پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۳۹۴۲۸
تاریخ انتشار: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ - ۱۳:۰۰
در نشست "جنسیت و مهاجرت" بررسی شد؛
نمی‌توانستیم در محیط خانه راجع به مسائل مهمی همچون باندهای قاچاق و شرایطی که زنان در کمپ‌ها داشتند مانند سوءاستفاده جنسی که بعضاً از این زنان در جریان مهاجرت می‌شد، صحبت کنیم. این بود که تصمیم گرفتیم افراد را از محیط خانه خارج کنیم و آن‌موقع مشاهده کردیم که روایت‌های بسیار متفاوت‌تری از زبان زنان بیان می‌شد.


پایگاه تحلیلی- خبری مهرخانه با توجه به رسالت خود جهت اطلاع‌رسانی جامع اقدامات و فعالیت‌های صورت‌گرفته در حوزه زنان، مبادرت به پوشش همایش‌ها، جلسات، نشست‌ها و هم‌اندیشی‌های گوناگون که توسط طیف‌های فکری و سیاسی مختلف برگزار می‌شود، می‌کند. بدیهی است این اقدام صرفاً جهت اطلاع‌رسانی به علاقه‌مندان حوزه زنان صورت گرفته و لزوماً بیانگر دیدگاه‌های مهرخانه نیست.

یک پژوهشگر حوزه مطالعات زنان و مهاجرت‌های بین‌المللی گفت: در نحوه انتخاب همسر و الگوی ازدواج جوانان به‌ویژه دختران افغان تغییراتی ایجاد شده و فرزندان خانواده برای ازدواج از نظرات والدین خود خیلی بهره نمی‌بردند. سن ازدواج در میان دختران افغان مهاجر بالا رفته است که مواجه شدن با الگوهای جدید زنانه، ورود به سیستم اجتماعی و اشتغال از دلایلی است که فرصت ازدواج را از دختران جوان می‌گیرد.

به گزارش خبرنگار مهرخانه،
نشست "جنسیت و مهاجرت: تأثیر جابه‌جایی‌های بین‌المللی در بازتعریف هویت زنان" عصر دیروز در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. در این نشست دکتر سعیده سعیدی؛ پژوهشگر مطالعات زنان و مهاجرت‌های بین‌المللی و مؤلف کتاب "سرگردانی بین دو دنیا؛ تغییرات اجتماعی- فرهنگی هویت زنان مهاجر افغان در آلمان" به ایراد سخنرانی پرداخت.

سعیدی در آغاز سخنرانی خود به مسأله مهاجرت و ضرورت پژوهش در مورد آن به عنوان یک موضوع مهم بین‌المللی اشاره کرد و گفت: موضوع مهاجرت‌های بین‌المللی امروز به یکی از چالش‌های مهم در حوزه علوم انسانی تبدیل شده و در حال حاضر بیش از 244 میلیون مهاجر در سراسر جهان وجود دارند. طبق آمار از این تعداد بیش از 65 میلیون نفر مهاجرت‌های اجباری را تجربه می‌کنند، 20 میلیون نفر به عنوان پناهنده به کشور مقصد وارد می‌شوند و 40 میلیون نفر آواره‌های داخلی هستند. عملاً مهاجرت به مفهومی تبدیل شده است که درصد زیادی از جوامع را تحت‌الشعاع خود قرار داده است.

این پژوهشگر با بیان این‌که در آمریکا تحقیقات بسیاری در مورد وضعیت هویت مهاجران افغان انجام شده، در مورد پژوهش‌هایی که در رابطه با مهاجران افغان در اروپا صورت گرفته است گفت: در اروپا به‌ویژه کشور آلمان، علی‌رغم این‌که مهاجران افغان در اکثریت هستند، تحقیقات متمرکزی در مورد آنان وجود ندارد و همچنان تمرکز مطالعات مهاجرتی روی مهاجران ترک و لهستانی است و مسأله مهاجران افغان عملاً در حاشیه قرار دارد. به همین خاطر این تحقیق می‌تواند در نوع خود منحصر به فرد باشد؛ چراکه اولین پژوهشی است که در مورد زنان افغان قوم هزاره انجام گرفته است.

زنان افغان به عاملان مهاجرت تبدیل شده‌اند
به گفته این پژوهش‌گر حوزه مطالعات زنان و مهاجرت‌های بین‌المللی، مهاجرت از نظر جنسیتی خنثی نیست بلکه یک برآیند جنسیتی را شامل می‌شود. به‌ویژه در سال‌های اخیر زنان نقش به‌سزایی در شکل‌گیری مهاجرت‌های داخلی و بین‌المللی برعهده گرفته‌اند. در جامعه افغانستان مهاجرت مردگزین بوده است اما اخیراً چه در داخل افغانستان و چه در کشورهای ترانزیت مانند ایران و ترکیه، عملاً زنان به عاملان مهاجرت تبدیل می‌شوند. این مسأله هم در مهاجرت‌های فردی صدق می‌کند و هم در مهاجرت‌های خانوادگی که زنان به عنوان افراد مؤثر در تصمیم‌سازی مهاجرت هستند. ممکن است هنوز مرجع مهم تصمیم‌گیری مردان باشند ولی زنان افغان در پشت پرده به عنوان تصمیم‌ساز حضور دارند.

دلایل انتخاب موضوع تحقیق
او در مورد دلایل انتخاب موضوع پژوهش خود گفت: دلیل انتخاب مهاجران افغان به عنوان موضوع تحقیق این بود که افغانستان جزو چهار کشور مهاجرفرست در جهان شناخته شده و طبق آمارهایی که سازمان صلیب سرخ جهانی ارائه داده است، 76 درصد اتباع افغان حداقل یک‌بار آوارگی را در زندگی خود تجربه کرده‌اند. بنابراین مهاجرت یک تجربه‌زیسته برای جامعه افغان به‌شمار می‌آید. دومین دلیل آن است که موضوع مهاجرت افغان‌ها برای من که در ایران زندگی می‌کردم موضوع بسیار چالشی محسوب می‌شد و به عنوان یک ایرانی با ویژگی‌های مهاجران افغان آشنا بودم.

سعیدی افزود: اما این‌که چرا قوم هزاره را از میان اقوام مختلف افغان انتخاب کرده‌ام، به این دلیل بود که اکثر تحقیقاتی که بر روی مهاجران افغان در دنیا انجام شده است، افغان‌های قوم پشتو و سنی‌مذهب را شامل می‌شدند و چون ما به دنبال کار جدید بودیم، برای همین قوم هزاره‌ را انتخاب کردیم. دومین دلیل آن است که می‌خواستیم مطالعه‌ای مردم‌شناسانه داشته باشیم و باید با فرهنگ و زبان آن قوم آشنا باشیم و عملاً قرابت زبانی و مذهبی قوم هزاره در ارتباطات کلامی و فرهنگی کمک بسیاری می‌کرد.

مصاحبه با زنان مهاجر افغان و بازدید از کمپ‌های پناهندگی
این پژوهشگر در مورد روش تحقیق خود گفت: روشی که در این پژوهش به‌کار گرفته‌ایم کیفی است که با تمرکز بر مردم‌نگاری بود و ما با استفاده از مصاحبه‌های رودررو و تلفنی و یا از طریق فیلم‌ها و عکس‌ها و بازدید از کمپ‌های پناهندگان در کشور مبدأ داده‌ها را گردآوری کردیم. حجم نمونه این پژوهش 67 مهاجر زن افغان هزاره بود و نزدیک به 10 مصاحبه تخصصی با سازمان‌های دولتی و غیردولتی نیز انجام دادیم.

او در ادامه بیان کرد: مصاحبه‌ها متمرکز بر زنان مهاجر افغان قوم هزاره بالای 15 سال بود که حداقل یکسال از مهاجرتشان به کشور مقصد می‌گذشت و قرار بود تا سه سال آینده در کشور مورد نظر زندگی کنند. دلیل در نظر گرفتن این فاکتورها این بود که می‌خواستیم در نمونه‌گیری هدفمندی که داشتیم، از هیجانات ابتدایی ورود به کشور جدید کاسته شده باشد و فرد عقلانی‌تر در مورد مسائل خود صحبت کند. همچنین می‌خواستیم روی موضوع هویت این زنان پژوهش کنیم و باید سه سال قصد زندگی در کشور جدید را داشته باشند و درواقع حالت موقتی بودن نداشته باشند. چون وقتی فردی قصد دارد به صورت موقت در جایی زندگی کند، عملاً تلاشی برای ادغام نمی‌کند و هویت خود را با محیط درگیر نخواهد کرد.

به عقیده سعیدی موضوع مهاجران افغان بسیار جای کار دارد و می‌توان همین پژوهش را در مورد مهاجران افغان داخل ایران نیز انجام داد. در ایران مهاجران بسیاری وجود دارند که ممکن است 40 سال در این کشور زندگی کرده باشند ولی هنوز احساس موقتی‌بودن می‌کنند و نحوه ارائه خدمات دولتی و نوع رفتار جامعه ممکن است که بر روی ادغام اجتماعی فرد مهاجر تأثیر داشته باشد.

باندهای قاچاق و سوءاستفاده جنسی از زنان مهاجر
این پژوهشگر حوزه جنسیت و مهاجرت با اشاره به این‌که زنان در محیط خانواده در مورد تغییرات هویتی و جنسیتی خود صحبت نمی‌کنند، گفت: محل مصاحبه را ابتدا در خانه و محل زندگی زنان افغان قرار دادیم؛ چون فرهنگ زن افغان در خانواده تعریف می‌شود. اما در در ادامه متوجه شدیم عملاً در هیچ جلسه‌ مصاحبه‌ای زن در خانه تنها نبود و تمام مردان خانواده در جلسه حضور داشتند. این از یک لحاظ خوب بود؛ چون به هر حال هویت زن افغان هیچ‌گاه انفرادی نیست و در کنار شوهر و نقش‌های خانوادگی او شکل می‌گیرد، اما نکته منفی این بود که به خاطر نگاه کنترل‌گرایانه‌ای مردان خانواده، نمی‌توانستیم در محیط خانه راجع به مسائل مهمی همچون باندهای قاچاق و شرایطی که زنان در کمپ‌ها داشتند مانند سوءاستفاده جنسی که بعضاً از این زنان در جریان مهاجرت می‌شد، صحبت کنیم. این بود که تصمیم گرفتیم افراد را از محیط خانه خارج کنیم و آن‌موقع مشاهده کردیم که روایت‌های بسیار متفاوت‌تری از زبان زنان بیان می‌شد.

پله‌هایی که زنان افغان برای مهاجرت طی کرده‌اند
سعیدی در مورد سؤالات اصلی پژوهش خود گفت: سؤال اصلی تحقیق من این بود که تجربه مهاجرت در کشوری مثل آلمان بر تغییرات فرهنگی اجتماعی زنان هزاره چه تأثیراتی می‌گذارد و این زنان چطور در جامعه جدید هویت خود را بازتعریف می‌کنند و چگونه احساس تعلق و ادغام اجتماعی در این افراد صورت می‌گیرد.

او اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که در این پژوهش کیفی رخ داد این بود که بعد از مطالعه متوجه شدیم هزاره‌ها اکثراً از ایران و تاجیکستان مهاجرت کرده‌اند. و به هرحال فردی که ما می‌خواستیم هویتش را مطالعه کنیم باید زمینه‌ و پله‌های گذشته‌اش را نیز ببینیم در غیر این‌ صورت نمی‌توانیم روند تغییرات در هویت فرد را متوجه شویم. یکی از پله‌ها، وضعیت زندگی زنان در ایران بود و باعث شد که بخشی از مصاحبه‌ها در ایران انجام شود.

سعیدی درباره یافته‌های خود گفت: باندهای قاچاق یکی از بخش‌های اصلی صنعت مهاجرت را تشکیل می‌دهد و ما برای این بخش به ترکیه و یونان سفر کردیم؛ چون محل ترانزیت باندهای قاچاق بودند. حقیقتاً اتفاق‌هایی که در این مسیر برای زنان مهاجر می‌افتاد بسیار ناگوار است و متأسفانه کمتر کسی به این موضوع می‌پردازد. ما شاهد افزایش خشونت خانگی علیه زنان بودیم و به دلیل ناآشنایی با زبان کشور مقصد، بیشتر این مهاجران اجازه اشتغال نداشتند و آشفتگی در سطح خانواده وجود داشت.

مهاجرانی که توسط باندهای قاچاق در کشورهای ترانزیت رها می‌شوند
به گفته این پژوهشگر، عملاً بسیاری از این مهاجران سرمایه‌ای برای ادامه زندگی در کشور ترانزیت نداشتند و به خاطر این‌که تمام سرمایه خود را به باندهای قاچاق می‌دادند و این باندها اکثر آنان را در کشور ترانزیت رها می‌کردند، این تنش‌ها بسیار در زندگی زناشویی تأثیر می‌گذاشت. همچنین فضای فیزیکی کمپ‌ها نامناسب و کوچک بود و بازار خرید و فروش جنسی در میان مهاجرانی که از طریق قاچاق مهاجرت می‌کردند رواج داشت. زنان هزاره به دلیل مذهبی بودن طبعاً دچار محدودیت‌هایی در کمپ‌ها بودند و مجبور بودند با افراد نامحرم در یک اتاق بمانند.

او افزود: متأسفانه با وجود این‌که مهاجرت ایرانیان از طریق قاچاق در سال‌های اخیر قابل توجه شده اما تحقیقی به زبان فارسی در این زمینه وجود ندارد و هیچ محقق علوم اجتماعی به مصائب مهاجرت‌های غیرقانونی و اتفاقاتی که در این مسیر برای افراد رخ می‌دهد، توجه نکرده است.

رویه‌های مذهبی و فرهنگی زنان در فرآیند مهاجرت دچار چه تغییراتی می‌شود؟
این استاد دانشگاه گفت: ما در این پژوهش می‌خواستیم به مفهوم تغییر برسیم و به این منظور چند بعد را مورد تحلیل قرار دادیم. این‌که رویه‌های مذهبی زنان و همچنین فرهنگ آنان در کشور مقصد دچار چه تغییراتی می‌شود. مسأله زبان به عنوان منعکس‌کننده فرهنگ هر جامعه است و زبان آلمانی حتی برای تحصیل‌کرده‌های افغانستانی بسیار سخت است و به همین دلیل هم برای زنان، یادگیری زبان به شدت سخت بود. به‌خصوص در میان زنان و مادران مهاجر که تحصیلات پایین‌تری داشتند این دشواری، مشکلات بسیاری به‌وجود آورده بود و ما با زنانی مواجه شدیم که همچنان به گویش دری پایبند بودند و فقط در میان جوامع افغان مهاجر رفت و آمد می‌کردند.

او افزود: این مسأله بر جاگیری‌های شهری و همچنین در شبکه‌سازی اجتماعی افراد تأثیر می‌گذاشت. زبان عامل مهم هویت‌ساز است و تعلق گروهی خلق می‌کند و طبیعتاً فرزندان و جوانان زبان را خیلی زودتر یاد می‌گرفتند و سریع‌تر با کشور میزبان هماهنگ می‌شدند. این تغییرات ساختار سنتی اقتدار والدین را در خانواده‌های مهاجر افغان را زیر سؤال برده و عملاً پدر و مادرها وابسته به فرزندان شده‌اند.

تغییر الگوی ازدواج و طلاق در خانواده‌های مهاجر افغان
سعیدی در مورد تغییراتی که در الگوی ازدواج و طلاق خانواده‌های مهاجر به‌ویژه زنان افغان پدید آمده بود گفت: در فرآیند تحقیق متوجه شدیم که تغییراتی در الگوی ازدواج و طلاق خانواده‌های مهاجر افغان پدیدار شده است. طلاق که در خانواده افغان تابو محسوب می‌شد، در جامعه جدید بسیار رو به افزایش است. همچنین در نحوه انتخاب همسر و الگوی ازدواج جوانان به‌ویژه دختران تغییراتی ایجاد شده و فرزندان خانواده برای ازدواج از نظرات والدین خود خیلی بهره نمی‌بردند. سن ازدواج در میان دختران افغان مهاجر بالا رفته است که مواجه شدن با الگوهای جدید زنانه، ورود به سیستم اجتماعی و اشتغال از دلایلی است که فرصت ازدواج را از دختران جوان می‌گیرد. همچنین ازدواج‌های برون‌خانوادگی و خارج از قومیت رواج پیدا کرده و دیگر آن مراسم‌های سنت افغان برگزار نمی‌شود.

به عقیده این پژوهشگر حوزه زنان؛ در موضوع طلاق در بین مهاجران افغان، زنان به عنوان عاملیت طلاق شناخته شده و طلاق در بین زنان مهاجر بسیار رواج پیدا کرده است و در این زمینه سیستم دولت آلمان در حمایت از زنان مطلقه بسیار مؤثر و کمک‌کننده بوده و این مسأله روی اعتماد به نفس زنان مطلقه افغان تأثیر گذاشته است.

فقدان مطالعات میدانی در مورد خطرات مهاجرت‌های غیرقانونی
سعیدی در بخش آخر سخنرانی خود به خطرات مهاجرت‌های غیرقانونی اشاره کرد و با بیان این‌که مطالعات میدانی در این زمینه در ایران انجام نشده است، افزود: به عنوان پیشنهادات آخر باید بگویم که اساساً مسأله مهاجرت‌های بین‌المللی به مسأله‌ای بسیار مهم تبدیل شده و تجربه زیسته بسیاری از خانواده‌های ایرانی است. توصیه‌ام به جامعه‌شناسان این است که مسائل را تا وقتی که مسأله هستند و هنوز به آسیب تبدیل نشده‌اند، بشناسند؛ مسأله مهاجرت با محوریت زنان، یکی از این مسائل است که متأسفانه در مطالعات مهاجرتی مغفول مانده است.

او افزود: دو مسأله مهم که باید روی آن کار کنیم و حتی در حد گزارش روزنامه باید به آن‌ها توجه کنیم، یکی موضوع صنعت مهاجرت و باندهای قاچاق است؛ چون بسیاری از جوانان ایرانی همچنان به این باندهای قاچاق اعتماد می‌کنند و از خطرات آن بی‌خبرند و مسأله دوم انجام مطالعات میدانی در مورد وضعیت افراد پناهجو است. متأسفانه یک تصور فانتزی و غیرواقعی ایجاد شده که گویا به محض این‌که وارد کشور مقصد می‌شویم، می‌توانیم پناهنده شویم؛ درحالی‌که نمی‌دانیم پناهجویی با پناهندگی متفاوت است. درست است که پناهندگان در کشورهای مختلف مورد حمایت هستند، ولی تا زمان اخذ مجوز پناهندگی، روند حداقل پنج ساله باید طی شود و بهتر است در این مورد تحقیقاتی به زبان فارسی انجام شود تا جوانان با خطرات مهاجرت‌های غیرقانونی آشنا شوند.

انتهای پیام/ 950815

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار