پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۱۶۱۲
تاریخ انتشار: ۱۶ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۲:۵۷
معصومه ظهیری:
در حوزه، خواهران همان دروس برادران را می‌خوانند و همان واحدها را می‌گذرانند جز در برخی از موارد که آنها هم ویژه حوزه علمیه خواهران است. مساله دیگر این است که ما تعداد زیادی مدرس خواهر داریم اما در حوزه مدرس آقا هم برای آقایان و هم برای خانم‌ها تدریس می‌کند ولی مدرس خانم تنها برای خانم‌ها تدریس می‌کند. هم‌اکنون در حوزه‌های علمیه خواهران دروس تخصصی هم توسط خواهران تدریس می‌شود.
معصومه ظهیری

دکتر معصومه ظهیری؛ استاد حوزه و دانشگاه و مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری قم که از روزگار جوانی در حوزه علمیه تحصیل کرده و سپس به‌عنوان استاد در حوزه مشغول به کار شده و سمت‌های اجرایی نیز برعهده دارد. در خصوص ساختار حوزه علمیه خواهران و وضعیت طلاب خواهر گفتگویی با ایشان داشتیم.

- خانم ظهیری! لطفاً خودتان را معرفی کنید و بفرمایید از چه زمانی وارد حوزه شدید و چه فعالیت‌هایی داشتید؟
من متولد سال 1340 هستم و در یک خانواده روحانی به دنیا آمدم و به همین دلیل در دوران دبیرستان کتاب جامع‌المقدمات و صرف و نحو عربی را نزد پدرم مطالعه کردم. بنابراین، با حوزه آشنایی داشتم و به آن علاقمند بودم. سال 60 ازدواج کردیم و به قم مهاجرت کردیم و به اتفاق تصمیم گرفتیم تحصیل در حوزه را دنبال کنیم. اواخر سال 64 جامعه‌الزهرا تأسیس شد و من رسما از سال 65 دروس سطح را با جامعه‌الزهرا شروع کردم و دروس قدیمی را تا کفایتین خواندم. تا سال 72 هم سطح 2 قدیم را تمام کردم و یک سال هم در خارج از کشور خودم دروس را خواندم.

ساختار جامعه‌الزهرا بعداً تغییر کرد و تبدیل به سطح یک و دو و سه و تعیین رشته شد. در آن زمان با مرکز تحقیقات زن و خانواده آشنا شدم و بحث زنان را به‌صورت تخصصی خواندم و سپس وارد کارهای پژوهشی روی مباحث زنان شدم. بعدها به دلیل علاقه به تفسیر و علوم قرآن، در دانشگاه در رشته علوم قرآن و حدیث در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا تحصیل کردم. چند سال در حوزه مسئول تبلیغات بین‌الملل و مسئول کتاب‌خانه جامعه‌الزهرا بودم و در حال حاضر نیز سمت دبیری انجمن علمی و فرهنگی جامعه‌الزهرا و سرپرستی معاونت تربیتی فرهنگی جامعه‌الزهرا را برعهده دارم.

تغییر در حضور طلاب زن به لحاظ کمی و کیفی
- از زمانی که آغاز به تحصیل کردید تاکنون به لحاظ کمیت و کیفیت حضور طلاب زن در حوزه و تفاوت ساختار خانم‌ها در حوزه نسبت به ساختار حوزه برای آقایان چه تغییراتی را شاهد بودید؟
حوزه قم هم از جهت کمی و هم از جهت کیفی تغییرات زیادی داشته است. از جهت کمی، تعداد طلاب خواهر در حوزه‌های علمیه افزایش قابل توجهی داشته و از جهت کیفیت هم در محتوای دروس، رشته‌ها، تنوع رشته‌ها و سطح مدارج علمی شاهد تغییرات خوبی بوده‌ایم. در گذشته اکثر طلاب قبل از دیپلم گرفتن وارد حوزه می‌شدند اما الان طلابی را داریم که چه به‌صورت حضوری چه به‌صورت مجازی و غیرحضوری در حوزه تحصیل می‌کنند و دارای مدارک دکتری و مهندسی هستند و با دانش، آگاهی و تحقیق دروس حوزوی را می‌خوانند. این افراد برای حوزه‌های علمیه سرمایه گران‌قدری هستند. در حوزه بین‌الملل هم بیش از 100 طلبه از سایر کشورها داریم که در حوزه علمیه قم تحصیل می‌کنند. مقام معظم رهبری نیز در رابطه با کیفی کردن محتوای دروس حوزوی و تحول در حوزه در دهه اخیر چندین بار بیاناتی داشتند و گروهی ستادی هم در راستای تغییر واحدهای درسی، محتوای کتب و به‌روزرسانی‌ واحدها تلاش می‌کنند.

- به نظر شما عملکرد حوزه زنان در زمینه محقق‌پروری چیست و عملکرد حوزه خواهران را نسبت به حوزه آقایان در این زمینه چگونه ارزیابی می‌کنید؟
ما بیش از 450 مدرسه تابعه مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران قم در شهرستان‌ها داریم که اکثر مدرسین آنها فارغ‌التحصیلان جامعه‌الزهرا یا حوزه‌های علمیه تابعه هستند. همچنین، مسئولان اجرایی نیز از فارغ‌التحصیلان حوزه هستند. از سوی دیگر، چند هزار مبلغ در سطوح عمومی، تخصصی و عالی داریم که این مبلغات همگی از خروجی‌های حوزه علمیه خواهران هستند. مدرسین و مولفان در رشته‌های مختلف نیز همگی از فارغ‌التحصیلان حوزه هستند.

مسأله‌ای که وجود دارد این است که در مقایسه با برادران عرصه و بستر برای عرضه محصولات خواهران کمتر است. برادران پس از طی دروس عمومی و تخصصی، جذب دفاتر علما و مراکز پژوهشی می‌شوند و تعدد این مراکز پژوهشی و تحقیقاتی و تبلیغی برای برادران بیش از خواهران است. از سوی دیگر، تعداد جذب خواهران و برادران با هم مساوی نیست و بالطبع خروجی آنها هم با یکدیگر برابر نیست. در واقع، از بین خواهران فارغ‌التحصیل، مبلغان، مدرسان و مسئولان اجرایی زیادی داریم که خروجی کار آنها تعداد زیادی مقاله و کتاب است اما در کل، نمی‌توانیم خواهران را با برادران مقایسه کنیم چون شرایط برابری بین آنها حاکم نیست.

در حوزه، خواهران نیز همان دروس برادران را می‌خوانند و همان واحدها را می‌گذرانند جز در برخی از موارد که آنها هم ویژه حوزه علمیه خواهران است. مساله دیگر این است که ما تعداد زیادی مدرس خواهر داریم اما در حوزه مدرس آقا هم برای آقایان و هم برای خانم‌ها تدریس می‌کند ولی مدرس خانم تنها برای خانم‌ها تدریس می‌کند. هم‌اکنون در حوزه‌های علمیه خواهران دروس تخصصی هم توسط خواهران تدریس می‌شود.

ممنوعیتی برای فعالیت‌های پژوهشی خواهران وجود ندارد
- در جامعه‌الزهرا و حوزه خواهران برنامه ویژه‌ای برای کاهش محدودیت‌های موجود در زمینه فعالیت خانم‌ها وجود دارد تا فعالیت خانم‌ها در مراکز پژوهشی بیشتر شود؟
در زمینه کار پژوهشی، تبلیغی، عرضه محصولات، شرکت در همایش‌ها و حتی فعالیت‌های رسانه‌ای خواهران هیچ مانعی وجود ندارد که جامعه‌الزهرا این موانع را رفع کند. حتی تسهیلاتی هم مثلا در حوزه چاپ و نشر و ... برای خواهران قائل می‌شوند اما به دلیل کمبود امکانات، محدودیت‌هایی مانند پذیرش پژوهشگران در پژوهشگاه جامعه‌الزهرا وجود دارد. اما این‌گونه نیست که خواهری بخواهد کار پژوهشی انجام دهد اما بگوییم چون شما خانم هستید نمی‌توانید در این زمینه فعالیت کنید.

خانم‌های مبلغ و مشکلات موجود
- در حوزه تبلیغ، در ایام محرم و صفر و ماه رمضان آقایان به شکل گسترده در یک ساختار تبلیغی وارد می‌شوند و با عامه مردم ارتباط می‌گیرند. مبلغاتی هم داریم که در سطح کشور وارد این فعالیت‌ها شوند و ارتباط چهره به چهره با خانم‌ها برقرار کنند و هم اطلاعات خود را در اختیار خانم‌ها بگذارند و هم بتوانند مشکلات جامعه زنان را احصا کنند؟
خانم‌ها در باب فرزندآوری، پرورش فرزند، رسیدگی به امور خانواده و همسرداری اولویت‌هایی دارند که این اولویت‌ها و وظایف محدودیت‌هایی برای خانم‌ها به‌وجود می‌آورد. غیر از این اولویت‌ها، هیچ مانع دیگری وجود ندارد که یک خانم در زمینه تبلیغ فعالیت داشته باشد و زمینه برای او فراهم است که در شهرها، روستاها و حتی خارج از کشور کار تبلیغ را انجام دهد. اما به هر روی، تعداد خانم‌های مبلغ کمتر از آقایان است. برخی از خانم‌ها مبلغ پرور یا همیار مبلغ هستند و بسیاری از اوقات بستر خانواده را آرام می‌کنند تا آقایان برای تبلیغ بروند. خانم‌های طلبه‌ای هم داریم که همسرانشان طلبه نیستند اما در دهه محرم مردان قبول می‌کند که مسئولیت خانواده برعهده آنها باشد و این خانم‌ها برای تبلیغ اعزام می‌شوند. همچنین، خانمی که بچه ندارد یا بچه‌های او بزرگ هستند از فراغت بهتری برخوردار است که برای تبلیغ برود.

اجتهاد یک رتبه علمی است و بین آقایان و خانم‌ها تفاوتی وجود ندارد
- در حوزه اجتهاد خانم گل‌گیری و خانم صفاتی به‌عنوان مجتهده‌های حال حاضر هستند و یک زمانی هم بانو امین و بانو همایونی را به‌عنوان مجتهده داشتیم. ارزیابی شما از عملکرد حوزه خانم‌ها در زمینه اجتهاد چگونه است و این میزان بانوان مجتهده که پرورش پیدا کرده‌اند میزان مطلوبی است یا خیر؟ از سوی دیگر، چقدر مردم آن اندازه که مجتهدین آقا را می‌شناسند و با آنها ارتباط دارند خانم‌های مجتهده را می‌شناسند و با آنها ارتباط برقرار می‌کنند؟
ابتدا باید بگویم مقام مرجع تقلید با مقام اجتهاد متفاوت است و مرجعیت به دلیل مشقت، سختی و تعاملاتی که مورد نیاز است، برای خانم‌ها جایز نیست در حالی که اجتهاد یک رتبه علمی است که در خصوص آن بین آقایان و خانم‌ها تفاوتی وجود ندارد.

خانم‌های مجتهده وارد رشته‌های تخصصی می‌شوند
در رابطه با اجتهاد و قدرت استنباط و استنتاج و فتوا نیز بین مرد و زن تفاوتی وجود ندارد و منحصر به دو بانویی که نام بردید نمی‌شود. چون همه کسانی که الان سطح 4 را می‌خوانند مجتهد هستند اما ممکن است مجتهد متجزی باشند نه مجتهد جامع‌الشرایط. از سوی دیگر، بسیاری از خانم‌هایی که در این سطح هستند خودشان عهده‌دار کرسی درس خارج نمی‌شوند و در باب اجتهاد کار نمی‌کنند بلکه تنها در رشته‌های تخصصی مانند کلام، تفسیر، فلسفه و ... تدریس دارند. با وجود آقایان مراجع شاید ضرورتی احساس نشود که بانوان در عرصه درس خارج به این نحو وارد شوند وگرنه مقام علمی آن را دارند ولی معمولا وقتی به این سطح می‌رسند در یکی از رشته‌ها کار تخصصی انجام می‌دهند. از سوی دیگر، با توجه به حساسیت و دقت‌ خانم‌ها، افرادی را داریم که در رساله‌های خود نسبت به آقایان از رتبه علمی بهتری برخوردار بودند.

مقایسه کمیت حضور خانم‌ها و آقایان
- پس در حوزه آموزش، پژوهش و تبلیغ تبعیض ساختاری بین خانم‌ها و آقایان وجود ندارد اما چه اتفاقی می‌افتد که در بین خانم‌ها تعداد کمتری محقق، مبلغ و مجتهد جامع‌الشرایط داریم؟
مسأله اصلی تفاوت‌های جنس زن و مرد و اولویت‌هایی مانند فرزندآوری، همسرداری و ... است که برای زنان وجود دارد و البته، زنان عالمه ما این اولویت‌ها را رعایت می‌کنند. این نکته هم قابل توجه است که مثلا عرصه تبلیغ فقط محدود به سفر به شهرها و روستاها نیست و ممکن است یک خانم مبلغ در محدوده خانواده، محله یا فضای مجازی کار تبلیغی انجام می‌دهد. این در حالی است که آقایان به دلیل جنس و شرایط اجتماعی و خانوادگی خود فراغت بیشتری دارند. بنابراین، نمی‌توان کمیت حضور خانم‌ها و آقایان در این عرصه را با یکدیگر مقایسه کرد.

استفاده خواهران طلبه از محضر علمای بزرگ
- طلاب آقا می‌توانند از محضر علمای بزرگ استفاده کنند که این مساله در غنای علمی آنها موثر است. این فضای ارتباطی برای طلاب خواهر هم فراهم است یا خیر؟
حوزه‌ها زمینه بهره‌مندی از محضر علمای عالی‌رتبه را تا مقطع خارج فراهم کرده‌اند و زمینه طی رتبه‌های علمی تا مرحله اجتهاد برای خواهران در حوزه‌های علمیه خواهران فراهم است. مثلا چندین سال است که خانم‌ها در درس تفسیر آیت‌الله جوادی آملی در مسجد اعظم قم شرکت می‌کنند. در درس خارج مقام معظم رهبری نیز از ابتدا تا به امروز حضور خواهران بلامانع است و خواهران حضور دارند. در واقع، زمینه استفاده خواهران طلبه از محضر برخی از علمای بزرگ فراهم است. از سوی دیگر، امروزه، با توجه به فضای مجازی و امکانات نرم‌افزاری کسی دیگر نمی‌تواند بگوید من می‌خواهم درس خارج بخوانم اما نمی‌توانم سوالم را از کسی بپرسم. الان راه‌های ارتباطی افزایش یافته و اگر کسی سوال و شبهه‌ای داشته باشد می‌تواند از این راه‌ها استفاده کند و به پاسخ خود برسد.

انتهای پیام/ 900710

*منتشرشده در ویژه‌نامه زنان روزنامه صبح نو
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار