پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۳۲۱۷
تاریخ انتشار: ۲۳ فروردين ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۸
گفت‌وگو با دکتر عباس‌علی کدخدایی؛ سخنگوی شورای نگهبان
 عباسعلی کدخدایی

مهرماه سال گذشته بود که رهبر معظم انقلاب سیاست‌های کلی انتخابات را ابلاغ کردند. در بند 10 این سیاست‌ها بر تعیین دقیق معیارها و شاخص‌ها و شرایط عمومی و اختصاصی داوطلبان در چارچوب قانون اساسی تأکید شده است. از آن‌جایی که در قانون اساسی یکی از شاخص‌های مطرح‌شده برای رییس‌جمهور "رجل سیاسی" بودن است و همواره بر سر تفسیر واژه رجل و قرار گرفتن زنان ذیل این شاخص، بحث‌های مختلفی وجود داشته، شورای نگهبان در بهمن ماه فراخوانی برای جمع‌آوری تعاریف کارشناسان از رجل سیاسی منتشر کرد تا در خصوص این واژه از قانون اساسی تفسیر رسمی خود را ارایه دهد؛ تفسیری که تاکنون ارایه نشده است. در آستانه برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سراغ آقای دکتر عباس‌علی کدخدایی؛ سخنگوی شورای نگهبان رفتیم و از او در خصوص چند و چون فعالیت‌ها و دیدگاه‌های شورای نگهبان در این زمینه پرسیدیم.

برای شروع بحث لطفا مروری تاریخی بر آنچه در سال 58 و زمان تصویب قانون اساسی رخ داد، داشته باشید و این که چطور افراد حاضر در جلسه به این نتیجه رسیدند که کلمه "رجال سیاسی" را در قانون اساسی وارد کنند؟
بحث ریاست‌جمهوری در نظام جمهوری اسلامی ایران اولین بار در زمان تدوین قانون اساسی مطرح شد. پست ریاست‌جمهوری به تعبیر قانون اساسی دومین مقام اجرایی بعد از رهبری است و تدوین‌کنندگان قانون اساسی هم حساسیت و دقت زیادی در این زمینه داشتند تا در چارچوب مبانی نظام دینی جمهوری اسلامی ایران شرایطی لحاظ شود. مبانی این مسأله را نیز از مبانی دینی اخذ کردند و در چارچوب‌های نظام‌های سیاسی امروز شکل سیاسی آن را ارایه کردند.

در مشروح مذاکرات اولیه تدوین قانون اساسی شرایط به این‌گونه نبود که الان در اصل 115 وجود دارد. از جمله این‌که مرد بودن را جزو شرایط رییس‌جمهور ذکر کرده بودند اما برخی اعتراض کردند و بحث‌های مختلفی مطرح شد و نهایتاً جمع‌بندی شهید دکتر بهشتی؛ نايب رییس آن مجلس این بود که ما عنوان "رجال" را بیاوریم که این عنوان دربرگیرنده شخصیت واقعی کسی است که قرار است برای پست ریاست‌جمهوری انتخاب شود.

فکر می‌کنم خانم گرجی هم آن‌جا مطلبی را ذکر کردند و نظرات فقهای مختلف مطرح شد. مانند این بحث که آیا زنان می‌توانند پست‌های اجرایی و مخصوصاً پست اجرایی مهمی مانند ریاست‌جمهوری را برعهده بگیرند یا خیر؟ در این مورد اختلاف‌نظر بین فقهای محترمی که در آن مجلس شرکت داشتند و مراجع وقت تقلید هم مطرح شد و نهایتاً جمع‌بندی این بود که به جای لحاظ کردن واژه زن یا مرد از عنوان "رجال" استفاده کنند.

نظر شخص شهید بهشتی در این زمینه چه بود؟ برخی شهید را موافق می‌دانند و برخی مخالف. آیا نظر صریحی از ایشان در این زمینه ارائه شده است؟
برداشت برخی از دوستان این است که واژه رجال الزاماً زنان را هم در برمی‌گیرد اما این‌گونه نیست. البته، باید باز هم به سوابق مراجعه کنیم اما  ظاهراً مرحوم شهید بهشتی در مصاحبه‌ای که بعد از آن جلسات داشتند این نکته را یادآوری کردند که مقصود این نبوده که خانم‌ها هم می‌توانند در پست ریاست‌جمهوری حضور داشته باشند. چون این موضوع که در اصل 115 آمده، براساس یک نظر مشهور فقهی بوده و برخلاف صحبت‌هایی که در رسانه‌ها می‌شود و برخی از سیاسیون مطالبی را مطرح می‌کنند، نظر مخالف این نظر را بعد از آن در بین فقها و نظرات اجماعی ندیدیم. شورای نگهبان هم تاکنون تفسیر رسمی از این واژه و اصل 115 نداشته که آیا زنان می‌توانند رییس‌جمهور شوند یا خیر و فعلاً با استناد به همان واژه رجال، در حال برگزاری انتخابات مختلف هستیم.

یعنی از همان ابتدا اجماع روی کلمه رجال و مردان بوده است؟ چون اقوالی از شهید بهشتی وجود دارد که گفته بودند مفهوم رجال را می‌آوریم که شاید ابهام داشته باشد تا ببینیم آیندگان چه تصمیمی برای رجال می‌گیرند.
این نظر، نظر مشهور فقهی است، اما تا زمانی که شورای نگهبان تفسیر رسمی نداشته باشد به نظر می‌رسد که اینها در حد گمانه‌زنی و برداشت‌های کارشناسی است و نه بیشتر.

حضرت امام و بعد از ایشان مقام معظم رهبری هم تفسیری از رجال ارایه ندادند؟
برخی از آقایان نظراتی را منتسب به حضرت امام ذکر می‌کنند اما ایشان نظر رسمی در این خصوص نداده‌اند.

پیش از این فرموده بودید که تفسیر رسمی در مورد واژه رجال سیاسی وجود ندارد و این‌که شورای نگهبان تاکنون خانم‌ها را مصداق رجل سیاسی تشخیص نداده، نه از حیث زن‌بودن آنها، بلکه به دلایل دیگر بوده و واجد شرایط تشخیص داده نشده‌اند. لطفاً در این خصوص توضیح بفرمایید.
چندین دوره است که خانم‌ها هم در انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت‌نام می‌کنند و اعضای شورای نگهبان هم صلاحیت آنها را طبق روال عادی بررسی می‌کنند اما تاکنون به این نتیجه نرسیده‌اند که یکی از این خانم‌ها واجد شرایط بوده است.

آیا رد صلاحیت خانم‌ها به این دلیل نبوده که شورای نگهبان واژه رجل سیاسی را به‌عنوان مرد در نظر گرفته است؟
چون تفسیر رسمی در این رابطه وجود ندارد من نمی‌توانم مطلبی بیشتر از این را بیان کنم. ممکن است هر کسی با دید و نگاه خود رأی منفی بدهد اما تفسیر رسمی و واحدی از سوی شورای نگهبان وجود نداشته است.

فراخوانی که شورای نگهبان سال گذشته ارایه داد تا در مورد رجل سیاسی نظرات کارشناسی جمع شود بنا به چه ضرورتی بوده است؟ قرار است شورای نگهبان به یک تفسیر رسمی برسد؟
در جزء 5 از بند 10 سیاست‌های کلی انتخابات که از سوی مقام معظم رهبری ابلاغ شد این نکته بیان شد که شورای نگهبان شاخص‌ها و معیارهای رجل سیاسی و مذهبی و مدیر و مدبر بودن را تعیین کند. به همین دلیل درخواست کردیم که کارشناسان و فعالان این زمینه نظرات خود را ارسال کنند. مرکز تحقیقات ما هم مشغول کار شد و بررسی‌های لازم را انجام داد. یکی، دو مورد کار کارشناسی دیگر هم انجام شد و ما آنها را هم مدنظر قرار دادیم. نظرات هم در دو جلسه شورای نگهبان مورد بحث قرار گرفت اما هنوز به جمع‌بندی نهایی نرسیدیم که بخواهیم نتیجه را اعلام کنیم. اگر تا زمان ثبت‌نام یا بعد از آن به جمع‌بندی برسیم قطعاً اعلام خواهیم کرد.

به نظر شما برای انتخابات امسال نتیجه این بررسی مشخص خواهد شد؟
ظاهراً روز سه‌شنبه ثبت‌نام انتخابات آغاز می‌شود فكر مي كنم برای این موضوع دیر شده است اما در بررسی صلاحیت‌ها شاید بتوانیم در جلسات شورای نگهبان بحث‌های مفصل‌تری پیرامون این شرایط داشته باشیم و این بحث‌ها بتواند مبنایی برای آینده و تعیین شاخص‌ها باشد.

چرا تا قبل از این شورای نگهبان به نتیجه لازم نرسیده بود؟
در دوره گذشته این کار را انجام دادیم و حدود یک سال در جلسات شورای نگهبان راجع به این موضوع بحث کردیم. یک دستورالعمل داخلی هم در شورای نگهبان به جمع‌بندی رسید اما چون الزام‌آور و قطعی نبود، چندان مدنظر قرار نگرفت و لازم است که دوباره بحثی جدی در رابطه با این مطلب داشته باشیم و اگر به جمع‌بندی برسیم، قطعاً آن را اعلام می‌کنیم.

مشکل رجل سیاسی از چه جهت است که مدت زمان زیادی است در مورد آن بحث و بررسی می‌شود و نمی‌توانیم به نتیجه برسیم؟
یک بحث همان زن و مرد بودن است که البته تمام بحث‌ها به این مسأله مربوط نمی‌شود اما در رابطه با شاخص‌های سیاسی، مذهبی و مدیر و مدبر بودن نکات زیادی مطرح شده است. مثلاً در رابطه با شاخص سیاسی بودن باید ببینیم فردی که در حد انتخابات مجلس فعالیت سیاسی دارد، آیا فردی سیاسی محسوب می‌شود یا این‌که باید حتماً در امورات حاکمیتی هم نقش داشته باشد، مطالعات سیاسی هم داشته باشد یا دانش‌آموخته سیاسی باشد؟ هیچ‌یک از این موارد مشخص نیست. در مورد شاخص رجل مذهبی هم باید ببینیم آیا به جا آوردن عبادات یومیه برای داشتن ویژگی رجل مذهبی کفایت می‌کند یا این‌که فرد حتماً باید در حوزه مسایل مذهبی صاحب‌نظر و مجتهد باشد؟ در مورد شاخص مدیر و مدبر بودن هم باید تعریفی از این شاخص داشته باشیم که وقتی می‌گوییم شخصی در سطح ریاست‌جمهوری، مدیر و مدبر است، به چه معناست.

در حال حاضر، این معیارها کیفی و کلی و نیازمند جزئی‌تر شدن و کمی‌تر شدن است تا هم خود ما بتوانیم این ویژگی‌ها را با مصادیق منطبق کنیم و هم برای مردم و داوطلبان ارایه کنیم که اگر کسی این شرایط را ندارد، ثبت‌نام نکند. چون الان وقتی به کسی می‌گوییم شما مدیر و مدبر نیستی، می‌پرسد بر چه اساسی؟ همه این مسایل قابل بحث هستند اما به درستی مدنظر قرار نگرفته‌اند.

مشخص کردن زن یا مرد بودن نیاز به شاخص‌ ندارد. چرا از ابتدای انقلاب تاکنون بر سر این مشخصه همچنان بحث وجود دارد؟
بخشی از جامعه علمی و حوزوی ما دلایل و مستنداتی دارند که براساس این مستندات می‌گویند زنان نمی‌توانند در سمت‌های مدیریتی کلان حضور داشته باشند چون ولایت در شرع به مردان محدود شده است. این نظری است که ما نمی‌توانیم آن را نادیده بگیریم چون جامعه حوزوی و علمی ما این دیدگاه را دارد. گاهی اوقات ممکن است از این دیدگاه عدول کنند و بگویند ریاست‌جمهوری یا وزارت در شمول سمت‌های مرتبط با ولایت قرار نمی‌گیرد و چون سمت اجرایی صرف است، زنان می‌توانند در این حوزه ورود کنند.

اقلیتی هم وجود دارند که معتقدند خانم‌ها و آقایان در تصدی این پست‌های مدیریتی یکسان هستند اما نظر مشهور همان نظر اول است. این نظرات علمی و فقهی در جامعه ما جریان دارد و تا زمانی که نتوانیم این نظرات علمی سه‌گانه را به هم نزدیک کنیم طبیعتاً نمی‌توانیم نظر علمی روشنی را ارایه کنیم و بگوییم حتماً این نظر درست است. باید به یک جمع‌بندی که تفسیر شورای نگهبان است، برسیم و تا زمانی که شورای نگهبان به این تفسیر نرسد، وضعیت همین‌گونه خواهد بود.

به نظر شما با دستور مقام معظم رهبری در سال گذشته این اجماع نظر شورای نگهبان حاصل خواهد شد؟
برای انتخابات پیش رو دیر شده اگرچه ما تلاش داشتیم که این کار را هرچه زودتر انجام دهیم اما این انتخابات می‌تواند تجربه خوبی باشد و ما را در عمل به نتایج دقیق‌تر نزدیک کند. امیدواریم بعد از انتخابات بتوانیم نظر تفسیری شورای نگهبان را نسبت به شرایط مندرج در اصل 115 قانون اساسی روشن‌تر و شفاف‌تر برای مردم تبیین کنیم اما هنوز زمان دقیقی برای این مسأله مشخص نشده است.

پیش‌بینی ما این بود که قبل از سال جدید بتوانیم این کار را انجام دهیم اما کار لایحه برنامه ششم و بودجه سال 96 پیش آمد و در نوبت‌های صبح و بعد از ظهر جلسات فوق‌العاده داشتیم تا بتوانیم این کارها را انجام دهیم و متأسفانه با کارهای پیش‌آمده نتوانستیم در این خصوص به اجماع برسیم.

در پایان اگر نکته‌ای باقی‌مانده بفرمایید.
در کشور ما در چارچوب مسایل دینی و شرعی به آقایان و خانم‌ها احترام گذاشته می‌شود اما صرف بیان مسایلی که هنوز از جهات علمی و فقهی در مورد آنها به جمع‌بندی نرسیده‌ایم شاید کمکی به جامعه نکند. وقتی در یک موضوعی، نظر دینی وجود دارد نمی‌توانیم آن نظر دینی را با توجه به مطالبی که در رسانه‌ها منتشر می‌شود، تغییر دهیم بلکه باید به مبانی آن دیدگاه توجه داشته باشیم و اگر نسبت به مبانی آن، نظر انتقادی داریم انتقاد خود را بیان کنیم اما اگر آن مبانی صحیح است دامن زدن به آن مباحث کمک چندانی به جامعه نمی‌کند.

انتهای پیام/ 900710
* منتشرشده در ویژه‌نامه زنان روزنامه صبح نو

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار