پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۸۲۸۰
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۹
روز روستا و عشایر؛
یکی از هفت زنی که این وام را دریافت کرده بود هم حوله‌بافی می‌کند، هم برای دفاع از پایان‌نامه‌اش به این پول نیاز داشت. یک نفر بود که از این وام برای جهیزیه دخترش استفاده کرد و سعی می‌کند با مواد اولیه کم به کارش ادامه دهد و اقساط وام را بپردازد. سه نفر از این زنان، سرپرست خانوار هستند.


صندوق‌های خرد روستایی یکی از راهکارهای معمول برای توجه به توسعه روستاها است که از نتایج آن می‌توان به افزایش تولیدات روستایی و بهبود وضعیت اقتصادی زنان این مناطق اشاره کرد. اما آن‌چه در مداخلات اقتصادی لازم است مورد توجه قرار گیرد، تأثیرات اجتماعی و خانوادگی این نوع مداخلات است. همچنین باید دید برای افزایش بهره‌وری و کاهش تبعات سوء این نحو مداخلات در جامعه روستایی باید به چه نکاتی توجه داشت. در این گزارش از این منظر به صندوق‌های خرد روستایی می‌پردازیم.

به گزارش مهرخانه، تصویری که عبارت «زنان روستایی» به ذهن می‌آورد زنان همیشه فعالی هستند که این فعالیت‌های‌شان عموماً برای خانواده فایده اقتصادی نیز دارد. گاهی نیز این زنان به شکل خودجوش و محدود دست به تولیداتی می‌زنند؛ در سال‌های گذشته مسؤولان به فکر حمایت از این زنان افتادند تا نه تنها زنان روستایی به درآمد برسند بلکه بتوانند در اقتصاد خانواده و کشور نیز نقش بهتری ایفا کنند. یکی از این طرح‌های حمایتی، «صندوق خرد روستایی» بود.

سال 79؛ شروعی برای صندوق‌های خرد
فروغ‌‌السادات بني‌هاشم، مدیرکل دفتر امور زنان روستایی و عشایر وزارت جهاد کشاورزی و مشاور وزیر در امور زنان مهم‌ترین طرح این دفتر را در حوزه نهادسازی، «حمایت از صندوق‌های اعتبار خرد زنان روستایی» دانست. براساس گفته‌های او فاز مطالعاتی این طرح از سال 79 با همکاری «مرکز تحقیقات توسعه روستایی وزارت جهاد کشاورزی» آغاز شد و در فرآیند تحقیق و اجرای مشارکتی، در همان سال به‌صورت پایلوت در روستای فیروزجاه شهرستان بابل به اجرا درآمد.

او درباره چرایی اجرای این طرح معتقد است که زنان روستایی و عشایری نقش بسیار مؤثری در اقتصاد خانوار و روستا دارند، اما به دلیل فقدان مالکیت و تضامین قابل قبول، به منابع مالی و اعتباری رسمی دسترسی ندارند. از طرفی هر فعالیت اقتصادی، احتیاج به منابع مالی دارد؛ از این‌رو به منظور فراهم‌کردن شرایط لازم جهت دسترسی زنان روستایی و عشایری به منابع مالی و اعتباری برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی آن‌ها، موضوع حمایت از تشکیل صندوق‌های اعتبار خرد مطرح شد. اشتغال پایدار از دیگر اهداف بود. صندوق‌های اعتباری خرد ابزاری برای دسترسی زنان به منابع مالی، خدمات آموزشی، ترویجی و مهارتی به‌منظور توسعه کسب‌وکارهای محلی هستند.  

به گفته بني‌هاشم پایان‌نامه‌ها و مطالعات دانشگاهی زیادی روی این صندوق‌ها انجام شده است. اکثر این پایان‌نامه‌ها نشان می‌دهد که صندوق‌ها در توانمندی اجتماعی زنان بسیار مؤثر بودند. زنانی که به صورت انفرادی دچار یأس، بی‌برنامگی و بیکاری هستند، وقتی به عضویت این صندوق در می‌آیند و تحت پوشش آموزش‌های مختلف قرار می‌گیرند، انگیزه کسب‌وکار و فعالیت پیدا می‌کنند.

صندوق اعتباری خرد مانند صندوق قرض‌الحسنه نیست
نتایج این طرح منجر به توسعه آن به سایر نقاط کشور نیز شد. محور اصلی صندوق‌های خرد محلی، پس‌انداز است. این صندوق‌ها مثل صندوق قرض‌الحسنه نیستند که افراد به صورت انفرادی عضو شوند، وام بگیرند و قسط بپردازند. صندوق اعتباری خرد، یک تشکل محلی است که مهم‌ترین ویژگی آن وجود سرمایه اجتماعی و همبستگی گروهی است. از این جهت، وقتی گروهی درخواست تشکیل صندوق اعتبار خرد را دارند، ابتدا در فرآیند توان‌افزایی اجتماعی قرار می‌گیرند و آموزش‌های تسهیل‌گری، مشارکتی و انجام کارهای گروهی را دریافت می‌کنند.

نقش دولت‌ها در این صندوق‌ها نیز نقشی حمایتی است. در واقع دولت‌ها صندوقی ایجاد نمی‌کنند بلکه از صندوق‌های موجود حمایت می‌کنند. گفته‌های مسؤولان حاکی از این است که هدف‌شان ماندن این زنان در چارچوب صندوق‌های اعتبار خرد نیست؛ بلکه آن‌ها در قالب‌ این صندوق‌ها توانمند می‌شوند تا بتوانند از منابع مالی دیگر هم استفاده کنند و شرکت‌های تولیدی، دانش‌بنیان و بنگاه‌های کارآفرینی ایجاد کنند. به همین دلیل در سال 89 شرایطی فراهم شد تا اعضا بتوانند به صورت یک شبکه فعالیت کنند و از سایر منابع مالی نیز بهره‌مند شوند.

فعالیت 1500 صندوق خرد روستایی در کشور
در روزهای اخیر فرزانه مافی، مدیر ملی پروژه ایجاد صندوق اعتبارات خرد محلی کشور از فعالیت 1500 صندوق خرد روستایی در کشور خبر داد که از این تعداد 900 صندوق از ابتدای سال جاری تاکنون فعال شده‌اند. به گفته او از ابتدای تأسیس این صندوق در کشور تا سال گذشته 600 صندوق در 15 استان تشکیل شد و از ابتدای سال جاری تاکنون 900 صندوق برای 16 استان دیگر برنامه‌ریزی و فعال شده است. 70 درصد مشاغل صندوق‌های خرد در بخش تولیدات کشاورزی، 25 درصد صنایع دستی و پنج درصد خدماتی هستند. استان کرمان در فاز دوم صندوق‌های خرد روستایی بود که با توجه به وسعت زیاد و نیازسنجی، 60 صندوق در جنوب این استان برنامه‌ریزی شده است. در شهرستان قلعه‌گنج کرمان به‌عنوان شهرستان پایلوت اقتصاد مقاومتی با همکاری بنیاد مستضعفان 120 صندوق ایجاد شده است. طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده توسط بنیاد مستضعفان کشور 80 صندوق دیگر در این شهرستان راه‌اندازی می‌شود تا به‌طور کامل تمامی روستاها تحت پوشش صندوق خرد قرار گیرند.

کارکردها و کژکارکردهای صندوق‌های اعتباری خرد روستایی
مداخلات در بحث‌های توسعه‌‌ای باید به گونه‌ای باشد که منجر به ایجاد آسیب‌های اجتماعی نشود. این موضوع در بحث توسعه روستایی نیز قابل توجه است. توسعه روستایی، راهبردی است که برای بهبود زندگی اقتصادی و اجتماعی روستاییان فقیر تدوین می‌شود. برنامه‌های توسعه روستایی، جزیی از برنامه‌های توسعه هر کشور محسوب می‌شوند که برای دگرگون‌سازی ساخت اجتماعی-اقتصادی جامعه روستایی به کار می‌روند. این‌گونه برنامه‌ها را دولت‌ها یا عاملان آن‌ها در مناطق روستایی پیاده می‌کنند. راه‌اندازی صندوق‌های اعتباری خرد روستایی نیز یکی از برنامه‌های توسعه روستایی بوده است که به بررسی کارکردها و کژکارکردهای آن می‌پردازیم.

وام‌هایی با مبالغ یک تا 2 میلیون تومان
همواره تجربه‌زیسته افراد می‌تواند یکی از معیارهای مناسب برای سنجش یک وضعیت باشد. بر همین اساس به سراغ 2 مسؤول این صندوق‌ها در 2 استان خراسان جنوبی و کرمان رفتیم تا از تجربه خود در حوزه فعالیت این صندوق‌ها بگویند. سمیه صادقی، یکی از سرگروه‌های این صندوق‌ها در روستای عباس‌آباد تمگران دهستان قلعه‌گنج کرمان است. او در گفت‌و‌گو با مهرخانه درباره وضعیت وام‌دهی در این صندوق تصریح کرد: حدود هجده ماه است که این گروه 15 نفره راه‌اندازی شده و طی این مدت به 9 نفر از اعضا وام اعطا شده است. مبالغ وام‌‌ها از یک میلیون تا 2 میلیون و 300 هزار تومان است. با توجه به ضعف مالی روستای ما نسبت به روستاهای دیگر، پس‌اندازهای‌مان نیز کم است و نمی‌توانیم مبالغ بیشتری وام بدهیم. قبلاً 10 برابر موجودی‌مان وام می‌دادند اما چند ماهی است که هفت برابر آن می‌دهند. توجیه این کار اعطای تسهیلات به تعداد بیشتری از افراد بود. یعنی اگر قرار باشد به من 3 میلیون تومان وام بدهند، به جای آن 1 میلیون و 500 هزار تومان می‌دهند تا بتوانند به فرد دیگری نیز این مبلغ را بدهند. مردم نیز این شرایط را پذیرفته‌اند.

فاطمه ذاکریان، مسؤول صندوق اعتباری خرد زنان روستایی خراشاد خراسان جنوبی نیز در گفت‌و‌گو با مهرخانه به تشریح وضعیت این صندوق پرداخت و افزود: صندوق خراشاد از مهرماه سال گذشته شروع به کار کرد. حدود 60 نفر عضو داریم ولی فقط توانسته‌ایم به 7 نفر وام بدهیم؛ زیرا سال گذشته 15 میلیون تومان اعتبار به ما داده شد و از آن‌جایی که یک میلیون تومان کمک مناسبی به اعضا نمی‌کند، تصمیم گرفتیم مبلغ وام 2 میلیون تومان باشد. اعضا با استفاده از این وام، مواد اولیه تهیه می‌کنند. افرادی که فعالیتی شروع نکرده بودند نیز تحت آموزش قرار می‌گیرند و شروع به فعالیت می‌کنند.

صنایع دستی و کشاورزی اصلی‌ترین محل هزینه وام‌ها
صادقی با اشاره به چگونگی استفاده از این وام‌ها گفت: تعدادی از زنان وام را برای صنایع دستی زی بافی و لباس سنتی گرفته‌اند. برخی مردها نیز برای هرس درختان خرما از آن بهره‌مند شدند. تعدادی هم برای کاشت گندم استفاده کردند. خودم برای افتتاح سوپرمارکتم نیاز به فریزر داشتم که 900 هزار تومان وام گرفتم و پیش‌قسط فریزر را پرداخت کردم.

به گفته ذاکریان توبافی فعالیت شاخص همه زنان خراشاد است و تمام آن‌ها این هنر را دارند اما در کنارش محصولات کشاورزی و گیاهان دارویی نیز تولید می‌کنند و به شکل بسته‌بندی یا فله‌ای می‌فروشند یا عرقیات گیاهان را تولید می‌کنند.

عدم حمایت برای فروش محصولات
براساس اظهارات صادقی گاهی مسؤولان شخصاً محصولاتی مانند صنایع دستی، حصیر و شیرینی محلی مستوک را در تعداد زیاد خرید می‌کنند اما این خرید به شکل قانونمند نیست و نمی‌توان به‌عنوان حمایت دولتی از آن نام برد. در زمینه گندم دولت خرید تضمینی دارد اما خرما را دولت خریداری نمی‌کند.

او ادامه داد: همچنین هر سه ماه یکبار، همان مقداری که ما به حساب می‌ریزیم، بنیاد مستعفان نیز پرداخت می‌کند و این باعث می‌شود که 10 برابر موجودی وام پرداخت شود.

ذاکریان در این مورد بیان کرد: قرار است امسال مجدداً 15 میلیون تومان از صندوق کارآفرینی امید تزریق شود. این صندوق زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی فعالیت می‌کند و درواقع این وزارتخانه مسؤول تزریق مبلغ فوق است. تمام مدارک آماده شده ولی هنوز مبلغی واریز نشده است؛ در صورتی‌که قرار بود تا آخر مرداد تزریق شود. متأسفانه الان حمایت ویژه‌ای صورت نمی‌گیرد. پیش از این نمایشگاه‌ برپا می‌شد و غرفه رایگان در اختیارمان می‌گذاشتند و حتی هزینه ایاب و ذهاب و اسکان نیز برعهده دولت بود. اما در حال حاضر اگر بخواهیم به نمایشگاه برویم، اول هزینه غرفه را اعلام می‌کنند. همچنین خدماتی برای اسکان نمی‌دهند. این‌ها همه برعهده شرکت‌هاست که هزینه سنگینی می‌شود. به همین دلیل فروش نمایشگاهی‌مان بسیار کمرنگ شده و همانند قبل نیست. یکی از دلایل شناخته‌شدن صنایع دستی خراشاد از جمله توبافی، شرکت در همین نمایشگاه‌ها بود اما الان اعتبارات دولتی بسیار کاهش یافته و ما کمتر بهره‌مند می‌شویم. در این زمینه نیاز به حمایت داریم. قول‌هایی به ما دادند که اگر در تهران، البرز و اصفهان نمایندگی و تعاملی داشته باشیم، در این استان‌ها غرفه‌هایی به ما می‌دهند که برای فروش مشکل نخواهیم داشت اما این اتفاقات نیفتاد.

گله‌مندی از کم‌بودن مبلغ وام
صادقی استقبال زنان را از این وام‌ها مثبت ارزیابی کرد و افزود: در گروه 15 نفره ما 9 زن و 6 مرد فعالیت می‌کنند. در سایر گروه‌ها هم به همین شکل است و زنان بیشتر از مردان استقبال می‌کنند. همچنین خوشبختانه در بحث آموزش، مردم بسیار استقبال می‌کنند و همواره درخواست برگزاری کلاس‌های جدید دارند. البته عموماً معتقدند این وام‌های خرد جواب‌گوی زنان است و از آن‌جایی‌که مردان باید درآمد زیادی داشته باشند تا بتوانند خانواده را تأمین کنند، جوابگوی هزینه‌های آن‌ها نیست. مردم انتظار دارند که تعداد وام‌ها و مبالغ آن بیشتر شود. البته زنان از مبالغ راضی‌اند چراکه به‌طور مثال می‌توانند چرخ خیاطی بخرند یا قالی‌بافی راه بیندازند. همیشه می‌گویم شاید این 3- 2 میلیون تومان کار بزرگی نکند اما امید می‌دهد. درآمد ماهیانه 400- 300 هزار تومان برای یک زن خانه‌دار درآمد خوبی است.

ذاکریان نیز استقبال را مثبت دانست اما از مبلغ کمی که تزریق شده است ناراضی بود. به گفته او از صندوق استقبال خوبی شده اما مشکل این‌جاست که با 2 میلیون تومان وام شروع کرده‌ایم که اعضای کمی از ما را پوشش می‌داد. این مبلغ برای دریافت‌کنندگان مبلغ خوبی است اما برای ما مشکل‌ساز است زیرا اعضای صندوق برای دریافت وام مراجعه می‌کنند اما اعتباری نداریم که به آن‌ها وام دهیم. به همین دلیل کسانی که نتوانستند وام دریافت کنند، ناراضی‌ هستند. فعالیت صندوق‌های اعتباری خرد خوب است؛ زیرا دریافت وام دردسر زیادی دارد ولی در این صندوق‌ها نیازی به ضامن وجود ندارد و این وام خوبی برای زنان است.

چه زنانی از این طرح استقبال می‌کنند؟
صادقی با بیان این‌که اقشار مختلف زنان در این صندوق‌ها عضو هستند، گفت: بیشتر اعضا را زنان 20 تا 40 ساله تشکیل می‌دهند. این گروه تحصیلات خود را تمام کرده‌اند یا نمی‌خواهند ادامه تحصیل دهند و حالا می‌خواهند برای خود کسب و کاری داشته باشند. البته زنان تا 60- 50 سال نیز عضو صندوق هستند. در روستای ما حدود 20 تا 30 نفر از زنان لیسانس دارند که عضو صندوق‌ها هستند. در گروه من چهار زن و چهار مرد مدرک کارشناسی دارند و یکی از مردان نیز مدرک کارشناسی ارشد دارد. این وام‌ها برای زنان به‌عنوان یک سرمایه اصلی اول محسوب شود اما مردان به عنوان سرمایه کمکی به آن نگاه می‌کنند. مثلاً زنان می‌گویند همین چرخ خیاطی کافی است اما مردان می‌گویند این مبلغ فقط صرف خرید بذر گندم‌مان می‌شود و هزینه‌های دیگر را خودمان باید پرداخت کنیم. مردان این وام را بیشتر در بخش کشاورزی و خدمات استفاده می‌کنند.

ذاکریان نیز درباره زنان مختلفی که در این صندوق عضویت دارند تصریح کرد: یکی از هفت زنی که این وام را دریافت کرده بود هم حوله‌بافی می‌کند، هم برای دفاع از پایان‌نامه‌اش به این پول نیاز داشت. یک نفر بود که از این وام برای جهیزیه دخترش استفاده کرد و سعی می‌کند با مواد اولیه کم به کارش ادامه دهد و اقساط وام را بپردازد. سه نفر از این زنان، سرپرست خانوار هستند.

نگاه مردان روستا به اشتغال زنان روستایی
صادقی با اشاره به اتفاقاتی که برای زنان در حوزه خانواده پس از استفاده از صندوق اعتباری خرد افتاده است، اظهار کرد: زنانی که از این وام‌ها برای دستیابی به اشتغال استفاده می‌کنند راضی‌ هستند که توانسته‌اند درآمدی داشته باشند. مردان نیز از این‌که زنان درآمدی برای خود داشته باشند، استقبال می‌کنند. جایگاه زنان در روستای ما و سطح شهرستان قلعه‌گنج برای تصمیم‌گیری در جایگاه خوبی است و زنان برای زندگی خود تصمیم می‌گیرند و حق انتخاب دارند. این اتفاق به مرور زمان افتاده و به‌طور مشخص نمی‌توانم بگویم چه موردی بیشترین تأثیر را داشته است. به هر حال به سمت خوبی پیش می‌رود.

کاهش مشاجرات در خانواده
ذاکریان با بیان این‌که نحوه وام‌دهی باعث شد که جنب‌وجوش زیادی ایجاد شود، افزود: وام‌دهی را این‌طور شروع کردیم که هرکس زودتر حساب باز کرده بود به ترتیب می‌توانست وام دریافت کند. به همین دلیل اعضا می‌خواستند زودتر حساب باز کنند تا از یکدیگر سبقت بگیرند. همین موضوع باعث شد جنب و جوش زیادی در اعضا ایجاد شود. از زمانی که پارچه‌بافی را احیا کردیم، در خانواده‌ها جهشی ایجاد و تلنگری زده شد. پیش از این عموماً زنان از صبح تا بعد از ظهر جلوی در خانه می‌نشستند. این وضعیت بدون فعالیت، باعث افزایش مشاجرات خانوادگی می‌شد. اما در حال حاضر آن‌قدر فعال و پرکار شده‌اند که فرصت ندارند به مشاجرات بپردازند.

بهبود وضعیت روستاها
صادقی با اشاره به تأثیراتی که صندوق‌های اعتباری خرد در توسعه روستا داشتند، گفت: زمانی که در روستا مثلاً مردی با این وام پول بذر گندم را تأمین می‌کند یا من سوپرمارکتی را راه‌اندازی و تجهیز می‌کنم، همین‌ها باعث می‌شود تولید گندم ما بالا برود؛ یک سوپرمارکت داشته باشیم و یک خیاط داشته باشیم که در نهایت مجموع این عوامل باعث شد روستای ما نسبت به گذشته و نگاه مردم نقاط دیگر هم نسبت به روستای ما بهتر شده است.

ذاکریان معتقد است با استفاده از وام‌هایی که صندوق‌های خرد روستایی به زنان اعطا کرده است، تحولاتی در روستا اتفاق افتاده است. به‌طور مثال از دستگاه‌های جدید برای تولیدات استفاده می‌شود.

مناطق روستایی از نظر منابع مالی جمعیت فقیرتری دارند
صحبت‌های بالا نشان از اهمیت توسعه روستایی دارد و اگر به وضعیت روستاها رسیدگی نشود، شاید تا 10 سال دیگر روستایی در ایران وجود نداشته باشد و تمام روستاییان به حاشیه‌نشینی بپردازند که آسیب‌‌های آن این روزها به خوبی دیده می‌شود. به‌منظور بررسی تأثیرات صندوق‌های خرد روستایی در توسعه روستاها به سراغ دکتر فضیله دادورخانی، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران رفتیم. او در گفت‌و‌گو با مهرخانه با بیان این‌که این صندوق‌ها از دهه 70 زیر نظر جهاد کشاورزی به‌ویژه برای زنان روستایی شکل گرفت، افزود: سیستمی را طراحی کردند تا زنان که ضمانت‌های مالی یا شغلی نداشتند، از این مدل استفاده کنند. براین اساس ضمانت‌های گروهی را تشکیل دادند. در حال حاضر صندوق‌های اعتباری گسترش زیادی پیدا کرده‌اند و بیشتر هم در مناطق روستایی شکل گرفته‌اند؛ زیرا مناطق روستایی از نظر منابع مالی جمعیت فقیرتری دارند. این صندوق‌ها با هدف گسترش دسترسی فقرای روستایی به منابع مالی شکل گرفت.

حلقه مفقوده توسعه روستایی نبود اشتغال و فقر در جامعه است
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با تأکید بر این‌که در سطح اجتماع یکی از مسائل و مشکلات اساسی مناطق روستایی ما منابع مالی ضعیف است، گفت: در سیستم‌های غیررسمی می‌بینیم روستاییان از یکدیگر قرض می‌گیرند و گاهی به دلال‌ها برای رفع نیازهای مالی مراجعه کنند. گاهی مجبور می‌شوند محصولات خود را با قیمت پایین پیش‌فروش کنند. در کل می‌توان گفت که این نیاز مالی آن‌ها را به سمت استثمار شدن برده است. پس مداخله این صندوق‌ها یک ضرورت و جزو الزامات توسعه روستایی است. زیرا حلقه مفقوده توسعه روستایی نبود اشتغال و فقر در جامعه است. اگر بتوانیم این معضل را از بین ببریم می‌توانیم بگوییم که توسعه روستایی را در ریل اصلی خود انداخته‌ایم و می‌تواند جریان پیدا کند. پس این را مثبت می‌بینم زیرا معتقدم این اعتبارات خرد می‌تواند تا حدود زیادی منابع خرد روستایی را تجمیع و تبدیل به یک منبع مالی قابل ملاحظه‌ای کند که می‌توانند آن را در جهت اشتغال‌زایی به کار بگیرند.

خانواده فقیر نمی‌تواند خانواده پایداری باشد
دادورخانی با اشاره به تأثیرات این صندوق‌ها در خانواده‌ها تصریح کرد: براساس بازدیدهایی که از روستاهای دارای صندوق‌های خرد روستایی داشتم، به این باور رسیدم که تأثیر مثبتی روی خانواده‌ها می‌گذارد. فقر عاملی است که خانواده را از نظر اجتماعی، اقتصادی و به‌خصوص روانی شکننده می‌کند. خانواده فقیر نمی‌تواند خانواده پایداری باشد؛ روی پای خود بایستد و فعالیتی انجام دهد. اولین تأثیر مداخله و قرار دادن منابع مالی در اختیار این خانواده روی جنبه روان‌شناختی است؛ یعنی به شکلی حس اعتماد و پشتوانه داشتن به خانواده می‌دهد و این قدرت را فراهم می‌کند که بتواند قدم بردارد و فعالیتی انجام دهد.

توانایی تولید منابع مالی به دنبال خود اعتماد به نفس را دارد
او ادامه داد: طی بازدیدی از منطقه‌ای در مازندران که صندوق‌های اعتبارات مالی عمدتا به زنان داده شده بود، مشاهده کردم که زنان با خوشحالی تمام و با اعتماد به نفس در مورد تأثیر بالای این صندوق‌ها روی خانواده می‌گفتند. برخی از آن‌ها اعلام می‌کردند که پس از دریافت وام، در خانواده بیشتر روی آن‌ها حساب می‌کنند. مثلاً در تصمیمات حوزه خانواده بیشتر مورد مشورت قرار می‌گیرند. بنابراین وقتی کسی بتواند توانایی تولید منابع مالی را داشته باشد، از اعتماد به نفس و عزت نفس بیشتری برخوردار خواهد بود و در نهایت می‌توانیم بگوییم او را توانمند کردیم.

فراهم نشدن بسترها نتایج سوئی به دنبال دارد

این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران درباره بایسته‌های چنین مداخلاتی اظهار کرد: قبل از اجرای مداخلات، اگر الزامات و بسترها فراهم نشود ممکن است نه تنها به هدف‌مان نرسیم بلکه نتایج سوء هم داشته باشد. برای مثال با تشکیل این صندوق‌ها و اعطای وام به مردم فقیر، اگر نحوه استفاده از این وام را برای آن‌ها روشن نکنیم و ندانند این وام را چگونه استفاده کنند، آن‌قدر خلأهای مالی در زندگی این افراد وجود دارد که ممکن است این وام در مسیرهای متفرقه هزینه شود و در نهایت ما آن روستایی فقیر را به روستایی فقیر بدهکار تبدیل می‌کنیم. بنابراین بسیار مهم است که شرایط و بسترهایی را فراهم کنیم که بتوان از این اعتبارات خرد به نحو احسن استفاده کرد.

اولین بستر، آموزش است
دادورخانی اولین بستر را آموزش دانست و ادامه داد: افراد باید آموزش ببینند که این منابع مالی را چگونه و در کجا مصرف کنند. گاهی مهارتی دارند که نیاز به تکمیل آن وجود دارد یا مهارتی ندارند ولی علاقه به کسب مهارت دارند. پس در ابتدا باید این افراد مورد مهارت‌آموزی قرار گیرند تا بتوانند آن منابعی را که به‌دست می‌آورند، در جهت استفاده از مهارت یا ایجاد اشتغال به کار گیرند. یعنی بتوانند به مبلغی را که به آن‌ها در قالب اعتبارات خرد پرداخت می‌شود، ارزش افزوده اضافه کنند و آن را هر سال بیشتر کنند. صندوق‌های اعتباری که با کمک دولت‌ شکل می‌گیرند معمولاً به این شکل است که دولت و مردم هرکدام آورده‌ای می‌آورد. این روند تا چند سال ادامه پیدا می‌کند. فرض بر این است که آورده مردم باید روز به روز بیشتر شود تا جایی‌که دولت بتواند خود را کنار بکشد و اگر این اتفاق نیفتد و همچنان مردم وابسته باشند، می‌توان گفت که به هدف‌مان نرسیده‌ایم.

صندوق‌ها باید به طور مستمر کنترل و سنجیده شوند
او به محدوده حمایتی دولت اشاره کرد و گفت: دولت نباید دائماً حمایت کند و این حمایت باید تا جایی پیش برود. مانند نوزادی که می‌خواهد راه برود و ما دستش را می‌گیریم اما زمانی که راه افتاد، باید اجازه دهیم که خودش راه برود. صندوق‌های اعتباری هم باید به همین شکل باشد. باید نظارتی بر این‌ها باشد و مدیریت درستی داشته باشند. این صندوق‌ها باید مداوم کنترل و سنجیده شوند که آیا سودآور هستند؟ سودآوری‌شان تداوم می‌یابد؟ در جاهایی که درآمدهای صندوق روند نزولی پیدا کرده، بررسی شود که چرا این اتفاق افتاده است. پس در درجه اول آموزش و در درجه دوم مدیریت و حمایت مهم است.

لزوم کاهش بوروکراسی اداری
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با بیان این‌که شبکه‌سازی نیز یکی از الزامات است، افزود: افراد می‌آموزند که در شبکه‌ها و گروه با هم تعامل داشته باشند؛ کار کنند؛ به دانسته‌های خود اضافه کنند و به همین ترتیب در این گروه‌ها بتوانند هم‌افزایی داشته باشند تا در جهت منافع مشترک خود حرکت کنند. یکی دیگر از بسترها یا بایسته‌ها کاهش بوروکراسی است؛ زیرا در جامعه محلی با مردمی سروکار داریم که ممکن است چندان نسبت به روند اداری شناخت نداشته باشند و ممکن است این روندهای اداری آن‌ها را دلسرد کند و برایشان خسته‌کننده باشد. پس بهتر است که این روند اداری کوتاه‌تر شود تا افراد رغبت بیشتر داشته باشند. فرض کنید اگر زنان را در این فرآیند بوروکراسی طولانی قرار دهیم، اصولاً به لحاظ این‌که درگیری‌های خانوادگی زیادی دارند، ممکن است از همان ابتدا متقاضی نباشند. بنابراین باید این بوروکراسی تا حد امکان کاهش یابد.

باید راه‌اندازی این صندوق‌ها با شناخت کامل جامعه محلی صورت بگیرد
دادورخانی به لزوم توجیه یا تقویت کردن نهادهای درگیر اشاره کرد و گفت: نهادهایی مثل شوراها، دهیاری‌ها، بخشداری‌ها، نهادهای دولتی و غیر دولتی باید حمایت کنند. به نوعی توجیه شوند و هدایت کنند؛ منظورم از هدایت این نیست که صندوق‌های اعتباری خرد به زیرمجموعه این نهادها بروند اما معتقدم نهادی که پشتوانه اجرایی دارد و از پایگاه قدرت برخوردار است، باید نظارت داشته و با این صندوق‌ها در ارتباط باشد. معتقدم نشناختن جامعه محلی می‌تواند آسیب بزرگی بزند؛ پس پیش‌نیاز ایجاد این صندوق‌ها شناخت خوب جامعه محلی است. در یک جامعه محلی چندقومیتی، ایجاد بدون مطالعه این صندوق‌ها ممکن است صندوق‌ها را درگیر کش و قوس‌ها و اختلافات قومی - طایفه‌ای کند و این باعث شکست صندوق می‌شود. اگر چنین اتفاقی بیفتد شکل‌گیری دوباره آن بسیار دشوار است. پس باید محتاطانه عمل کرد و راه‌اندازی این صندوق‌ها با شناخت کامل جامعه محلی صورت بگیرد.

نقش تسهیل‌گران
او درباره انتخاب تسهیلگران تأکید کرد: در درجه دوم باید در یک طایفه و قومیت افرادی را شناسایی کنیم که بتوانند نقش هدایت‌کننده داشته باشند و لازمه آن تجربه و سابقه خوب فرد است. انتخاب تسهیل‌گران مهم است. باید تسهیل‌گرانی انتخاب شوند که بازوی کمکی این صندوق‌ها باشند. اگر این تسهیل‌گران وجود نداشته باشند یا نقش‌شان را به خوبی ایفا نکنند، می‌تواند به صندوق‌ها آسیب بزند. یکی از آسیب‌هایی که صندوق‌ها را تهدید می‌کند، هزینه‌کردن منابع در محل‌هایی است که هدف صندوق نبوده است. برای رفع این مشکل نیازمند نظارتی هستیم که باید به‌درستی انجام شود.

انتهای پیام/ 940502

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین