پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۰۶۸۲
تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۷
گفت‌وگو با دکتر سعیدرضا غفاری؛ متخصص ژنتیک پزشکی و مسؤول کلینیک مادر، جنین و نوزاد مرکز درمان ابن‌سینا


همه ما در اطراف خود خانواده‌هایی را سراغ داشته و داریم که دوست دارند حتماً پسر داشته باشند یا دختر و روی خواسته خود پافشاری می‌کنند. سرچ کوتاهی در گوگل نشان می‌دهد مردم نسبت به انتخاب جنسیت بچه چندان بی‌رغبت نیستند و انواع و اقسام پیج‌های معتبر و اغلب غیرمعتبر اینترنتی روش‌های مختلفی مانند تعیین جنسیت چینی، تعیین جنسیت تضمینی قبل از بارداری، رژیم‌های عجیب و غریب تغذیه برای دختردار شدن یا پسردار شدن و... را تبلیغ می‌کنند که البته در صحت و سقم این روش‌ها اما و اگرهای زیادی وجود دارد.

برخی از مراکز معتبر پزشکی هم هستند که از روش‌های جدید و علمی برای این کار استفاده می‌کنند. روش‌هایی که هر چند تاحدودی نتیجه‌بخش هستند اما به گفته پزشکان خالی از ضرر نیز نیستند. یکی از خدماتی که مرکز فوق تخصصی درمان ناباروری و سقط مکرر ابن‌سینا ارایه می‌دهد، خدمات مرتبط با انتخاب جنسیت است. برای اطلاع از چند و چون انتخاب جنسیت نوزاد و فعالیت‌هایی که در این زمینه توسط مرکز ابن‌سینا انجام می‌گیرد، با دکتر سعیدرضا غفاری؛ متخصص ژنتیک پزشکی و مسؤول کلینیک مادر، جنین و نوزاد مرکز درمان ابن‌سینا به گفت‌وگو نشستیم.

آقای دکتر غفاری! لطفاً توضیحاتی در مورد انتخاب جنسیت جنین بفرمایید؟
بحث انتخاب جنسیت جوانب گوناگون علمی، اجتماعی, فرهنگی و اخلاقی دارد. بگذارید قبل از وارد شدن به این موضوع به عنوان مقدمه چند نکته را عرض کنم. افرادی که ازدواج می‌کنند طبیعتاً دوست دارند صاحب فرزند شوند و البته می‌خواهند که این فرزند سالم باشد. بنابراین، اولویت‌هایی که برای ما به‌عنوان پزشک و یا مشاور و متخصص ژنتیک وجود دارد این است که سعی کنیم خانواده را از جوانب گوناگون بررسی‌ها و یا اقداماتی که برای آن‌ها انجام می‌شود آگاه کنیم و به‌علاوه از سلامت فردی که قرار است متولد شود اطمینان پیدا کرده و از این طریق به مردم کمک کنیم. برای رسیدن به این منظور در مواردی تست‌های ژنتیکی توصیه می‌شود. این تست‌ها قبل از ازدواج، قبل از بارداری، در دوران بارداری و حتی بعد از بارداری قابل انجام هستند. مثلاً در برخی از موارد می‌توان بلافاصله بعد از تولد برای نوزاد کارهایی انجام داد که مانع از معلولیت او شود.

در همین راستا با استفاده از تست‌های ژنتیکی قبل از لانه‌گزینی یعنی قبل از این‌که جنین در رحم مادر کاشته شود، می‌توانیم وضعیت او را بفهمیم. این وضعیت شامل ابعاد گوناگونی می‌شود و وضعیت رویان از نظر سلامتی و از نظر یک بیماری خاص قابل بررسی و تشخیص خواهد بود. به همین صورت جنسیت جنین هم که یکی از صفات و ویژگی‌های اوست، قابل تشخیص است. هر چند همان‌گونه که توضیح دادیم از دیدگاه اخلاق و اصول پزشکی بیشترین تأکید بر این است که فرزند سالم داشته باشیم یا اگر قبلاً معلولیتی در خانواده وجود داشته، نگذاریم که این معلولیت در نسل بعد تکرار شود.

استفاده از تکنیک PGD برای تشخیص جنسیت جنین
با این دیدگاه برای اولین‌بار در ایران در سال 1381 در یک طرح تحقیقاتی که تحت مدیریت اینجانب در دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری مراکز تحقیقاتی بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی تهران و انستیتو کانسر انجام گرفت، تکنیک PGD برای تشخیص بیماری‌های کرومزوموزومی راه‌اندازی شد و یک سال بعد به صورت بالینی برای تشخیص بیماری‌های مختلف کروموزومی و نیز تعیین جنسیت جنین قبل از لانه‌گزینی مورد استفاده قرارگرفت. بعد از آن در طی سال‌های بعدی تشخیص ملکولی بیماری‌های مختلف از جمله تالاسمی، فیبروز کیستیک، آکندروپلازی، ناشنوایی و ده‌ها بیماری دیگر انجام گرفت. برای مثال بهار سال گذشته نخستین نوزادی که در ایران PGD از نظر بیماری فیبروز کیستیک برای او انجام شده بود، متولد شد.

توصیه من این است که همانند همه اقدامات و بررسی‌های ژنتیکی، همه پزشکان از جمله متخصصان زنان و متخصصان ژنتیک و سایر همکاران قبل از هر اقدامی مشاوره دقیق و تخصصی برای بیماران و مراجعان خود انجام دهند تا نکات مثبت و منفی کار، عوارض و پیچیدگی‌هایی که ممکن است این روش داشته باشد دقیقاً برای آن‌ها توضیح داده شود.


در حال حاضر چه روش‌هایی برای انتخاب جنسیت وجود دارد و در مرکز ابن‌سینا از چه روشی استفاده می‌شود؟
اگر در اینترنت سرچ کنید مطالب زیادی در مورد روش‌های جدید و قدیمی انتخاب جنسیت خواهید دید و از روش‌های مختلفی مانند روش‌های تغذیه‌ای، انتخاب زمان مقاربت، مصرف برخی غذاها یا داروهای خاص و شیوه‌های زندگی خاص نام برده شده است. اما واقعیت این است که تا این لحظه هیچ‌گونه شواهد مورد قبول علمی برای این روش‌ها پیدا نشده و لذا در صورتی‌که خواست خانواده اطمینان قطعی از انتخاب جنسیت جنین است، نمی‌توانند بر این‌گونه راه‌ها تأکید و اطمینان داشته باشند. مثلاً با مصرف یک غذای خاص نمی‌توان به نتیجه موردنظر رسید.


تنها روش دقیق انتخاب جنسیت، تعیین وضعیت ژنتیکی قبل از لانه‌گزینی است
تنها روش دقیقی که می‌توان از طریق آن جنسیت را انتخاب کرد، تعیین وضعیت ژنتیکی قبل از لانه‌گزینی است؛ چون جنسیت در زمان لقاح تعیین می‌شود یعنی زمانی که اسپرم از مرد و تخمک از زن به روش طبیعی یا مصنوعی (از طریق روش‌های کمک باروری) با هم لقاح می‌کنند، تعیین جنسیت صورت می‌گیرد. اما این‌که در دوران حاملگی کاری انجام دهند که بچه، دختر یا پسر شود چنین چیزی مبنای علمی ندارد.

خانواده‌ها به‌جای انتخاب جنسیت به سلامت جنین فکر کنند
بنابراین این کار تنها با روش‌های ژنتیکی امکان‌پذیر است که اصطلاحاً به آن PGD یعنی تشخیص ژنتیکی قبل از لانه‌گزینی گفته می‌شود. انسان‌ صفات ژنتیکی متعددی مانند رنگ پوست، سلامت یا بیماری و نوع بیماری دارد و یکی از این صفات ژنتیکی نیز جنسیت جنین است. همان‌گونه که در ابتدا ذکر شد ما توصیه می‌کنیم خانواده‌ها به جای آن‌که نگران جنسیت فرزند خود باشند، به سلامت او فکر کنند؛ مگر این‌که بعد از مشاوره دقیقی که انجام می‌شود و علی‌رغم توصیه‌ای که ما می‌کنیم و با آگاهی کامل از همه محدودیت‌ها، همچنان مصر باشند جنسیت جنین خود را انتخاب کنند. در این صورت باید بدانند روش‌هایی که در ابتدا اشاره کردیم، مبنای علمی ندارند و اگر به آن روش‌ها اعتماد کنند، ممکن است صاحب اولادی غیر از جنسیت مدنظر خود شوند و این مسأله منجر به ناراحتی و افسردگی شود. همچنین وقتی فرزندی ناخواسته به دنیا می‌آید و عوارض این ناخواسته بودن متوجه او می‌شود و به فرزند آسیب می‌رسد.

توصیه ما این است که این خانواده‌ها اگر حتماً می‌خواهند تعیین جنسیت انجام دهند از روش‌های PGD استفاده کنند. البته، اگر خانواده می‌خواهد علاوه بر داشتن یک جنسیت خاص، سلامت بچه را هم مدنظر داشته باشد، باید PGS انجام دهد یعنی هم جنسیت جنین را تعیین کند، هم از سلامت او تا حدی مطمئن باشد. این روش با ترکیب روش‌های مختلف ژنتیکی امکان‌پذیر است از جمله این روش‌ها روش NGS یا روش نسل جدید تعیین توالی ژنتیکی است. این شیوه PGS-NGS که در حال حاضر منحصراً در مرکز ابن‌سینا انجام می‌شود، حاصل همکاری‌های علمی مشترک پژوهشگاه ابن‌سینا و مرکز تحقیقات نسل امید است. این موضوع از دیدگاه من از جهت اخلاقی و پزشکی موجه‌تر است تا این‌که فقط برای انتخاب جنسیت جنین این کار انجام گیرد. باید به این نکته توجه داشته باشیم که تکنیک PGS-NGS اساساً برای بالا بردن موفقیت شیوه‌های کمک باروری مثل IVF طراحی شده، نه لزوماً برای متقاضیان انتخاب جنسیت.

50 تا 60 درصد از متقاضیان پس از مشاوره از انتخاب جنسیت پشیمان می‌شوند
تجربه من در طی این سال‌ها نشان می‌‌دهد که با ارایه مشاوره‌های تخصصی حرفه‌ای و بی‌طرفانه قبل از انجام PGD حدود 50 تا 60 درصد از متقاضیان از انجام این کار منصرف ‌شدند چون این کار بدون عوارض و هزینه‌های سنگین نیست. بنابراین، توصیه می‌کنیم حتی اگر خانواده‌ها می‌خواهند این کار را انجام دهند، یک مشاوره بی‌طرفانه و بدون قضاوت توسط متخصص صاحب‌نظر در مشاوره ژنتیک داشته باشند تا از جوانب مثبت و منفی آن مطلع شوند.

دقت صد درصدی و موفقیت 30 تا 40 درصدی
مراجعان چقدر می‌توانند مطمئن باشند که از این روش نتیجه موردنظر را خواهند گرفت؟

اگر این کار در یک مرکز معتبر، توسط متخصصان صاحب‌نظر و با تکنیک‌های دقیق انجام شود، دقت آن تقریباً صد درصد است؛ یعنی اگر جنسیت دلخواه خانواده دختر باشد، جنسیت جنین دختر و اگر جنسیت دلخواه خانواده پسر باشد، قطعاً پسر خواهد بود. البته، موفقیت این تکنیک بین 30 تا 40 درصد است؛ یعنی از صد نفری که این کار را انجام می‌دهند، حداکثر 30 تا 40 نفر به نتیجه می‌رسند و 60 تا 70 نفر علی‌رغم هزینه‌های قابل توجهی که می‌کنند، به نتیجه مورد نظر نخواهند رسید. پس دقت این روش صد درصد است و خطا ندارد؛ به شرط آن‌که در یک مرکز معتبر، توسط افراد معتبر و روش‌های معتبر انجام گیرد.

معایب استفاده از روش PGD
باید توجه داشت که این دقت صد درصد تنها مزیت این کار است و مابقی ایرادهای تکنیک است که باید گفته شود. پس همان‌طور که گفته شد، ایراد اول این تکنیک این است که صد درصد موفق نمی‌شود و تنها 30 تا 40 درصد امکان موفقیت آن وجود دارد. این ایراد بزرگی است و اگر مردم هزینه‌ای برای این کار کنار گذاشته‌اند، باید بدانند که ممکن است نتیجه نگیرند. البته، این به این معنا نیست که اگر نتیجه گرفتند جنسیت اشتباه باشد. درواقع، انتخاب جنسیت صد درصد دقیق است اما موفقیت آن صد درصد نیست.

هزینه‌های قابل توجه استفاده از روش انتخاب جنسیت
ایراد بعدی، هزینه‌های قابل توجه این تکنیک است. در این روش زن و شوهر به طریق طبیعی باردار نمی‌شوند بلکه با روش‌های کمک‌باروری و IVF این کار صورت می‌گیرد. بنابراین، زن و شوهری که می‌توانند به‌صورت طبیعی بچه‌دار شوند اما می‌خواهند انتخاب جنسیت انجام دهند، باید به یک مرکز IVF بروند، آن‌جا بررسی‌ها و آزمایشات مختلف انجام دهند و زن داروهای مخصوص تحریک تخمک‌گذاری مصرف کند و تحت نظر پزشک زنان و ناباروری باشد؛ در طی این فرآیند چندین نوبت سونوگرافی انجام دهند، به اتاق عمل بروند و تحت نظر متخصصان جنین‌شناسی، زنان و ژنتیک قرار بگیرند. یعنی این مسیر یک مسیر طبیعی نیست بلکه پرهزینه و پردردسر است و اگر زوجین می‌خواهند جنسیت جنین خود را با این روش انتخاب کنند، باید این مسایل را بدانند.

هزینه‌های استفاده از روش PGD چقدر است؟
در خوش‌بینانه‌ترین حالت بیش از 2 میلیون تومان هزینه ژنتیک و بیش از 5 میلیون هزینه دارو و دریافت تخمک و لقاح و انتقال جنین خواهد بود. به این ترتیب، در کم‌هزینه‌ترین حالت بیمار باید بین 7 تا 8 میلیون تومان برای این منظور بپردازد. در مراکز پرهزینه‌تر نیز هزینه این کار را می‌توان تا 13 میلیون تومان یا بیشتر برآورد کرد و این غیر از هزینه‌های جانبی مانند رفت‌وآمد، اسکان، داروها، آزمایش‌ها و... است. اگر زن و شوهری به امید داشتن فرزندی با جنسیت خاص هزینه کنند اما موفق نشوند و بخواهند دوباره این کار را انجام دهند، باید بسیاری از این هزینه‌ها را دوباره تکرار کنند. مشاور باید این مسایل را برای خانواده‌ها توضیح دهد و خانواده‌ها از نقطه ضعف این تکنیک با خبر باشند.

مشکلاتی که برای مادر به‌وجود می‌آید
اثرات این روش بر روی مادر چگونه است؟

برای این‌که روش‌های کمک‌باروری انجام شوند لازم است یک‌سری آزمایش‌ها به‌ویژه روی مادر انجام شود و درمان‌هایی روی او صورت گیرد تا تخمک‌گذاری را تحریک کند. به‌طور طبیعی معمولاً تعداد یک تخمک در هر ماه از تخمدان مادر آزاد می‌شود، اما این درمان‌ها کمک می‌کنند بیشتر از یک تخمک آزاد شود تا امکان تشکیل تعداد بیشتری جنین میسر شود تا اگر مشکل، ناباروری است جنین‌ها منتقل شوند و اگر قرار است PGD انجام گیرد، روی جنین تشخیص انجام شود. بنابراین، مادر لازم است داروهایی مصرف کند و زمانی‌ که قرار است این تخمک‌ها گرفته شود باید در بیمارستان تحت یک‌سری اقدامات پزشکی قرار بگیرد.

همه این مسایل متضمن تحمیل یک‌سری اقدامات مداخله‌ای روی بدن مادر است. زمانی که زوجی مشکل ناباروری دارد زن و شوهر تا حد زیادی این مداخلات را می‌پذیرند و از نظر پزشکی هم توجیه‌پذیر است. حتی اگر بخواهیم PGD را برای اقدامات سلامتی مانند پیشگیری از داشتن یک بچه معلول انجام دهیم این مسأله هم از نظر پزشکی و اخلاقی تا حد زیادی قابل پذیرش است. اما زمانی‌که می‌خواهیم این اقدامات را برای انتخاب جنسیت انجام دهیم، طبیعی است که تا حدی ملاحظات بالقوه اخلاقی می‌تواند در موضوع دخیل باشد و مادر دقیقاً باید در این مورد آگاهی‌های لازم را داشته باشد و بسنجد که آیا خطرات بالقوه‌ای که بابت استفاده از این درمان‌ها به او وارد می‌شود، ارزشمند است یا خیر. ساده‌ترین حالت این خطرات مصرف داروهای هورمونی است؛ به‌طوری که این داروها احتمالاً می‌توانند خطرات درازمدتی داشته باشند. هرچند هنوز این خطرات به‌صورت قطعی ثابت نشده اما به هر حال باید این نکته را در نظر داشت. همچنین، در حین درمان اگر لازم باشد بی‌حسی یا بی‌هوشی انجام می‌گیرد یا داروهایی برای جلوگیری از درد ممکن است تجویز شود.

خانواده باید مطلع باشد روی جنین او دست‌کاری صورت می‌گیرد
استفاده از روش PGD ممکن است خطری هم برای جنین داشته باشد؟

در بارداری‌هایی که به شکل طبیعی انجام می‌گیرد مداخله پزشکی وجود ندارد و دارو داده نمی‌شود اما زمانی‌که کمک‌باروری اتفاق می‌افتد، مادر دارو مصرف می‌کند و جنین منتقل می‌شود. زمانی که قرار است PGD یا همان تشخیص قبل از لانه‌گزینی انجام شود، لازم است از توده جنینی روز سوم که مرحله 8 سلولی است، یکی از سلول‌ها از بقیه سلول‌ها جدا شود و اصطلاحاٌ بیوپسی رویانی اتفاق می‌افتد. مطالعات مختلف برای بررسی خطر احتمالی این روش برای جنین صورت گرفته و تاکنون در این ارتباط شواهدی مشاهده نشده است. هرچند گزارش موثقی از آسیب اثبات‌شده در مورد جداشدن یک سلول از بقیه سلول‌ها به‌صورت بالقوه گزارش نشده اما به هر حال، یک اقدام تهاجمی است که به جنین وارد می‌شود. اگر این اقدامات برای تشخیص یا پیشگیری از یک بیماری ژنتیکی صورت می‌گرفت، تا حد زیادی قابل توجیه بود اما زمانی‌که برای انتخاب جنسیت است، ممکن است از نظر اخلاق پزشکی مورد سؤال قرار گیرد؛ زیرا در این‌جا اقدامات درمانی مطرح نیست.

خانواده باید مطلع باشد که روی جنین او دست‌کاری صورت می‌گیرد و این دست‌کاری توسط ابزارهای پزشکی می‌تواند به‌صورت بالقوه مسایلی ایجاد کند. هرچند خطر اثبات‌شده‌ای در این رابطه گزارش نشده اما نمی‌توانیم نسبت به بی‌خطر بودن آن هم قطعاً اطمینان دهیم؛ مگر این‌که مطالعات درازمدتی روی این کار صورت بگیرد که هنوز این اتفاق نیفتاده است. بیش از سه دهه از اولین موارد PGD می‌گذرد اما هنوز اطلاعات کافی نیست و باید منتظر بود که این اطلاعات کامل‌تر شوند، سپس در مورد آن‌ها اظهارنظر کرد.

حتی مطالعاتی که خارج از ایران انجام شده بیشتر در مورد تشخیص ژنتیکی بوده و کمتر مطالعه‌ای در مورد تعیین جنسیت صورت گرفته است. در بسیاری از کشورها اصولاً انتخاب جنسیت به این شکل معمول و مرسوم نیست که بخواهند در مورد آن مطالعاتی انجام دهند. توصیه ما این است که اگر خانواد‌ه‌ها می‌خواهند تشخیص جنسیت قبل از لانه‌گزینی انجام دهند، باید حداقل از این نکات مطلع باشند نه این‌که تصور کنند با یک عمل فانتزی و صرف مبلغی هزینه می‌توانند صاحب فرزندی با جنسیت دلخواه خود ‌شوند.

دیدگاه‌های موافقان و مخالفان استفاده از روش‌های انتخاب جنسیت
دیدگاه‌های اخلاقی مخالف و موافق روش‌های تعیین جنسیت به چه مسایلی اشاره دارند؟

برخی به شکل خیلی اصولی ممکن است مخالف هرگونه مداخله‌ای روی جنین انسان باشند و حتی برخی از دیدگاه‌های مذهبی در کشورهای دیگر با مداخله روی جنین انسان و حتی نوزاد یک‌روزه هم مخالفت دارند. بنابراین، برخی دیدگاه‌های اعتقادی اقداماتی که روی جنین انسان انجام می‌شود را نوعی مداخله در خلقت می‌دانند. برخی دیگر این مداخله‌ها را به صلاح نمی‌دانند چون معتقدند مداخله در سیر رشد جنین یا انتخاب جنسیت جنین مداخله در سیر طبیعی رشد جنین است و می‌تواند موجب تبعیض شود چون در بسیاری از کشورها به‌ویژه در کشورهای آسیایی، جنوب آسیا و حتی در شرق آسیا جنسیت مذکر در ارجحیت قرار دارد. پس این نگرانی وجود دارد که با مداخلات این‌چنینی تبعیضی میان جنسیت‌ها اتفاق بیفتد. برخی از جامعه‌شناسان هم مخالف این مسأله هستند و آن را نوعی تبعیض می‌دانند.

برخی معتقدند این مداخلات پرهزینه است و تنها افراد متمول می‌توانند از چنین خدماتی برخوردار شوند و افرادی که توانایی مالی نداشته باشند اما تمایل آن‌ها به این کار باشد به دلیل پرهزینه‌ بودن این تکنیک‌ها از این امکان محروم خواهند شد. از سوی دیگر، این دیدگاه مطرح می‌شود که اگر افراد محروم بخواهند این هزینه‌ها را پرداخت کنند، پرداخت این هزینه‌ها به آن‌ها تحمیل می‌شود و قسمت‌های دیگر زندگی آن‌ها مورد تهدید قرار می‌گیرد. مثلاً فرض کنید که یک خانواده نیازهای دیگری در حوزه بهداشت، تغذیه، مسکن و رسیدگی به سایر فرزندان دارد اما هزینه سنگینی را متحمل می‌شود تا فرزندی با جنسیتی خاص داشته باشد و بنابراین این را دور از عدالت می‌دانند. به‌خصوص این‌که چنین روش‌هایی معمولاً مورد حمایت بیمه‌ها یا نظام‌های حمایتی سلامت قرار ندارند. بنابراین، بی‌عدالتی می‌تواند روی طبقات پایین‌تر فشار وارد کند. در کشور ما این خدمات تحت پوشش بیمه نیستند و فکر نمی‌کنم در سایر کشورها نیز خدمات بیمه‌ای در این رابطه ارایه شود.

در حد اطلاعاتی که دارم در کشور ما ایراد شرعی و قانونی نسبت به این مسأله وارد نشده است. هرچند توصیه می‌شود خانواده‌ها قبل از هر اقدامی براساس دیدگاه اعتقادی خود تحقیقات لازم را انجام دهند. از طرفی، دیدگاه خانواده‌ها و اشخاص بسته به این‌که با چه نگاهی موضوع را تحلیل می‌کنند، متفاوت است. به همین دلیل توصیه می‌شود مشاور ضمن رعایت ضوابط حرفه‌ای، قانونی، اخلاقی و عرف جامعه وارد حریم این‌گونه مسایل برای خانواده نشود و این مسأله را موکول به اعتقادات فردی و شخصی یا موکول به مشورت شخص با افراد مورد اعتماد خود در این حوزه‌ها کند.

در برخی از کشورهای خارجی به‌طور کلی مخالف انتخاب جنسیت هستند. در ابتدای مطرح‌شدن بحث انتخاب جنسیت تعداد مخالفان آن بیشتر از موافقان بود اما الان مخالفت‌ها به آن شدت نیست و می‌گویند بهتر است این مسأله به خانواده‌ها واگذار شود و هر خانواده بسته به دیدگاه‌ها و اعتقادات خود و ایده‌آل‌هایی که برای داشتن یک زندگی شاد دارد، این حق انتخاب را داشته باشد. به‌ویژه اگر منع قانونی یا شرعی در محل زندگی‌ وجود نداشته باشد بهتر است به خود خانواده‌ها واگذار کنند تا در این رابطه تصمیم بگیرند.

تعداد نوزادان متولدشده از این روش تأثیری روی جمعیت ندارد
آقای دکتر در حال حاضر چه تعداد نوزاد از این طریق به دنیا آمده‌اند؟

15 سال پیش که زمان زیادی از عرضه چنین تکنیک‌هایی نگذشته بود گفته می‌شد در کل دنیا هزار نوزاد با این روش به دنیا آمدند، این در حالی است که چندین میلیون بچه با روش IVF به دنیا آمده‌اند. اما از آن سال‌ها به بعد این آمار افزایش پیدا کرد و در یک مقطعی کل PGDهای دنیا 20 تا 30  هزار نفر اعلام شد. در کشور ما آمار دقیقی در این رابطه وجود ندارد اما فکر می‌کنم قطعاً از چند هزار نفر بیشتر است. در کشور ما مراکز مختلفی این کار را انجام می‌دهند و فکر می‌کنم در این یک دهه بیش از چند هزار نفر از طریق این روش متولد شده باشند. این تصور که این تعداد بسیار زیاد است و روی جمعیت تأثیر می‌گذارد، تصور درستی نیست اما تعداد کمی هم نیست.

در ماه چه تعداد برای انتخاب جنسیت به مرکز ابن‌سینا مراجعه می‌کنند؟
آمار دقیقی از مراجعان ندارم اما در ماه ده‌ها نفر متقاضی این کار هستند. البته، اطلاع ندارم که چند نفر از متقاضیان وارد مرحله درمان می‌شوند اما همان‌طور که عرض کردم درصد زیادی یعنی حدود 50 تا 60 درصد از این افراد پس از یک مشاوره دقیق، از این کار منصرف می‌شوند.

بیشتر خانواده‌ها برای تعادل جنسیتی خانواده این کار را انجام می‌دهند
مراجعان شما بیشتر چه جنسیتی را ترجیح می‌دهند؟

همیشه آدم‌ها دوست داشته‌اند جنسیت جنین خود را بدانند یا اگر در جوامعی یک جنسیت ارجحیت داشته، بتوانند آن جنسیت دلخواه را داشته باشند. در گذشته یا حتی همین الان در بسیاری از جوامع ترجیح این است که فرزند پسر داشته باشند؛ هرچند در برخی از کشورها نیز ترجیح می‌دهند فرزندشان دختر باشد. طبق تجربه‌ای که ما در کشورمان داریم، معمولاً کسانی که فرزند دختر دارند، دوست دارند پسر داشته باشند یا اگر پسر دارند، دوست دارند دختر داشته باشند یعنی ترجیح جنسیتی در کشور کمرنگ شده و خانواده‌ها اصطلاحاً برای تعادل جنسیتی خانواده ترجیح می‌دهند در صورت داشتن دختر، پسر هم داشته باشند و بالعکس.

در چه سطوح و طبقات تحصیلی و اجتماعی افراد بیشتر به روش‌های انتخاب جنسیت رو می‌آورند؟
ممکن است از بیرون این‌گونه به نظر برسد که غالباً افراد کمترتحصیل‌کرده به دنبال این کار می‌آیند و افراد تحصیل‌کرده تمایل کمتری نشان می‌دهند اما واقعیت این است که در تجربه ما این مسأله قابل تمایز نیست و از این منظر تفاوت چندانی بین این گروه‌ها وجود ندارد. چون در این‌جا بحث ترجیح جنسیتی مطرح نیست و اکثر خانواده‌ها فارغ از سطح تحصیلات یا طبقه اجتماعی این کار را به‌منظور تعادل جنسیتی خانواده انجام می‌دهند.

در ابتدا یعنی حدود 15 سال پیش از برخی شهرها بیشتر مراجعه می‌کردند اما الان طبق تجربه‌ای که من دارم به نظر می‌رسد قابل افتراق نیستند یعنی طبقات تحصیل‌کرده یا طبقات کمترتحصیل‌کرده به‌صورت یکسان و با توجیهات مختلف اقدام می‌کنند. طبقات کمترتحصیل‌کرده معمولاً چند فرزند با یک جنسیت دارند و فرزند دیگری با جنسیت مقابل می‌خواهند اما حتی طبقات تحصیل‌کرده‌ای که در حد دکترا هم هستند، مکرراً مراجعه می‌کنند اما توجیه آن‌ها این است که یک فرزند دارند و یک فرزند دیگر با جنسیت خاص می‌خواهند. اخیراً هم افرادی پیدا می‌شوند که فقط یک فرزند می‌خواهند و دوست دارند جنسیت آن فرزند را خودشان تعیین کنند.

در گذشته افراد صاحب فرزند می‌شدند و اگر فرزندی با جنسیت دیگر هم می‌خواستند دوباره سعی می‌کردند صاحب فرزند شوند و نهایتاً جنسیت مورد علاقه خودشان را داشته باشند. اما ظاهراً الان نسل جدید ترجیح می‌دهد با اختیار خود تعداد فرزندان و جنسیت آن‌ها را انتخاب کند. به نظر می‌رسد الگوی دلایلی که افراد می‌آورند به‌تدریج متفاوت شده است. در سال‌های اولیه کار، افرادی را می‌دیدیم که مثلاً چهار دختر یا چهار پسر دارند و می‌خواهند فرزند پنجمشان جنسیت مقابل را داشته باشد اما الان به‌تدریج افرادی را می‌بینیم که یک بچه دارند و برای دومی یا حتی برای بچه اولشان هم می‌خواهند انتخاب جنسیت کنند. حالا این‌که این رفتار چه تأثیری روی جمعیت دارد را باید متخصصان جمعیت تحلیل کنند. اما چون تعداد این افراد قابل توجه نیست و طی 15 سال گذشته حداکثر چند هزار نفر می‌شود، به نظر نمی‌رسد بتواند در میزان جمعیت تأثیر قابل توجهی داشته باشد.

در مورد خانواده‌هایی که می‌خواهد برای تک‌فرزند خود تعیین جنسیت انجام دهند به نظر می‌رسد جنسیتی که مدنظر دارند در طبقات اجتماعی مختلف، متفاوت است. در میان طبقات تحصیل‌کرده‌تر قطعاً نمی‌شود گفت بیشتر پسر می‌خواهند یا دختر، طبقات کم‌ترتحصیل‌کرده هم معمولاً یک بچه نمی‌خواهند اما اگر هم بخواهند به نظر می‌رسد بیشتر دوست دارند پسر داشته باشند.

نهادهای نظارتی مراقب تبلیغات گمراه‌کننده باشند
اگر نکته‌ای در پایان‌ باقی مانده است، بفرمایید.

توصیه من این است که خانواده‌ها برای هر اقدام پزشکی آگاهانه اقدام کنند. پزشک موظف است توضیحات دقیقی به خانواده بدهد و مراحل کار را برای آن‌ها تشریح کند. در بحث انتخاب جنسیت هم پزشکان سعی کنند به دور از حالات هیجانی و تبلیغاتی به خانواده‌ها اطلاع‌رسانی کنند و روش‌هایی که از نظر علمی اثبات نشده‌اند را تبلیغ نکنند. من حتی دیده‌ام در برخی از مراکز به ظاهر معتبر که شاید کمتر نظارت بر آن‌ها باشد تبلیغاتی در این رابطه انجام می‌دهند و مردم به‌صورت غیرواقعی امیدوار می‌شوند و ممکن است به آن‌ها آسیب برسد. اگر هم قرار است از روش‌های مؤثر مثل PGD استفاده شود، باید نقاط ضعف این روش‌ها به خانواده‌ها گفته شود. نهادهای نظارتی مثل وزارت بهداشت هم باید مراقب تبلیغات گمراه‌کننده باشند. همچنین، باید به مردم یادآوری کنیم مهم‌تر از انتخاب جنسیت، سلامت فرزند است و بدانند مبحث سلامت جنین هم توسط روش‌های قبل از لانه‌گزینی قابل انجام است و روی آن‌ها تأکید داشته باشند.

* مریم رجبوندی

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار