پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۷۵۶۳
تاریخ انتشار: ۲۱ شهريور ۱۳۹۶ - ۱۵:۴۱
کافی‌ست کوچک‌ترین خبری در رابطه با اصطلاح «رجل سیاسی» در فضای رسانه‌ای کشور منتشر ‌شود تا تلنگری به دوباره مطرح‌شدن این بحث بزند و این گره کوری که حدس و گمان‌های جسته‌گریخته راه‌حلی برای باز کردنش ندارد را بر سر زبان‌ها آورد.


اصل 115 قانون اساسی یکی از اصول پرحاشیه‌ای است که هر 4 سال یک‌بار سیاستمداران را به صحبت درباره آن وادار می‌کند. تعریف رجل سیاسی و مذهبی از جمله شرایطی است که رییس‌جمهور باید مشمول آن باشد. اما این‌که چه تعابیری درباره آن وجود دارد و چگونه می‌توان آن را تفسیر کرد، و آیا "رجل" شامل زنان هم می‌شود یا خیر، همیشه جای سؤال بوده است.

به گزارش مهرخانه، مفهوم "رجل سیاسی" بحث کهنه‌ای است که هر از گاهی بعد از فراموشی، دوباره از نو مطرح می‌شود و این روزها دیگر به دوران انتخابات ریاست جمهوری اختصاص ندارد. هفته گذشته عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان طی مصاحبه‌ای دوباره این موضوع را مطرح کرده و از برگزاری جلساتی درباره تفسیر مفهوم «رجل سیاسی» توسط شورای نگهبان خبرداده است.

او در این گفت‌وگو خاطرنشان کرده که بر اساس جزء ۵ بند ۱۰ سیاست‌های کلی که ابلاغ شده است، شورای نگهبان موظف است که شاخص‌ها و معیارها را تعیین کند. قبل از انتخابات نتوانستیم آن را به پایان برسانیم ولی چند هفته است که در دستور کار قرار گرفته، بحث‌های خوبی صورت گرفته است و کم‌کم به جمع‌بندی‌هایی می‌رسیم که ان‌شاالله آن را اعلام می‌کنیم که مجلس هم بر اساس آن، قانون جامعی را وضع کند ولی هنوز در دستور کار قرار دارد.

بحث همیشه مفتوح اصطلاح «رجل سیاسی»
کافی‌ست کوچک‌ترین خبری در رابطه با اصطلاح «رجل سیاسی» در فضای رسانه‌ای کشور منتشر ‌شود تا تلنگری به دوباره مطرح‌شدن این بحث بزند و این گره کوری که حدس و گمان‌های جسته‌گریخته راه‌حلی برای باز کردنش ندارد را بر سر زبان‌ها آورد.

همه این شرایط نشان‌دهنده آن است که تا زمانی‌که راه‌حلی مناسب برای تعریف قابل قبول اصطلاح «رجل سیاسی» ایجاد نشود این بحث همیشه مفتوح خواهد بود. اصطلاحی که اما و اگرهای بسیاری را برای حضور زنان در پست ریاست جمهوری مطرح می‌کند. تاکنون یازده دوره انتخابات ریاست جمهوری در کشور برگزار شده و شورای نگهبان با این‌که هیچ‌گاه به صراحت نظری درباره نسبت زنان و پست ریاست جمهوری نداده، اما هیچ زنی را نیز برای ورود به این رقابت انتخاباتی تأیید صلاحیت نکرده است.

مسأله از کجا آغاز شد؟
در ابتداي انقلاب و در پيش‌نويس اوليه قانون اساسي که به امضاي امام خميني (ره) نیز رسيد، جنسيت ریيس‌جمهور مشخص نشده بود که همین نکته اعتراض برخی از علما را برانگیخت؛ چراکه آن‌ها عقیده داشتند که در قانون بايد تصريح شود که ریيس‌جمهور مرد باشد.

امام خمینی(ره) در آن زمان این افراد را به نظرات علما و فقها ارجاع دادند و فرمودند: «با آقايان علما صحبت کنيد...»، و در جریان مذاکرات مشخص شد که افرادی همچون آیت‌الله صافی گلپایگانی نسبت به عدم تعیین جنسیت در نص صریح قانون انتقاد دارند و آن را برخلاف مسلمات اسلامی می‌دانستند. در نهایت و در میان همه اختلاف نظرهای موجود، کسانی چون آیت‌الله شهید بهشتی تصمیم می‌گیرند واژه‌ "رجل" را در اصل ۱۱۵ قانون اساسی که به ویژگی‌های رییس‌جمهور اشاره دارد بگنجانند.

مطابق شواهد تاریخی، همان زمان شهید بهشتی در مصاحبه‌ای که بعد از آن جلسات داشتند این نکته را یادآوری کردند که مقصود این نبوده که زنان هم می‌توانند در پست ریاست‌جمهوری حضور داشته باشند. البته ایشان در کتاب "مبانی نظری قانون اساسی"، صفحات 55 تا 58 در ذیل مطلبی عنوان می‌کنند: «براى خود من دلايلى كه در روايات آورده می‌شود كه زن نمی‌تواند زمام‌دار و ریيس‌جمهورى باشد، كافى نيست و هيچ‌وقت هم كافى نبوده است. از ابتدا كه در اين مسأله به صورت بررسى اجتهادى تحقيق كردم، دلايل برايم غيركافى بوده است. ولى تا اين نظر به صورت گسترده مورد قبول تحقيقىِ دوسوم آراء ملت و فقهاى ملت در نيايد و مورد قبول قرار نگيرد، براى آن شتاب‌زدگى نكنيد».

تفاسیر مختلف از رجل سیاسی در گذر انقلاب
از همان زمان تاکنون، تفسیرهای مختلفی از مفهوم رجل سیاسی توسط صاحب‌منصبان صورت گرفته است. برخی تعابیری فراجنسیتی از این عبارت داشته و برخی نیز آن را منحصر به مردان می‌دانند. برای نمونه:

منیره گرجی، تنها زن عضو شورای خبرگان قانون اساسی: «بحث انتخاب رییس‌جمهور و کلمه رجال (در خبرگان مطرح) بود. می‌گفتند که رییس‌جمهوری حتماً باید مرد باشد و زن نمی‌تواند رییس‌جمهور شود. بعضی از نمایندگان هم می‌گفتند ما زنی نداریم که بتواند توانایی اداره مملکت را داشته باشد. اعتراض کردم و گفتم این دو روزی که من نبودم چرا آقایان این‌ قدر نظرات خود را تغییر دادند؟ گفتم به چه دلیل می‌گویید زن‌ها توانایی اداره مملکت را ندارند؟ پیغمبر با آن عظمتش می‌گوید من بشر هستم و تو هم بشر هستی. ما با هم تفاوتی نداریم. حتی پیغمبر هم به اذن خدا از دامن زن به وجود می‌آید. حالا پیامبر از من جلوتر است یا من از پیامبر؟ زیر بار نرفتند که کلمه «رجل» از قانون اساسی حذف شود. گفتند این سخنان شعاری و احساسی است».

مرحوم علی‌اکبر هاشمی‌رفسنجانی: «آیت‌الله شهید دکتر بهشتی که رییس مجلس خبرگان بررسی قانون اساسی بود، بعدها اعلام کرد که منظور از کلمه رجال سیاسی اعم از زن و مرد است».

برخی از فقهاء بحث را به موضوع ولایت مرتبط می‌دانند. مرحوم منتظری درباره کاربرد واژه «رجل سیاسی» در جلسات تدوین قانون اساسی، رجل را به معنای مرد قلمداد و در آن جلسه این‌گونه نطق می‌کنند: «اما راجع به مسأله مرد بودن، ما مسلمات اسلام را نمی‌توانیم کنار بگذاریم و از طرفی نمی‌خواهیم به خواهران خودمان جسارتی شده باشد یا حقی از آن‌ها سلب کنیم. در مسأله حکومت و ولایت، این اشتباه است که ما خیال کنیم حق است؛ این مسأله وظیفه و مسئولیت است و مسئولیت باری سنگین است؛ چنان‌چه خدای تعالی به دوش عده خاصی بگذارد و زن‌ها را نخواهند این مسئولیت سنگین به دوششان بگذراند، این هتک حرمت به زن‌ها نشده و حقوقی از آن‌ها تضییع نشده است و من عرض کردم، در فقه اسلام، مسأله ولایت و مسأله قضاوت را گفته‌اند مخصوص مردها است».

در آن جلسه آیت‌الله صافی نیز از موافقان گنجاندن واژه مرد بودن برای ریاست جمهوری بوده و با اعلام نارضایتی از عدم تصویب آن از سوی نمایندگان، اعلام کردند: «معلوم می‌شود این مجلس، احکام مسلم اسلام را هم قبول ندارند».

همچنین آیت‌الله خامنه‌ای نیز در یکی از بیانات خود در دیدار با اعضای هیأت دولت در سال 1384 به معنای رجل سیاسی در قانون اساسی اشاره داشته و فرمودند: « این شعار (رفتار بر اساس ضوابط اسلامی)، بسیار باارزش است؛ ان‌شاءاللَّه به این شعار پایبند بمانید و این تلاش را جدی‌تر، بی‌آسیب‌تر و واقعی‌تر کنید؛ چون گامی بلند خواهد بود در راه رسیدن به آن هدف‌ها؛ و همان‌طور که عرض کردم، رسیدن به آن هدف‌ها مردان خودش را می‌خواهد. البته «مردان» که می‌گوییم، به معنای «رجال» در قانون اساسی نیست؛ شامل خانم‌ها هم می‌شود؛ یعنی کسان و عناصر و کارگزارانِ خودش را می‌خواهد. به قول شاعر، آن دو صد من استخوان را داشته باشند تا بتوانند این صد من بار را بردارند».

آیت‌الله یزدی نیز درباره کاربرد عبارت رجال مذهبی و سیاسی در متن قانون می‌گویند: «تصور و برداشت اولی از این عنوان این است که باید از مشاهیر و معاریف مذهبی و سیاسی باشد. معمولاً کلمه رجال مذهبی یا سیاسی به کسانی می‌گویند که از شهرت زیادی در این دو بخش برخوردار باشد؛ درصورتی‌که مطلب در این‌جا به این صورت نیست. مذاکرات خبرگان اول قانون اساسی، به روشنی نشان می‌دهد و من خود از نزدیک در متن گفت‌وگوها بودم که بحث اول مسأله رجولیت بود؛ یعنی رئیس‌جمهور باید مرد باشد و در سیستم حکومت اسلامی زنان نمی‌توانند به سمت حاکمیت به خصوص در سطح ریاست جمهوری دست یابند و این امر در بحث‌های مبسوط فقهی بیان شده است. اما برای آن‌که این مطلب با تعبیری سنگین‌تر که سوژه‌ای برای دیگران نشود، بیان شود، این تعبیر انتخاب شد که رئیس‌جمهور باید از میان رجال مذهبی و سیاسی که واجد شرائط زیر باشند انتخاب شود».


ابلاغ سیاست‌های کلی انتخابات توسط رهبر انقلاب و لزوم شفاف‌سازی برخی از مفاهیم
در دوران منتهی به انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم، رهبر معظم انقلاب، اقدام به ابلاغ سیاست‌های کلی انتخابات کردند که محتوای این سیاست‌ها راه را برای مجریان و عاملان به قانون شفاف و سازوکارها و راه‌کارهای عملی و اجرایی متناسب با شرایط امروز جامعه را مشخص کرده است. در بخش‌هایی از این سیاست‌ها، از شورای نگهبان و سایر دستگاه‌های وابسته خواسته شده است که نسبت به شفاف‌سازی برخی مفاهیم و معیارها اقدام صورت گیرد.

در بخش 5 بند 10 این ابلاغیه 18 بندی، به یکی از ابهامات مهم قانون اساسی اشاره و عنوان شده است: «تعریف و اعلام معیارها و شرایط لازم برای تشخیص رجل سیاسی، مذهبی و مدیر و مدبر بودن نامزدهای ریاست‌جمهوری توسط شورای نگهبان». پس از ابلاغ سیاست‌های کلی انتخابات و در راستای روشن کردن مفاهیم مبهم اصل 115 قانون اساسی، شورای نگهبان ملزم شد که جلساتی را حول بحث و بررسی در رابطه با واژه «رجل سیاسی» برگزار کند و همزمان با این جلسات، سخنگوی شورای نگهبان از تمامی صاحب‌نظران درخواست کرد تا نظرات و دیدگاه‌های خود را در این زمینه، بیان کنند تا شورا بتواند با توجه به تمامی دیدگاه‌ها به جمع‌بندی لازم برسد.


(در همین زمینه: قرینه قاطعی نداریم که نشان دهد رجل شامل زنان هم می‌شود/ در زمین مدرنیته با فقه بازی می‌کنیم- گفت‌وگو با حجت‌الاسلام و المسلمین محمدرضا زیبایی‌نژاد، رییس مرکز تحقیقات زن و خانواده)

در انتظار اعلام نتایج بررسی‌ها
در رابطه با نتایج این فراخوان و جمع‌بندی جلساتی که شورای نگهبان در خصوص این موضوع داشته است، عباسعلی کدخدایی فروردین ماه سال جاری و قبل از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم و آغاز روند بررسی صلاحیت نامزدها، در گفت‌وگو با مهرخانه عنوان کرد که همزمان با فراخوان، مرکز تحقیقات شورای نگهبان مشغول به کار بر روی این موضوع شد و بررسی‌های لازم را انجام داد.

او در مورد جزئیات این بررسی‌ها گفت: یکی، دو مورد کار کارشناسی انجام شد و ما آن‌ها را هم مدنظر قرار دادیم. نظرات هم در دو جلسه شورای نگهبان مورد بحث قرار گرفت اما هنوز به جمع‌بندی نهایی نرسیدیم که بخواهیم نتیجه را اعلام کنیم. اگر تا زمان ثبت‌نام یا بعد از آن به جمع‌بندی برسیم قطعاً اعلام خواهیم کرد.

کدخدایی در پاسخ به این پرسش که آیا نتیجه بررسی‌ها برای انتخابات امسال مشخص خواهد شد یا خیر؟ گفت: در بررسی صلاحیت‌ها شاید بتوانیم در جلسات شورای نگهبان بحث‌های مفصل‌تری پیرامون این شرایط داشته باشیم و این بحث‌ها بتواند مبنایی برای آینده و تعیین شاخص‌ها باشد.


موضوع «رجل سیاسی» یک بحث فقهی است
حالا بعد از گذشت چندین ماه از ابلاغ سیاست‌های کلی انتخابات هنوز نتایج جلسات بحث و بررسی پیرامون تعریف مشخص واژه «رجل سیاسی» مشخص نشده است و سخنگوی شورای نگهبان نیز در اظهار نظری که اخیراً داشته است به این نکته اشاره کرد که هرچند این بحث در رسانه‌ها به عنوان یک مسأله سیاسی مطرح می‌شود اما این موضوع اصلاً سیاسی نیست بلکه یک بحث و نظریه فقهی و قدیمی است که زن نمی‌تواند به مفهوم شرعی ولایت داشته باشد و پست‌های ریاست جمهوری و وزارت به سبب این‌که جزئی از آن ولایت است، پس زن نمی‌تواند وزیر و رییس‌جمهور شود.

او در نهایت گفت: نمی‌توان به سادگی گفت که این بحث رجل باید به زنان هم تسری پیدا کند. این‌ها نیازمند استدلال و بحث علمی است و اگر در این بحث علمی به نتیجه برسند خب هیچ مشکلی نیست ولی اگر نرسیدند نباید این را به یک مسأله و موضوع سیاسی تبدیل کنیم چون بحث فقهی و علمی است و باید در آن چارچوب عمل شود.

باید چند جلسه کارشناسی دیگر تشکیل شود
سخنگوی شورای نگهبان همچنین چند روز قبل درباره آخرین وضعیت بررسی‌ها در موضوع رجل سیاسی گفت: بررسی‌های ما ادامه دارد، هنوز به جمع بندی کامل نرسیدیم، چند جلسه‌ای دیگر نیاز است تا برای بررسی این موضوع داشته باشیم، ان‌شاءالله به نتیجه برسیم اعلام خواهیم کرد.

انتهای پیام/ 950815


ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین