پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۶۲۴۵
تاریخ انتشار: ۱۱ مرداد ۱۳۹۶ - ۰۹:۵۴
یکی از سنت‌های ازدواج، فراهم کردن لوازم اولیه زندگی و تهیه جهیزیه برای عروس است. اما این‌که وجه شرعی این عمل چیست و فرعیات مترتب بر آن کدامند، خود جای بحث و بررسی دارد. نگاه فقها به این موضوع و حاشیه‌ها و مستلزمات آن امری است که در این یادداشت به دنبال بررسی آن هستیم.


یکی از سنت‌های ازدواج، فراهم کردن لوازم اولیه زندگی و تهیه جهیزیه برای عروس است. اما این‌که وجه شرعی این عمل چیست و فرعیات مترتب بر آن کدامند، خود جای بحث و بررسی دارد.

به گزارش مهرخانه،
نگاه فقها به این موضوع و حاشیه‌ها و مستلزمات آن امری است که در این یادداشت به دنبال بررسی آن هستیم.

تهیه جهیزیه
سؤال: آیا به جهیزیه دختران که در طول چند سال به‌تدریج تهیه می‌شود، خمس تعلق می‌گیرد؟
پاسخ: آیت‌الله فاضل‌لنکرانی بر عرف شهر تأکید داشته و می‌فرمایند: «اگر انسان نتواند یک‌جا تهیه کند و ناچار باشد هرسال مقدارى از آن را تهیه کند یا در شهرى باشد که معمولاً هرسال مقدارى از جهیزیه را تهیه می‌کنند و تهیه آن مورد حاجت باشد، چنان‌چه در بین سال از منافع سال، جهیزیه خریدارى کند، خمس ندارد. ولى اگر از منافع سال‌هاى قبل خریدارى کند، باید خمس آن را پرداخت کند». اما آیت‌الله مکارم‌شیرازی دو قید مطرح می‌کنند که در قید اول با آیت‌الله بهجت و آیت‌الله صافی‌گلپایگانی مشترک هستند، ایشان می‌فرمایند: «درصورتی‌که دختر در آستانه ازدواج باشد یا تهیه جهیزیه جز به صورت تدریجی ممکن نباشد، خمس ندارد».

اما آیت‌الله وحیدخراسانی در این زمینه می‌فرمایند: «اگر انسان در شهرى باشد که معمولاً هر سال مقدارى از جهیزیه دختر را تهیه می‌کنند، در صورتى‌که آن شخص نتواند در غیر این صورت جهیزیه را تهیه کند و ندادن جهیزیه منافى شأن او باشد، چنان‌چه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد، خمس ندارد و لازم نیست دختر در معرض ازدواج باشد».

سؤال: براى دخترى که سن ازدواج بوده، جهیزیه تهیه شده، ولى به علل مختلفى ازدواج او به تأخیر افتاده و ازدواج نکرده است. آیا باز هم خمس جهیزیه خریده‌شده ساقط است؟
پاسخ:
آیت‌الله بهجت در پاسخ به این سؤال می‌فرمایند: «بله، ساقط است».

سؤال: اگر چیزى به عنوان جهیزیه دختر اول خریدارى شده و بعد از ازدواج او، براى دختر دوم کنار گذاشته شود، آیا مجدداً خمس دارد؟
پاسخ:
آیت‌الله بهجت در پاسخ می‌فرمایند: «ظاهراً خمس ندارد». آیت‌الله فاضل‌لنکرانی نیز با قیدی، همین نظر را بیان می‌کنند: «در صورتى‌که تهیه جهیزیه براى دختر دوم نیز مورد نیاز باشد، خمس ندارد».

پس‌انداز پول جهیزیه
سؤال: دخترى کارمند است و در خانه پدر زندگى می‌کند. مقدارى از حقوق ماهیانه خود را جهت تهیه جهیزیه و سایر لوازم زندگى پس‌انداز می‌کند، آیا به این پول خمس تعلقم می‌گیرد؟
پاسخ:
آیت‌الله فاضل‌لنکرانی در پاسخ، به یک قید اشاره می‌فرمایند: «خمس تعلق می‌گیرد؛ مگر این‌که براى تهیه جهیزیه مورد نیاز و در حد شأن خود، راهى غیر از این نداشته باشد و نتواند یک‌جا تهیه کند. که در این صورت به پس‌انداز، خمس تعلق نمی‌گیرد».

آیت‌الله صافی‌گلپایگانی نیز بین جنس و پول جهیزیه تفاوت قائل شده و می‌فرمایند: «جهیزیه برای دختری که در سنین ازدواج تهیه می‌شود، جزو مؤونه است و خمس ندارد ولی پولی که جهت جهیزیه کنار گذاشته می‌شود، این حکم را ندارد. بلی اگر تهیه بعض اقلام جهیزیه بدون کنار گذاشتن پول که قهراً سال هم بر آن می‌گذرد و برای شخص یک‌جا خریدن ممکن نباشد، در این صورت به پولی که جهت تهیه آن کنار گذاشته، خمس تعلق نمی‌گیرد».

اما آیت‌الله بهجت از ابتدا بنا را بر تعلق خمس نگذاشته و با این وجود چنین شرط می‌کند: «تهیه جهیزیه در حد شأن و یا پس‌انداز براى آن به شرحى که در مسأله 1391 رساله آمده، خمس ندارد».

سؤال: اینجانب دخترى دارم که ناچارم برای او جهیزیه تهیه کنم و نمى‌توانم آن را یک‌جا خریدارى کنم. از طرفى اگر جهیزیه را از درآمد سال به‌تدریج خریدارى کنم، نوعاً ضایع می‌شود و به‌موقع از قابلیت استفاده خارج می‌شود و به اصطلاح از رواج و مطلوبیت می‌افتد و چه‌بسا نگهدارى آن‌ها مشکل است و جاى حفظ آن را نداریم. در این صورت اگر پول را پس‌انداز کنم تا به‌موقع مایحتاج را تهیه کنم، آیا خمس به آن تعلق می‌گیرد یا خیر؟
پاسخ:
آیت‌الله بهجت در پاسخ به صراحت می‌فرمایند: «براى جهیزیه دختر خمس ندارد و براى وسایل پسر هم اگر نیاز متعارف باشد و یا به او تملیک کنند، خمس ندارد». آیت‌الله فاضل‌لنکرانی نیز فرمودند: «در فرض سؤال باتوجه به مشکلات مزبور، خمس به آن تعلق نمى گیرد».

اما آیت‌الله مکارم‌شیرازی نظری بر خلاف ایشان داشته و می‌فرمایند: «خمس به آن تعلق می‌گیرد؛ اما اگر زیاد در زحمت باشد ما خمس آن را به آن‌ها می‌بخشیم». آیت‌الله اراکی نیز چنین پاسخ می‌دهند: «مؤونه که در روایات آمده (الخمس بعد المؤونه) ظهور در مؤونه فعلی دارد نه مؤونه شأنی، و تا به مصرف فعلی نرسد مؤونه نیست؛ پس در موارد مذکور در سؤال احتیاط در خمس است».

سؤال: از آن‌جایی که امکان تهیه یک‌باره جهیزیه برای دخترم را ندارم مجبورم به صور زیر عمل کنم: مقداری پول پس‌انداز می‌کنم تا به مقدار لازم برای تهیه جهیزیه برسد. با توجه به این‌که یک‌سال و یا بیشتر از مدت نگهداری این پول می‌گذرد آیا خمس به آن تعلق می‌گیرد؟ سکه بهار آزادی خریداری کرده‌ام و تا رسیدن مقدار آن به میزان لازم برای تهیه جهیزیه آن را خرج نمی‌کنم. آیا با توجه به این‌که امکان دارد یک سال و یا بیشتر از مدت نگهداری آن‌ها بگذرد، خمس به آن تعلق می‌گیرد؟ مبلغ لازم برای خرید جهیزیه را در بانک می‌گذارم. آیا پس از گذشت یک‌سال باتوجه به دست‌نخورده ماندن پول، خمس به آن تعلق می‌گیرد؟
پاسخ:
آیت‌الله مکارم‌شیرازی در پاسخ به این سؤال چندبندی، یک معیار مشترک ارائه دادند: «با گذشتن سال خمسی، خمس تعلق می گیرد ولی چنان‌چه با پرداخت خمس برای تهیه جهیزیه به زحمت شدید بیفتید، به شما اجازه می‌دهیم خمس را به ذمه بگیرید و هر وقت توانستید بپردازید».

خمس جهیزیه
سؤال: اگر پدرى جهیزیه دختر را از مال غیرمخمس تهیه کرده باشد و خمس آن را نپردازد، پرداخت خمس بر دختر لازم است؟
پاسخ
: حضرات آیات فاضل‌لنکرانی و بهجت می‌فرمایند: «بله، پرداخت آن واجب است» آیت‌الله بهجت در پاسخ دیگری البته به رجوع دختر به نظر مرجع توجه نشان می‌دهند و می‌فرمایند: «بعد از این‌که به تصرف شما درآمد و مالک شرعى شدید، شما باید به نظر مرجع خودتان عمل کنید».

سؤال: به جهاز دختر خمس تعلق می‌گیرد؟
پاسخ
: آیت‌الله سیستانی می‌فرمایند: «اگر به مقدار متعارف باشد، تخمیس آن لازم نیست».

سؤال: دختر جهیزیه‌ای که پدر به او داده به خانه شوهر می‌برد، اما از تمام آن استفاده نمی‌کند و از مجتهدی تقلید می‌کند که خمس هبه را واجب می‌داند. آیا خمس چیزی که از آن استفاده نکرده، واجب است؟
پاسخ:
آیت‌الله صافی‌گلپایگانی چنین پاسخ می‌دهند: «در فرض سؤال اگر چیزی که از آن استفاده نکرده، معرض حاجت فعلی او است و اتفاقاً در بین سال مورد استفاده قرار نگرفته و یا چیزی است که جزو جهیزیه قرار دادن آن از شؤون عروس است، خمس ندارد».

مالکیت جهیزیه
سؤال: پسری با دختری ازدواج کرد و صد هزار تومان مهریه به دختر داد و دختر جهیزیه‌ای به خانه پسرآورد، بعد از چندی پسر از دنیا رفت و دختر کلیه مهریه را گرفت. آیا دختر حق دارد جهیزیه را از خانه پسر ببرد؟
پاسخ: امام خمینی(ره) در جواب این استفتاء می‌فرمایند: «جهیزیه‌ای که دختر با خود آورده، ملک خود اوست و می‌تواند با خود ببرد، مگر آن‌که تملیک به دیگری کرده باشد».

سؤال: اگر زن هنگام ازدواج، جهیزیه‌اش را با پول مرد بخرد، هنگام طلاق می‌تواند جهیزیه را پس بگیرد؟
پاسخ: آیت‌الله بهجت می‌فرمایند: «اگر شوهر جهیزیه را تملیک او کرده، از باب رجوع در هبه جایز است؛ گرچه خلاف احتیاط است».

سؤال: زوجه بعد از متارکه زندگى، مدتى جهیزیه‌اش در منزل شوهر بوده است. حال هنگام تحویل، ادعا مى‌کند که مقدارى از جهیزیه او کم شده است. ولى شوهر می‌گوید من به آن دست نزده‌ام و اگر کم شده خود زن یا اقوام او برده‌اند، قول کدام‌یک مقدم است؟
پاسخ: آیت‌الله فاضل‌لنکرانی در پاسخ می‌فرمایند: «شوهر ضامن جهیزیه نیست. مگر این‌که زن به مرافعه شرعیه ثابت کند که شوهر جهیزیه را بدون اذن زن تلف کرده است».

انتهای پیام/ 930623

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار