول فقه، تفسیر قرآن، عقاید خاص شیعه، زن در اسلام، زن در ادیان و مکاتب فلسفی، جریان‌شناسی فمینیسم، جریان‌شناسی مطالعات زن در جهان اسلام، حقوق زن در اسلام و غرب، جامعه‌شناسی جنسیت، اخلاق جنسیتی، جنسیت و تعلیم و تربیت، روان‌شناسی اختلافی زن و مرد و ... ارایه می‌شود.

در رابطه با چرایی و چیستی رشته مطالعات اسلامی زنان و کم‌ و کیف فعالیت‌هایی که در این رشته انجام می‌گیرد با دکتر زهرا امین‌مجد؛ مدیرگروه مطالعات اسلامی زنان جامعه‌الزهرا گفتگو کردیم.

امین‌مجد در رابطه با تاریخچه تأسیس رشته مطالعات اسلامی زنان در حوزه‌های علمیه و مراکز ارایه دهنده این رشته گفت: رشته مطالعات اسلامی زنان به‌طور رسمی از سال 90 با تصویب مراجع ذی‌ربط در حوزه‌های علمیه خواهران شهر قم آغاز به کار کرد و در حال حاضر نیز تنها در این شهر ارایه می‌شود. البته، حوزه‌های علمیه سراسر کشور تقاضای بسیار زیادی برای ارایه این رشته دارند اما‌ هنوز به جز یک مرکز در تهران، در خارج از قم این رشته ارایه نمی‌شود چراکه معتقدیم رشته مطالعات اسلامی زنان رشته‌ای بسیار خطیر است و فردی که قرار است تدریس در این رشته را برعهده بگیرد باید هم به مبانی دینی و هم به مطالعات جنسیتی مسلط باشد اما کمتر افرادی پیدا می‌شوند که به شکل عمیق وارد این دو عرصه در کنار هم شده باشند. لذا فعلا تنها نظام آموزشی موجود در قم را کاملا در این زمینه مجهز می‌دانیم.

خروجی رشته مطالعات اسلامی زنان تأمین‌کننده نظر دین است
او در ادامه اظهار داشت: البته، می‌توان با نگاه تسامحی به راحتی این رشته را در سایر مراکز نیز راه‌اندازی کرد اما معتقدیم در این زمینه باید سخت‌گیری حداکثری داشته باشیم تا خروجی رشته مطالعات اسلامی زنان مطلوب باشد. ما می‌خواهیم خروجی این رشته کاملا صحیح، به دور از هرگونه انحراف و تأمین‌کننده نظر دین باشد. در واقع، تلاش داریم مستنداتی که از دل تولید دانش و پژوهش در این عرصه استخراج می‌شود کاملا قابل استناد به دین باشد.

رشته مطالعات اسلامی زنان به زودی به سطح چهار ارتقا پیدا می‌کند
امین‌مجد با اشاره به مراکزی که رشته مطالعات اسلامی زنان را ارایه می‌کنند، گفت: در حال حاضر، جامعه‌الزهرا و تربیت مدرس این دوره را برگزار می‌کنند. تربیت مدرس یکی از مراکز علمی وابسته به مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران قم است که مسئولیت پرورش مدرس برای سایر حوزه‌های علمیه را دارد. مدرسه علمیه معصومیه هم زیر نظر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم است و رشته مطالعات اسلامی زنان را برگزار می‌کند. به زودی این رشته از سطح سه به سطح چهار ارتقا پیدا خواهد کرد و شاهد ارایه آن در چند گرایش خواهیم بود.

بحث جنسیت با ملاحظه تفاوت‌های تکوینی همراه است
مدیرگروه مطالعات اسلامی زنان جامعه‌الزهرا در خصوص رویکرد رشته مطالعات اسلامی زنان بیان داشت: تعبیر مطالعات اسلامی اشاره به این دارد که حتما باید براساس اندیشه‌های دینی و در پارادایم اسلامی نگاه به جنسیت استخراج و مباحث مربوط به آن ارایه شود. هر جا گزاره‌های دینی جنسیتی می‌شوند برای ما محل مطالعه هستند و به وسیله پارادایم اجتهاد دینی، از آموزه‌های دینی در این باره هم استفاده و هم دفاع می‌کنیم. ما براساس تفکر اسلامی معتقدیم هر جا بحث جنسیت مطرح می‌شود این بحث با ملاحظه تفاوت‌های تکوینی همراه بوده و به‌منظور تشکیل نظام برتری است که بناست انسان‌ها را به زندگی متکاملانه در هر دو جهان نزدیک کند وگرنه زن و مرد در مبانی و انسان‌بودگی کاملاً با هم برابر هستند. ما یک نظام جنسیتی در تفکر دینی داریم و آن را قابل دفاع می‌دانیم. این نظام براساس اعتقاد به رابطه بین تکوین و تشریع و اقتضائاتی است که هرگز نمی‌شود آنها را انکار کرد اما در مجموع، جایگاه ارزشی زن و مرد از دیدگاه اسلام برابر است.

او خاطرنشان کرد: غرض ما از تأسیس این حوزه دانشی در حوزه‌های علمیه خواهران توجه به مطالعات جنسیت و در کنار آن مطالعات خانواده بوده است. البته، به تدریج به سمت جدا کردن این دو عرصه از هم می‌رویم و هم‌اکنون مقدمات نظری مطالعات خانواده در حوزه‌های علمیه حتی در سطح برادران چیده شده و به زودی شاهد خواهیم بود که با تمرکز بیشتر بر مساله خانواده این تفکیک صورت می‌گیرد.

تعامل حوزه و دانشگاه در رشته مطالعات زنان
این پژوهشگر حوزه زنان در رابطه با تفاوت رشته مطالعات اسلامی زنان در حوزه و رشته مطالعات زنان در دانشگاه اظهار داشت: برخی از مراکزی که در حال ارایه رشته مطالعات زنان در دانشگاه هستند تعاملات قابل ملاحظه‌ای با حوزه دارند و بسیاری از محتواهایی که در دانشگاه ارایه می‌شود همسو با مطالعات دینی است. البته در ابتدای شکل‌گیری رشته مطالعات زنان بین محتوای دینی و ارایه‌ای که در سطح دانشگاه صورت می‌گرفت واگرایی وجود داشت اما در حال حاضر، این واگرایی کمتر و دقت‌ها بیشتر شده و زیر نظر شورای تحول علوم انسانی در شورای عالی انقلاب فرهنگی اتفاقات خوبی افتاده است.

امین‌مجد افزود: قطعاً فضای دانشگاهی به اندازه حوزه خودش را متعهد نمی‌داند که دروس را کاملا مبتنی بر آموزه‌های دینی ارایه کند چون به هر حال، رسالت این دو فضا متفاوت است. اما در مفاد درسی مصوب و محتوا چیزی که با دین در تعارض باشد ندیده‌ایم البته ممکن است در ارایه دروس این اتفاقات بیفتد و سلیقه‌هایی وارد شود. اما در حوزه‌های علمیه قطعا هم روی کاغذ و برنامه‌ریزی هم در سطح ارایه این محافظت به شکل جدی صورت می‌گیرد.

ضمن این‌که مطالعات اسلامی زنان برخلاف مطالعات زنان که ممکن است از ویژگی بین رشته‌ای بودن آن به نحو دیگری استفاده کنند، خود را موظف به ارایه دروس براساس محتوای دینی می‌داند. مثلا رشته مطالعات زنان ممکن است براساس چارچوب‌های نظری در حوزه مطالعات اجتماعی و مشخصا جامعه‌شناسی بحث‌ها را پیش ببرد اما در رشته مطالعات اسلامی زنان قطعا سوگیری ما انتقادی است و تسلیم محض نیستیم چون معتقدیم که پارادایم، روش و محتوا داریم و براساس آن تولید دانش می‌کنیم.

پایه‌ریزی رشته مطالعات اسلامی زنان توسط مرکز تحقیقات زن و خانواده صورت گرفت
او در خصوص همکاری‌‌های پژوهشی با مراکز علمی و پژوهشی زنان تصریح کرد: پایه‌ریزی رشته مطالعات اسلامی زنان توسط مرکز تحقیقات زن و خانواده صورت گرفت. این مرکز یک نهاد پژوهشی حوزوی وابسته به مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران است و از همان ابتدای تأسیس رشته، جهت‌گیری‌ها بر مبنای پژوهش بود. هم‌اکنون نیز پیگیری راه‌اندازی سطوح عالی رشته و شکل‌گیری فضای پژوهشی در این رابطه با محوریت مرکز تحقیقات زن و خانواده صورت گرفته است. خروجی این سیستم هم قطعا بیشترین تمایل و تحرک را در زمینه پژوهش دارند.

دانش‌پژوهان رشته مطالعات اسلامی زنان و پژوهشگری در این حوزه
مدیرگروه مطالعات اسلامی زنان جامعه‌الزهرا در ادامه گفت: دانش‌پژوهان و طلاب رشته مطالعات اسلامی زنان بیشتر از دانشجویان رشته مطالعات زنان درگیر فضای بین رشته‌ای هستند و ضرورت ورود به عرصه‌های پژوهشی را بیشتر حس می‌کنند. چون این دانش‌پژوهان علاوه بر اطلاع از رشته‌هایی مانند جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، روانشناسی و ... در عرصه مطالعات دینی هم باید کلام، فلسفه، فقه، اصول و ... را بدانند به همین دلیل با انبوهی از حوزه‌های علمی مواجه‌اند که موظف به ورود در آنها و استحضار نسبت به آنها هستند. بنابراین، آنها دست و پا زدن علمی را می‌آموزند چون مدام درگیر با مساله هستند و مرتب برای آنها مساله تولید می‌شود و فضا به لحاظ علمی سنگین است. به همین دلیل، این افراد ضرورت پژوهشگری و حرکت در این عرصه را به معنای دقیق آن می‌آموزند.

مراکز پژوهشی فعال و رشته مطالعات اسلامی زنان
امین‌مجد با اشاره به پژوهشکده‌های وابسته به حوزه علمیه که در زمینه مطالعات زنان فعالیت دارند، اظهار داشت: در حال حاضر، تنها نهاد پژوهشی متمرکز بر مطالعات زن و خانواده، مرکز تحقیقات زن و خانواده است اما برخی از مراکز پژوهشی دیگر مانند پژوهشکده جامعه‌الزهرا، پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پژوهشگاه علوم و معارف اسلامی و سایر پژوهشگاه‌ها نیز یا میزهایی در این رابطه دارند یا پژوهشگرانی در آنجا فعالیت می‌کنند که کنش‌گر فعال در زمینه پژوهش و ترویج در حوزه مباحث زن و خانواده هستند.

او افزود: همچنین، برخی از انجمن‌های علمی و پژوهشی حوزه مانند انجمن مطالعات اجتماعی نیز در این زمینه فعالیت می‌کنند. در حال حاضر نیز در جامعه‌الزهرا در حال برگزاری دوره مشترکی با عنوان «اسلام، مطالعات اجتماعی و جنسیت» هستیم که این دوره مبتنی بر پژوهش است. پس به‌طور کلی می‌توان گفت مرکز تحقیقات زن و خانواده به‌صورت ویژه در این عرصه فعالیت می‌کند. برخی از پژوهشگاه‌ها و مراکز نیز در زمینه زن و خانواده گروه‌های پژوهشی دارند. دسته سوم، نهادهایی هستند که در این رابطه حساسیت دارند و برایشان مساله تولید شده و پژوهشگران خاصی دارند که در این رابطه فعالیت می‌کنند و میزهای پژوهشی در این خصوص تشکیل داده‌اند. مثلا دانشگاه و پژوهشگاه باقرالعلوم و بسیاری از مراکز حوزوی دیگر میزهایی در این رابطه دارند و فعالیت‌های علمی و پژوهشی را پیگیری می‌کنند.

انتهای پیام/ 930701

*منتشرشده در ویژه‌نامه زنان روزنامه صبح نو

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار