پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۹۲۷۵
تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۹
بررسی جامعه‌شناختی ابتلا به ایدز در ایران؛
آزمایش ندادن یا پیگیری نکردن جریان درمان، به دلایلی مانند انگ و تبعیض حتی در نظام بهداشتی کشور است. معمولاً فرد معتاد و مبتلا به ایدزی که ترک کرده یا نکرده پذیرش مناسبی از سوی جامعه و حتی در بین کارکنان بهداشتی و پزشکان ندارد. بسیاری از پزشکان حتی ممکن است فرد مبتلا به HIV را عمل جراحی نکنند یا به او خدمات ارایه نکنند. باید در نظام بهداشتی کشور تغییراتی صورت پذیرد.


یک پزشک و پژوهشگر حوزه ایدز با بیان این‌که ایدز از ابتدای پیدایش خود پدیده‌ای چندوجهی بود، معتقد است که از آن‌جایی که ایدز با رفتارهای انسان مرتبط است و این رفتارها برخاسته از فرهنگ، شرایط اجتماعی و شرایط زمینه‌ای فضایی است که فرد در آن زندگی می‌کند، قطعاً روندهای اجتماعی می‌توانند در گسترش همه‌گیری ایدز یا کنترل آن نقش داشته باشند.

به گزارش مهرخانه، آخرین آمار مبتلایان به ایدز نشان می‌دهد که 34 هزار و 949 نفر مبتلا به ایدز شناسایی شده که از این تعداد 84 درصد مرد و 16 درصد زن هستند. همچنین 53 درصد از این تعداد بین 21 تا 35 سال قرار دارند و از کل افراد شناسایی‌شده 9477 نفر فوت شده‌اند. تا اول فروردین سال 96، تخمین زده می‌شود که 66 هزار و 359 نفر در کشور مبتلا به ایدز باشند.

16 درصد افراد شناسایی‌شده زن هستند
این اطلاعات تخمینی حاکی از آن است که تعداد زنان شناسایی‌شده، کمتر از مردان است؛ به‌طوری‌که در حال حاضر 16 درصد افراد شناسایی‌شده زن هستند. چرایی این موضوع باید مورد بررسی قرار گیرد؛ چراکه عدم‌ آگاهی زنان از ابتلای خود به این بیماری، احتمال ابتلای کودک را نیز به دنبال دارد. با آگاهی در مورد چرایی شناسایی کمتر زنان، می‌توان راهکارهایی برای بهبود این وضعیت ارایه کرد.

در برآوردهای تخمینی شاهد کاهش رقم تخمینی مبتلایان کشور هستیم. به‌طوری‌که پیش از این احتمال وجود 75 هزار مبتلا داده می‌شد اما در آمار جدید تخمین زده می‌شود که 66 هزار و 359 نفر در کشور مبتلا به ایدز باشند. آمارها تا اول فروردین سال ۹۶ نشان می‌دهد که 66.3 درصد در اثر استفاده از سرنگ مشترک و از طریق اعتیاد تزریقی مبتلا شده‌اند. 19.3 درصد از طریق رابطه جنسی، 1.5 درصد از طریق مادر به کودک و ۷ دهم درصد بر اثر خون و فرآوردهای خونی مبتلا شده‌اند که البته راه انتقال از طریق فرآورده‌های خونی در سال‌های اخیر به شدت کاهش یافته است.

افزایش ابتلا به دلیل رابطه جنسی پرخطر
همچنین آمارهای مبتلایان به ایدز در ماه‌های ابتدایی سال ۹۶ نیز نشان می‌دهد که مبتلایان از ابتدای سال جاری تاکنون شامل۳۰ درصد زن و ۷۰ درصد مرد هستند. ۳۹ درصد از این افراد از طریق اعتیاد تزریقی، ۴۱ درصد از طریق رابطه جنسی و ۳ درصد از طریق مادر به کودک مبتلا شده‌اند. در سال گذشته نیز 67.8 درصد افراد از طریق اعتیاد تزریقی، 18.5 درصد از طریق رفتارهای جنسی پرخطر و 2 درصد هم از مادر به کودک بوده است. مطالعات نشان‌دهنده افزایش راه انتقال جنسی و کاهش راه انتقال اعتیاد تزریقی است.

60 درصد مبتلایان اطلاعی از بیماری خود ندارند
گفته‌های رییس اداره ایدز حاکی از آن است که در حال حاضر 26 هزار و 699 نفر از افراد زنده مبتلا به ایدز شناسایی شده‌اند. در حقیقت ۳۴ درصد مبتلایان شناسایی شده‌اند و بیش از ۶۰ درصد افراد مبتلا به ایدز هنوز از بیماریشان اطلاعی ندارند. همچنین از تعداد افرادی که به مراکز مشاوره مراجعه می‌کنند ۹ هزار و ۸۸۰ نفر تحت درمان دارویی ضدویروس هستند.

پزشکان در رتبه نخست انگ‌زنی به بیماران مبتلا به HIV
ابتلا به HIV/ ایدز به دنبال خود تبعات بسیاری در سطح اجتماع دارد و عموماً انگ‌های زیادی به فرد مبتلا زده می‌شود؛ در بسیاری از مواقع پزشکان نیز یکی از مهم‌ترین افرادی هستند که این انگ‌ها را به بیمار می‌زنند و تبعیض‌هایی در برخورد با آن‌ها قائل می‌شوند. تا جایی‌که به گفته دکتر فرداد درودی، پزشک و مدیر کشوری برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه ایدز در زمینه انگ به بیماران استانداردی وجود دارد که با آن میزان انگ در جامعه برای بیماران HIV بررسی می‌شود. در سال 2010 در ایران 2 گروه پزشکان در رتبه نخست و خانواده در رتبه دوم بیشترین انگ را به این افراد می‌زدند.

لزوم آگاه‌سازی جامعه به‌ویژه افرادی که ارتباط نزدیک‌تری با فرد مبتلا دارند به‌منظور اطلاع از چگونگی برخورد با مبتلایان، یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در زمینه پیشگیری از انگ و تبعیض انجام شود. اما در کنار آن باید توجه کرد که راه‌های ابتلای به این بیماری به شدت نشأت گرفته از وضعیت رفتارهای اجتماعی است؛ تزریق مواد مخدر با سرنگ مشترک و آلوده و رابطه جنسی پرخطر و داشتن شرکای جنسی متعدد از اصلی‌ترین عوامل ابتلا به ایدز هستند.

ایدز از ابتدای پیدایش خود پدیده‌ای چندوجهی بود
طی سال‌هایی که مسأله ایدز مورد توجه قرار گرفته است، کمتر با دید اجتماعی به موضوع نگاه شده است. به بهانه بررسی این بیماری با نگاه جامعه‌شناختی به سراغ دکتر امید زمانی، پزشک و پژوهشگر حوزه ایدز و عضو گروه تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت انجمن جامعه‌شناسی رفتیم. او در گفت‌‌وگو با مهرخانه با تأکید بر چندوجهی بودن پدیده HIV از ابتدای پیدایش خود تصریح کرد: این پدیده وجه اجتماعی و وجه پزشکی داشت. از آن‌جایی که HIV و ایدز با رفتارهای انسان مرتبط است و این رفتارها برخاسته از فرهنگ، شرایط اجتماعی و شرایط زمینه‌ای فضایی است که فرد در آن زندگی می‌کند، قطعاً روندهای اجتماعی می‌توانند در گسترش همه‌گیری ایدز یا کنترل آن نقش داشته باشند.

او ادامه داد: مصرف مواد مخدر یا مواد محرک به نوعی می‌تواند در سرایت HIV نقش داشته باشد. به‌ویژه در گروهی که اعتیاد تزریقی دارند و ممکن است از سرنگ‌های مشترک استفاده کنند. در ایران اعتیاد تزریقی باعث بروز موج بزرگی از ابتلا به HIV شد. در کنار آن مواد محرک و روان‌گردانی که اخیراً وارد شده است، به نوع دیگری تأثیر می‌گذارد و ممکن است افراد را به رفتارهای جنسی بی‌محابا یا گاهی خشونت‌آمیز و به شکلی وسواسی سوق دهد که موجب ابتلا به HIV از طریق آمیزش جنسی می‌شود.

روند جهانی‌شدن، افراد را به الگوگیری سوق می‌دهد
این پژوهشگر حوزه ایدز با اشاره به تأثیرات روند جهانی‌شدن در ابتلا به HIV گفت: جهانی‌شدن، گسترش ارتباطات، آشنا شدن جوانان و نوجوانان با فرهنگ‌های دیگر و نیافتن پاسخ‌هایی برای زندگی‌شان در رسانه‌های داخلی و فرهنگ بومی، ممکن است آن‌ها را برای الگوگیری از رفتارهای دیگری سوق دهد که باعث بروز رفتارهایی مانند مصرف مواد و رفتارهای پرخطر دیگر مانند رفتارهای جنسی در بین جوانان و نوجوانان می‌شود. البته بزرگسالان نیز در این مسیر قرار می‌گیرند. شنیده می‌شود که در بسیاری از موارد، مردان متأهل مشتری زنان روسپی هستند. این رفتارهای اجتماعی می‌تواند باعث سرایت بیماری‌هایی مثل HIV، هپاتیت B و هپاتیت C شود.

امکان معکوس‌شدن نسبت جنسی مبتلایان
این عضو گروه تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت انجمن جامعه‌شناسی با بیان این‌که مطالعاتی در زمینه شیوع HIV در گروه‌های مختلف انجام شده است، افزود: در اوایل ورود HIV، نسبت مردان مبتلا بیشتر بود؛ زیرا در موج اول فراگیری در ایران از راه انتقال فرآورده‌های خونی، امکان ابتلای بیشتر مردان وجود داشت. در موج دوم نیز که اعتیاد تزریقی بیشترین مبتلایان را به دنبال داشت، همچنان مردان آسیب‌پذیرتر بودند. اما در حال حاضر که مدت‌هاست موج سوم همه‌گیری در ایران (سرایت از راه آمیزش جنسی) آغاز شده، زنان بیشتر در معرض خطر هستند. هرچند ممکن است آمار مبتلایان زن هنوز به حد مردان نرسیده باشد اما در رابطه جنسی از نظر بیولوژیک و زیستی امکان سرایت از مرد به زن بسیار بیشتر از زن به مرد است. بنابراین احتمال این‌که نسبت جنسی معکوس شود، در آینده نه چندان دور وجود دارد.

دلایل اجتماعی ابتلای زنان به HIV
زمانی درباره دلایل اجتماعی ابتلای زنان به HIV اظهار کرد: اصولاً زنان به دلیل هنجارهای اجتماعی، گاهی نمی‌توانند به رابطه جنسی نه بگویند یا نمی‌توانند طرف مقابل را برای رابطه جنسی محافظت‌شده با استفاده از کاندوم اقناع کنند. به همین دلیل از نظر اجتماعی در وضعیت ضعیف‌تری قرار می‌گیرند که ممکن است باعث افزایش احتمال سرایت HIV به آن‌ها شود.

او ادامه داد: در روابط جنسی داخل خانواده، اگر شوهر مبتلا به HIV باشد و به همسرش نگفته باشد نیز برای زن مسأله‌آفرین است. این نکات فرهنگی، کراهت‌ها یا سوءظن‌هایی که ممکن است پیش آید باعث می‌شود زن نیز به رابطه بدون کاندوم تن دهد و از شوهرش مبتلا شود. در شکل دیگر مردی است که از زن تن‌ درخواست رابطه جنسی می‌کند؛ در این وضعیت، آن زن در موقعیتی اجتماعی نیست که بتواند مرد را برای استفاده از ابزارهای پیشگیری در رابطه جنسی قانع کند. در این وضعیت نیز به دلیل عدم استفاده، امکان سرایت از مرد به زن بیشتر شود.

رفتارهای پرخطر مردان بیشتر است
این پژوهشگر حوزه ایدز درباره وضعیت رفتارهای پرخطر در جامعه تصریح کرد: این موضوع باید در گروه‌های مختلف اجتماعی ارزیابی شود و به‌طور مثال نتایج بررسی در نوجوانان با متأهلان متفاوت است. از آن‌جایی که در تمام گروه‌های اجتماعی چنین مطالعاتی انجام نشده، امکان تعمیم نتایج آن به همه وجود ندارد. چنین مطالعاتی در برخی گروه‌ها انجام شده اما نتایج تمام آن‌ها منتشر نشده است. عمدتاً در سنین پایین‌تر به‌صورت نسبی رفتارهای پرخطر مردها یا پسرها بیشتر است؛ یعنی امکان این‌که رابطه جنسی قبل از 18 سالگی داشته باشند، در پسرها حدود 4 تا 5 برابر بیشتر از دختران است. در عین حال تعداد شرکای جنسی‌شان هم معمولاً در آن سن بیشتر است. یعنی ممکن است یک پسر یا مرد با دو تا سه دختر یا زن رابطه جنسی داشته باشد؛ در صورتی‌که یک دختر یا زن ممکن است فقط با یک نفر رابطه جنسی داشته باشد. تعدد شرکای جنسی نیز، یکی از عوامل خطر ابتلا به HIV یا بیماری‌های جنسی است.

رفتارهای پرخطر در معتادان زن و مرد تفاوت چندانی ندارد
این عضو گروه تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت انجمن جامعه‌شناسی به نتایج بررسی‌ها در حوزه معتادان اشاره کرد و افزود: در حوزه معتادان نیز اگر وارد مقوله رفتارهای پرخطر شویم، ممکن است زنان مصرف‌کننده مواد به دلیل نیازهای اقتصادی، تن به روابط جنسی خارج از خانواده بدهند. در رفتارهای پرخطر در بین معتادان تزریقی، تفاوت چندانی بین زن و مرد دیده نمی‌شود. در مجموع نتایج وضع‌سنجی بستگی به گروهی دارد که در آن پژوهش انجام می‌شود و زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن گروه تأثیرگذار است. جمعیت عمومی کشور در سنین بالا و در بین متأهلان بررسی نشده اما در گروه‌های خاص مانند زندانیان و سربازان بررسی‌هایی صورت گرفته است.

کاهش شیوع ایدز در زندان‌ها با انجام برخی اقدامات در ایران
زمانی با تأکید بر این‌که بروز و و شیوع HIV در سال‌های اخیر در زندانیان رو به کاهش بوده است، گفت: به دنبال انجام برخی اقدامات این اتفاق افتاد و بهتر است ادامه یابد. فراهم کردن شرایط تزریق ایمن‌تر در بین مصرف‌کنندگان مواد که در زندان‌ها هستند؛ کاهش آسیب برای افرادی که قصد آمیزش جنسی در زندان دارند با ایجاد امکان ملاقات شرعی با همسران‌شان و قرار دادن وسایل پیشگیری در اختیار زوجین از جمله این اقدامات بود. اگر اقدامات رویکرد کاهش آسیب ادامه و گسترش یابد، می‌توانیم امیدوار باشیم که زندانیان کانون گسترش HIV در ایران نباشند.

کودکان و HIV
او به وضعیت ابتلای کودکان به ایدز اشاره کرد و ادامه داد: در کشور ما کودکان به دو نحو مبتلا می‌شدند. اوایل بیشتر از راه دریافت فرآورده‌های خونی و خون آلوده به HIV بود که این نوع از ابتلا امروزه با سرمایه‌گذاری‌های خوبی در بحث پالایش خون در کشور کنترل شده است. هرچند به دلیل تحریم‌هایی که اخیراً داشته‌ایم کمی دچار ضعف شده و سازمان انتقال خون باید بتواند از فرصت‌هایی که در سطح جهانی در دو سه سال اخیر پدید آمده، استفاده کند تا نقص‌های زمینه پالایش و فرآوری خون را برطرف سازد که مطمئن شویم خونی که به گیرندگان اهدا می‌شود، خون سالم است.

این پژوهشگر حوزه ایدز افزود: راه دیگر سرایت به کودکان، ابتلا از طریق مادر مبتلا به HIV است که اگر به‌موقع تشخیص دهند که مادر مبتلاست؛ درمان مناسب دریافت کنند؛ زایمان سزارین داشته باشد و از شیر خشک استفاده کنند، امکان سرایت از مادر به فرزند بسیار کاهش می‌یابد. به همین دلیل مناسب‌ترین راه این است که همه افراد HIV مثبت به‌ویژه مادران مبتلا شناسایی شوند و تحت درمان قرار بگیرند.

تفاوت سطح انگ و تبعیض در گروه‌های مختلف
این عضو گروه تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت انجمن جامعه‌شناسی درباره انگ‌های مرتبط با HIV تصریح کرد: در جامعه ما نه تنها مبتلا شدن به HIV موجب انگ و تبعیض می‌شود بلکه رفتارهای مرتبط به HIV مثل روابط جنسی یا مصرف مواد مخدر نیز به همراه خود انگ‌های مربوطه را دارد. گاهی ممکن است انگ کمتر باشد؛ مثلاً به دلیل مسائل قانونی، شرعی و فرهنگی جامعه، ابتلا به دنبال اعتیاد تزریقی تبعیض و انگ کمتری نسبت به ابتلا از طریق آمیزش جنسی دارد. به دنبال این انگ و تبعیض‌ها بسیاری از مبتلایان ترجیح می‌دهند ابتلای خود به HIV را فاش نکنند؛ چراکه ممکن است از کارشان اخراج شوند؛ در حالی‌که منعی برای اشتغال این افراد وجود ندارد. یا ممکن است کودکی از مدرسه اخراج شود که موارد آن زیاد بوده است.

عدم‌آگاهی مردم از شرایط ایدز موجب محرومیت اجتماعی مبتلایان می‌شود
زمانی با تأکید بر این‌که مشکلات زیادی سبب محروم شدن این افراد از حقوق اجتماعی خود می‌شود، گفت: باید با فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی به مردم، جامعه بداند که اگر فردی دچار HIV شده و در حال حاضر دارو دریافت می‌کند، خطر سرایت از آن فرد به دیگران در حد صفر خواهد بود. حتی بدون مصرف دارو در تعاملات اجتماعی خطری وجود ندارد. عدم‌آگاهی مردم از قابل کنترل بودن HIV تا حدی که بتوان جلوی انتقال آن را به دیگران گرفت، موجب ایجاد انگ و تبعیض و در نهایت محرومیت اجتماعی مبتلایان می‌شود. این وضعیت نه تنها باید با آگاهی مردم تغییر کند بلکه وزارت بهداشت نیز باید شرایطی را ایجاد کند که فرد مبتلا بلافاصله تحت درمان دارویی قرار بگیرد.

انگ و تبعیض حتی در نظام بهداشتی کشور وجود دارد
او در مورد شناسایی‌نشدن بسیاری از مبتلایان ادامه داد: هنوز در ایران بسیاری از افراد مبتلا به HIV آزمایش نداده‌اند. این وضعیت نیاز به برنامه‌ریزی گسترده‌تری دارد که هم دولت و هم متولیان مربوطه در وزارت بهداشت بتوانند با سرمایه‌گذاری بیشتر افراد مبتلایی که هنوز دارو نمی‌گیرند را تحت پوشش قرار دهند و داروها را به آن‌ها برسانند. آزمایش ندادن یا پیگیری نکردن جریان درمان، به دلایلی مانند انگ و تبعیض حتی در نظام بهداشتی کشور است. معمولاً فرد معتاد و مبتلا به ایدزی که ترک کرده یا نکرده پذیرش مناسبی از سوی جامعه و حتی در بین کارکنان بهداشتی و پزشکان ندارد. بسیاری از پزشکان حتی ممکن است فرد مبتلا به HIV را عمل جراحی نکنند یا به او خدمات ارایه نکنند. باید در نظام بهداشتی کشور تغییراتی صورت پذیرد.

ظرفیت مراکز بهداشتی کافی نیست
این پژوهشگر حوزه ایدز به کمبود خدمات ارایه‌شده از سوی وزارت بهداشت اشاره کرد و گفت: ظرفیت کافی برای پاسخ‌دهی به تمام مبتلایان در مراکز بهداشتی کشور وجود ندارد. مراکز بهداشتی ما ممکن است برای مراجعه 5 تا 10 بیمار در روز امکانات و ظرفیت نیروی انسانی و منابع در اختیار داشته باشد و اگر 15 بیمار مراجعه کنند، خدمات دچار نقصان می‌شود. به همین دلیل باید عزم جدی‌تری برای افزایش ظرفیت‌های فنی، کارشناسی، نیروی انسانی، منابع مالی و به‌ویژه تأمین دارو و تجهیزات برای این مراکز داشته باشیم تا بتوانیم به تمام افراد مبتلا خدمات آزمایشی ارایه دهیم و در کنار آن مبتلایان تحت درمان دارویی و مراقبت‌های حمایتی و درمانی قرار گیرند.

کودکان کار، بیش از جمعیت عمومی کشور در معرض خطر ابتلا هستند
این عضو گروه تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی و سلامت انجمن جامعه‌شناسی در مورد حمایت‌های اجتماعی از مبتلایان اظهار کرد: حوزه‌ای که در زمینه HIV مغفول مانده، بحث‌های اجتماعی، فرهنگی و حمایت‌های اجتماعی است که باید از مبتلایان به HIV و افراد در معرض خطر HIV مانند مصرف‌کنندگان مواد، روسپی‌ها و کودکان کار صورت گیرد. مطالعات نشان می‌دهد که کودکان کار، بیش از جمعیت عمومی کشور در معرض خطر ابتلا هستند؛ زیرا ممکن است با ابزارهای آلوده و آغشته به خون در ارتباط باشند. همچنین بحث سوءاستفاده‌های جنسی در این گروه مطرح است. بنابراین حوزه‌های اجتماعی باید بیشتر فعالیت کنند و حمایت‌های اجتماعی از خانواده‌های مستضعف و آسیب‌پذیر بیشتر شود.

زمانی ادامه داد: اقدامات کمیته امداد یا بهزیستی برای حمایت از خانواده‌های بی‌سرپرست یا کودکان بدسرپرست و بی‌بضاعت باید در حدی اثربخشی داشته باشد که جلوی ابتلای آن‌ها به آسیب‌های اجتماعی دیگر را بگیرد؛ تا جایی‌که در بحث بیکاری، تحقیر، پیشگیری از مصرف مواد و پیشگیری از HIV و هپاتیت هم مؤثر باشد. در غیر این‌صورت با پرداخت یارانه‌ای مختصر یا کمک‌هزینه‌های محدودی که عمدتاً در حد رفع جوع است، این آسیب‌ها مانند آتشی زیر خاکستر ادامه می‌یابد و روزی شعله‌ور می‌شود. دولت و سایر نهادها باید به این سمت بروند که در حوزه‌های بهداشتی و اجتماعی راه‌حل‌های جامع‌تر با اثربخشی بیشتری اجرا کنند که جلوی گسترش پدیده‌هایی مثل ایدز گرفته شود.

انتهای پیام/ 940502

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار