پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۲۸۴۳
تاریخ انتشار: ۲۴ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۶
حفاظت از محیط‌ زیست؛
خانواده‌ها تاحدودی در زمینه مباحث محیط‌زیستی آگاهی دارند اما مسأله این است که در بسیاری از مواقع این آگاهی تبدیل به اقدام نمی‌شود. مثلاً بسیاری از خانواده‌ها می‌دانند تفکیک زباله از مبدأ هم برای خودشان و هم برای مدیریت شهری مفید است یا باید در مصرف آب صرفه‌جویی کنند اما این کار را انجام نمی‌دهند و آگاهی آنها تبدیل به اقدام عملی نمی‌شود.


آن‌گونه که شواهد نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از آسیب‌های زیست‌محیطی نظیر اتلاف منابع آبی، افزایش پسماندهای خانگی و تولید زباله، مصرف بیش از اندازه‌ انرژی‌هایی نظیر برق و گاز، آلودگی فضاهای شهری و... ریشه در عدم رعایت مسایل زیست‌محیطی توسط خانواده‌ها دارد. در میان افراد خانواده نیز زنان به دلیل مدیریتی که بر خانه و همسر و فرزندانشان دارند، می‌توانند نقش مؤثرتری برعهده داشته باشند و اگر آن‌ها آگاهی‌های لازم را در زمینه محیط‌زیست کسب کنند و آگاهی‌های خود را به عرصه عمل بیاورند، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت می‌توانند نقش مؤثری در بهبود شرایط زیست‌محیطی داشته باشند. اما نهادهای دولتی در این مدت زمان که از دولت یازدهم می‌گذرد، چه شعارهایی در این زمینه داده و چه فعالیت‌هایی برای تحقق شعارهایشان داشته‌اند؟ همچنین سازمان‌های مردم‌نهاذ چه نقشی در این امر مهم دارند؟

به گزارش مهرخانه،
شیوه صحیح مدیریت اقتصاد خانواده توسط زنان یکی از مسایل مهمی است که در حوزه محیط‌زیست هم می‌توان به آن توجه داشت. یکی از مسایل مهم در حوزه محیط‌زیست به وضعیت مصرف خانواده‌ها برمی‌گردد؛ به‌گونه‌ای که اگر خانواده‌ها نحوه مصرف انرژی و سایر منابع محیطی و طبیعی مانند آب و غذا را به‌درستی مدیریت کنند، فایده آن در ابتدا به اقتصاد خانواده آن‌ها می‌رسد و در گام بعدی و در سطح کلان، فواید آن متوجه جامعه و محیط‌زیست خواهد شد.

زنان و خانواده در تشخیص نیازهای مصرفی خانواده و چگونگی تأمین این نیازها نقش بسیار کلیدی و مهمی دارند. در این رابطه می‌توان به نقش آن‌ها در خرید وسایلی که قابل بازیافت هستند و کاهش مصرف وسایل غیرقابل بازیافت اشاره کرد. طوری که گفته می‌شود اگر هر زن خانه‌دار با استفاده از ساک‌های دائمی‌تر برای خرید، روزانه تنها یک کیسه نایلونی کمتر مصرف کند، در سطح کشور روزانه 16 میلیون کیسه نایلونی کمتر استفاده خواهد شد و محل دفن این حجم عظیم از کیسه‌های نایلونی، می‌تواند به زمین‌های کشاورزی یا فضای سبز اختصاص یابد.

همچنین، زنان می‌توانند در مدیریت استفاده از مواد غذایی و جلوگیری از دورریز این مواد نقش مهمی داشته باشند. تأثیر زنان در مدیریت مصرف انرژی در خانه نیز انکارناشدنی است. از سوی دیگر، زنان هستند که با رعایت نکته‌ای ساده مانند تفکیک زباله‌ها از آشپزخانه خود می‌توانند تحول بزرگی در زمینه مدیریت پسماندها و بازیافت زباله‌های ایفا کنند.

این‌جاست که آموزش به زنان و فرهنگ‌سازی برای آن‌ها اهمیت بسیاری پیدا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که امروزه در سطح ملی و بین‌المللی دستگاه‌های دولتی و نهادهای مدنی به اهمیت این مسأله پی برده‌اند و تلاش‌هایی را در این راستا آغاز کرده‌اند تا از طریق آموزش زنان به اهداف کلان خود در زمینه محیط‌زیست دست پیدا کنند.

وقتی مسأله حفاظت از محیط‌زیست در نهادهای خرد جامعه و مشخصاً در عرصه خانواده مطرح می‌شود، باید اهمیت کار نهادهای مدنی و NGOها و فعالیت‌های آنها را مورد توجه قرار داد. در کشور ما NGOهای مختلفی در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و منابع طبیعی فعالیت‌ می‌کنند که یکی از آنها جمعیت حامیان زمین است.

سعید طهماسبیان؛ دبیر جمعیت حامیان زمین در گفت‌وگو با خبرنگار مهرخانه در رابطه با نسبت خانواده و محیط‌زیست گفت: در بحث محیط‌زیست و حفاظت از آن، زن خانواده نقش محوری دارد که باید به این نقش توجه کافی شود. در حوزه‌ خانواده، بحث محیط‌زیست با اقتصاد خانواده و بحث‌هایی مانند اصلاح الگوی مصرف و تفکیک پسماندها گره خورده است و مادر خانواده به‌عنوان یک مدیر می‌تواند این موضوعات را مدیریت کند. زیرا هر خانواده‌ای درجه‌ای از مصرف انرژی، آب و غذا، پسماند و غیره دارد که این مصارف می‌تواند به محیط‌زیست فشار بیاورد.

نقش رعایت مسایل محیط‌زیستی در سلامت و صرفه اقتصادی خانواده
او خاطرنشان کرد: افرادی که در جامعه حضور دارند همگی از کانون خانواده برخاسته‌اند؛ به همین دلیل اگر در کانون خانواده فرهنگ‌سازی شود و آموزش‌های خوبی در زمینه محیط‌زیست به اعضای خانواده داده شود و افراد خانواده بدانند که رعایت مباحث محیط‌زیستی چه نقشی در سلامت و صرفه اقتصادی آنها دارد، این مسأله می‌تواند تأثیرات بسیار خوبی بر حفاظت از محیط‌زیست داشته باشد.

آگاهی مردم در زمینه محیط‌زیست تبدیل به اقدام عملی نمی‌شود
دبیر جمعیت حامیان زمین در ادامه گفت: خانواده‌ها تاحدودی در زمینه مباحث محیط‌زیستی آگاهی دارند اما مسأله این است که در بسیاری از مواقع این آگاهی تبدیل به اقدام نمی‌شود. مثلاً بسیاری از خانواده‌ها می‌دانند تفکیک زباله از مبدأ هم برای خودشان و هم برای مدیریت شهری مفید است یا باید در مصرف آب صرفه‌جویی کنند اما این کار را انجام نمی‌دهند و آگاهی آنها تبدیل به اقدام عملی نمی‌شود.

طهماسبیان در خصوص عواملی که سبب می‌شود آگاهی مردم در زمینه محیط‌زیست تبدیل به اقدام عملی نشود، بیان داشت: مهم‌ترین عاملی که می‌توان به آن اشاره کرد عامل فرهنگی است؛ زیرا بسیاری از این افراد توجیه نشده‌اند که توجه به مسأله محیط‌زیست می‌تواند چه تأثیری در زندگی آنها داشته باشد و مثلاً اگر در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، با خشکسالی و بیابان‌زایی مقابله کرده‌اند. بسیاری از مسایل محیط‌زیستی مخصوصاً در کلان‌شهرها ملموس نیست و به زودی اثرات تخریبی آن احساس نمی‌شود. درواقع، وقتی یک‌سری از تخریب‌ها و اتفاقات محیط‌زیستی ملموس باشد، مردم توجه بیشتری به رعایت کردن این مسایل نشان می‌دهند اما از آن‌جایی که جامعه ما مصرف‌گرا و راحت‌طلب است و دوست داریم همه چیز را به راحتی به دست بیاوریم و به راحتی هم استفاده کنیم و آب و غذا و همه چیز هم در اختیار داریم، هنوز چندان نسبت به رعایت مسایل زیست‌محیطی و حفاظت و صیانت از محیط‌زیست حساس نشده‌ایم.

نقش دستگاه‌های دولتی و نهادهای مدنی در زمینه حفاظت از محیط‌زیست
او در رابطه با نقش دستگاه‌های دولتی و نهادهای مدنی در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و آموزش این مسأله به مردم، اظهار داشت: دستگاه‌های دولتی در زمینه محیط‌زیست برنامه و سند دارند و سیاست‌های آنها در حوزه ترویج و آگاه‌سازی مشخص است اما باید قبول کنیم که سیستم دولتی و نهادهای متولی امر محیط‌زیست بودجه محدودی برای مسایل ترویجی دارند و اعتبارات آنها کلان نیست. در این‌جا نقش نهادهای مردمی بسیار پررنگ می‌شود و قسمتی از بار آموزش‌های ترویجی را NGOها باید به دوش بکشند. البته، نهادهای دولتی متولی این حوزه می‌‌توانند سیاست‌گذار و تسهیل‌گر باشند اما نهادهای تبلیغاتی مانند صداوسیما و روزنامه‌ها می‌توانند در زمینه فرهنگ‌سازی اثر بسیار خوبی داشته باشند. این موج راه افتاده و مدتی است که مباحث محیط‌زیستی در زبان مردم می‌چرخد و صداوسیما و نهادهای تبلیغاتی، محیط‌زیست را در زمره اولویت‌های خود وارد کرده‌اند اما با توجه به افزایش جمعیت کشور و بالا بودن سرعت تخریب محیط‌زیست اقداماتی که تاکنون انجام گرفته است چندان جواب‌گو نبوده و هنوز معضلاتی در این خصوص داریم.

تأثیر جنسیت در تغییرات اقلیمی
دبیر جمعیت حامیان زمین در رابطه با فعالیت‌های این جمعیت تصریح کرد: جمعیت حامیان زمین از 13 سال پیش فعالیت خود را آغاز کرده و در حوزه‌های حفاظت از محیط‌زیست و منابع طبیعی و تحقق توسعه پایدار فعالیت دارد. بخش اعظم زمینه کاری این انجمن آموزش شهروندی و رویکرد تخصصی ما نیز مباحث تغییرات آب‌وهوا و مقابله با تخریب سرزمین است. جنسیت در بحث تغییرات اقلیمی بحث بسیار مهمی است و فعالیت‌های آموزشی بسیار گسترده‌ای در سطح شهر تهران و در حوزه عشایر و مشخصاً در خصوص جامعه زنان انجام داده‌ایم.

توجه به نقش زنان بر کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی
طهماسبیان افزود: جمعیت حامیان زمین یک موضوع تخصصی به نام «زن و اقلیم» را در دستور کار خود قرار داده که این مسأله در تمام دنیا مورد توجه قرار گرفته اما در ایران کمتر به‌صورت تخصصی به آن پرداخته شده است. موضوع زن و اقلیم به نقش زن بر کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی می‌پردازد زیرا فلسفه‌ای وجود دارد که زنان در کاهش این اثرات و سازگاری با پدیده تغییرات آب‌وهوایی که اثرات مخربی دارد، بسیار اثربخش هستند و به دلیل نقش محوری که در خانواده و جامعه دارند، می‌توانند در حوزه مدیریت آب، انرژی، پسماند و... اثر قابل ملاحظه‌ای داشته باشند و مخاطراتی که باعث تغییر آب و هوا می‌شود را کاهش دهند.

فعالیت‌های زنان در کانون‌های محیط‌زیست محلات
او در خصوص سایر فعالیت‌های جمعیت حامیان زمین در حوزه زنان بیان داشت: کارگاه‌های متنوعی برای زنان داشتیم و کانون‌های محیط‌زیست محلات را در 4 منطقه یعنی در مناطق 5، 6، 7 و 22 و در حدود 68 محله راه‌اندازی کردیم. در این کانون‌ها حدود هزار و 200 تا 300 عضو واقعی حضور دارند که بیش از 95 درصد از آنها زن هستند. همچنین، کارگاه‌های آموزشی عمومی و تخصصی برگزار کردیم که این کارگاه‌ها به‌صورت فرآیندی بودند مثلاً زنان در یک کارگاه 4 جلسه‌ای یک معضل محیط‌زیستی را در محله شناسایی می‌کردند و برای آن برنامه اقدام می‌نوشتند و ما هم تسهیل‌گری می‌کردیم تا بتوانند آن کار را انجام دهند.

علاوه بر نهادهای مدنی، دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی نیز می‌توانند از طریق سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در سطح کلان نقش مهمی در حفاظت از محیط‌زیست داشته باشند و به تسهیل‌گری فعالیت‌های نهادهای مدنی در این زمینه بپردازند.‌

سازمان حفاظت از محیط زیست چه اقداماتی برای تحقق شعارهایش صورت داده است؟
سازمان حفاظت از محیط‌زیست به‌عنوان متولی اصلی مسایل زیست‌محیطی در کشور فعالیت‌های محدودی را در زمینه افزایش مشارکت زنان در فعالیت‌های زیست‌محیطی تعریف کرده است. برای نمونه یکی از این اقدامات به استفاده از پتانسیل زنان در زمینه احیای دریاچه ارومیه برمی‌گردد. در همین راستا معصومه ابتکار؛ رییس سازمان حفاظت از محیط‌زیست گفت: پس از ملاقات آقای روحانی و آقای آبه؛ نخست‌وزیر ژاپن همکاری مشترک دو کشور در زمینه پارک ملی دریاچه ارومیه آغاز شد که این برنامه در خصوص توانمندسازی کشاورزان برای اصلاح الگوی مصرف آب بود و بخشی از آن به توان‌افزایی زنان و آموزش کشاورزی پایدار برای زنان روستایی مربوط می‌شد. در این زمینه آموزش کشاورزی سازگار با شرایط زیست‌محیطی دریاچه ارومیه انجام شد. در این طرح که 90 روستای اطراف دریاچه ارومیه را دربرمی‌گیرد، تاکنون 10 صندوق خرد زنان تشکیل شده و زنان نقش مهمی در بهبود وضعیت دریاچه ارومیه ایفا کردند. با اقدامات انجام‌گرفته و بارندگی‌های خوب، وضعیت دریاچه بهبودیافته و آب دریاچه نسبت به سال قبل 40 سانت افزایش داشته و مساحت دریاچه هم 5 برابر شده که تلاش زنان در این زمینه بسیار قابل توجه بوده است.

اقدام دیگری که ابتکار در راستای افزایش مشارکت زنان در عرصه محیط‌زیست از آن نام برده است، کارآفرینی زنان و اشتغال سبز بود که مطابق ادعای این مقام مسؤول زنان کارآفرین و سمن‌های حوزه زنان می‌توانند با همکاری سازمان محیط‌زیست مشاغل سبز را توسعه دهند.

تفاهم‌نامه سازمان حفاظت از محیط‌زیست و معاونت امور زنان و خانواده
همچنین تفاهم‌نامه‌ای نیز میان سازمان حفاظت از محیط‌زیست و معاونت امور زنان و خانواده در سال 94 به امضا رسید. در این تفاهم‌نامه تعهدات سازمان حفاظت محیط زیست در چهار بند از جمله تهیه محتوای آموزشی محیط زیستی برای زنان جهت تقویت نقش آنان در حفظ محیط زیست و اصلاح الگوی مصرف در خانواده، معرفی کارشناسان صاحب‌نظر برای آموزش و ترویج سواد و اخلاق محیط زیستی، همکاری بر تدوین گزارش‌های ملی زنان در بخش محیط زیست و ایجاد شرایط لازم برای برخورداری از تسهیلات و ظرفیت‌های بین‌المللی در جهت توانمندسازی زنان در حوزه محیط زیست آمده است.

همچنین تعهدات معاونت رییس‌جمهوری در امور زنان و خانواده نیز در ۵ بند آمده است که اطلاع‌رسانی و ایجاد زمینه‌های آگاهی جامعه زنان و توانمندسازی آنان در امور مرتبط با سبزسازی مشاغل موجود و ایجاد و گسترش مشاغل سبز و لحاظ ملاحظات محیط زیستی در تمام طرح‌ها و پروژه‌های این معاونت آمده است.

برگزاری دوره‌های آموزش محیط زیست برای مشاوران زنان دستگاه‌های اجرایی در سراسر کشور، گنجاندن فعالیت‌های محیط زیستی در برنامه‌های اوقات فراغت زنان بر اساس دیدگاه مشترک طرفین و توانمندسازی و حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد محیط‌زیستی زنان نیز از دیگر تعهدات معاونت رییس جمهوری در امور زنان و خانواده است. در این تفاهم‌نامه چهار تعهد مشترک نیز برای طرفین مشخص شد که برگزاری نشست‌ها و سمینارهای آموزشی با موضوع زن و محیط‌زیست، همکاری متقابل در اجرای طرح‌ها و پروژه‌های مشترک در زمینه زنان و حفاظت محیط‌زیست، ایجاد بانک اطلاعاتی سمن‌های فعال زنان به منظور حفاظت از محیط‌زیست و احترام متقابل به حقوق مادی و معنوی حاصل از فعالیت‌های مشترک است.

آنچه از مفاد این تفاهم‌نامه و اخبار و گزارش‌های منتشرشده تاکنون از عملکرد معاونت امور زنان و همچنین سازمان حفاظت محیط زیست برمی‌آید، گویای آن است که حرکتی در راستای این تفاهم‌نامه صورت نگرفته است.

ماهیت سیاست‌گذاری معاونت امور زنان و برگزاری کارگاه آموزشی
از سوی دیگر، اواخر سال گذشته بود که معاونت آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محیط زیست کارنامه محیط زیستی دستگاه‌های اجرایی در 2 سال نخست دولت یازدهم را منتشر کرد. بررسی عملکرد محیط‌زیستی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری نشان می‌دهد که این دستگاه علی‌رغم ماهیت کاری خود و تأکیدات صورت‌گرفته از ناحیه مولاوردی مبنی بر شأن سیاست‌گذاری معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، اقدام به برگزاری کارگاه آموزشی مدیریت سبز و حفاظت منابع طبیعی و زیستی و مشارکت در برگزاری کارگاه آموزشی یک روزه توانمندسازی زنان در عرصه حفاظت محیط زیست به همراه بازدید میدانی از مناطق حفاظت‌شده با سازمان حفاظت محیط زیست کرده است.

همچنین علی‌رغم تأکیدات صورت‌گرفته توسط مسؤولان دولت مبنی بر نقش زنان در حفاظت از محیط زیست، در برنامه ششم توسعه که یکی از محورهای اصلی آن محیط زیست است، هیچ اشاره‌ای به ممیزه‌های جنسیتی نشده است. آن‌چه که امید می‌رود در عمل مورد توجه و اهتمام قرار گیرد.

انتهای پیام/ 930701


ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار