پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۰۹۰۸
تاریخ انتشار: ۱۹ دی ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۴
متغیر مدت ازدواج و میزان تحصیلات گویای فقدان تأثیر معنادار است. درواقع، متغیر مدت ازدواج و سطح تحصیلات نتوانسته است در میزان رضایت زناشویی زنان تأثیر داشته باشد و تفاوت‌های مشاهده‌شده بین میانگین رضایت زناشویی با تحصیلات بالا و پایین از نظر آماری معنادار نیست. در خصوص تأثیر سن در میزان رضایت زناشویی در بین زنان، بر اساس گروه‌های سنی، تفاوتی مشاهده نشد. به عبارت دیگر، متغیر گروه‌های سنی نتوانسته است در میزان رضایت زناشویی تأثیر داشته باشد و در میانگین رضایت زناشویی تفاوت قابل ملاحظه‌ای دیده نشد.


یکی از طرح‌های مداخله‌ای که در راستای جلوگیری از طلاق و بهبود کیفیت زندگی زوجین در کشور به اجرا درآمد، طرح رحمت بود. این طرح توسط معاونت امور زنان دولت دهم در سی استان کشور و با هدف تقویت و تعمیق بینش‌های دینی و ایجاد فضای آرام در محیط خانواده به اجرا درآمد. هرچند این طرح با تغییر دولت، مسکوت شد اما با توجه به اهمیتی که روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و مذاهب به خانواده و ارتباط زناشویی مؤثر می‌دهند، این پژوهش به بررسی تأثیر اجرای طرح رحمت در میزان رضایت زناشویی زنان خانه‌دار می‌پردازد.

به گزارش مهرخانه، این طرح در مرحله اول زنان خانه‌دار را مخاطب خویش قرار داد و در هشت جلسه اجرا شد. محتوای جلسات دوره آموزشی به قرار زیر است:

جلسه

موضوع جلسه

اول

بررسی جایگاه و شخصیت زن از دیدگاه قرآن و احادیث، و همچنین لزوم شناخت همسران از یکدیگر

دوم

حقوق متقابل زن و شوهر و وظایف زن در برابر شوهر

سوم

درک تفاوت‌ها و تضادهای زنان و مردان

چهارم

آرامش روانی در پرتو دینداری

پنجم

اخلاق در خانواده و رعایت موارد اخلاقی از سوی زوجین

ششم

وظایف زوجین در مقابل یکدیگر

هفتم

برقراری مهارت‌های ارتباطی و گفت‌وگوهای مهرآمیز

هشتم

عفو و گذشت، و آموزش صبر و بردباری در زندگی


روش پژوهش
این پژوهش، پژوهشی شبه‌آزمایشی است. در این طرح از دو گروه آزمایش و کنترل استفاده شده و ضمن اعمال متغیر مستقل در گروه آزمایش، از هر دو گروه پیش‌آزمون و پس‌آزمون به‌عمل آمده است. جامعه آماری شامل همه زنان خانه‌دار شهرستان ازناست که برای شرکت در دوره آموزشی رحمت ثبت‌نام کرده بودند. آن‌ها چهارصد نفر بودند. حجم نمونه با توجه به تعداد مجاز در پژوهش‌های شبه‌آزمایشی زنان خانه‌داری بودند که پس از اجرای پیش‌آزمون به طور تصادفی به دو گروه آزمایش (سی نفر) و کنترل (سی نفر) تقسیم شدند. افراد شرکت‌کننده‌ای که داوطلب شرکت در پژوهش بودند، انتخاب و ابتدا با اجرای پیش‌آزمون بررسی شدند. سپس به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. پس از پایان اجرای متغیر مستقل در گروه آزمایش، مجدداً دو گروه با پس‌آزمون مورد بررسی قرار گرفتند.

میانگین سنی شرکت‌کنندگان بین 20 تا 54 سال بود و بیشترین فراوانی به افراد 30 تا 34 سال اختصاص داشت. میانگین طول مدت ازدواج بین 9 تا 20 سال و تحصیلات شرکت‌کنندگان بین ابتدایی تا کارشناسی ارشد متغیر بود که بیشترین میزان آن به دیپلم تا کارشناسی اختصاص داشت.

گروه آزمایش، که شامل 30 زن خانه‌دار بود، در دوازده جلسه آموزش طرح رحمت به مدت هشت هفته شرکت کردند و نتایج حاصل از این مداخله با گروه کنترل، شامل 30 نفر که طی این مدت تحت هیچ‌گونه آموزش یا مشاوره‌ای قرار نداشتند، مقایسه شد.

منابع تغییر

ملاک آزمون

درجه آزادی

مقدار احتمال

پیش‌آزمون

0.38

29

0.59

پس‌آزمون

7.47

29

0.96


مقایسه میانگین نمرات رضایت زناشویی پیش‌آزمون

گروه‌ها

حجم نمونه

میانگین

انحراف استاندارد

خطای استاندارد

t

سطح معناداری

آزمایش

30

23.15

11.67

2.01

0.67

0.51

کنترل

30

9.06

7.30

1.30

0.60

0.81


مقایسه میانگین نمرات رضایت زناشویی در مرحله پس آزمون

گروه‌ها

حجم نمونه

میانگین

انحراف استاندارد

خطای استاندارد

t

سطح معناداری

آزمایش

30

9.71

3.01

0.23

3.90

0.79

کنترل

30

11.08

7.23

0.70

1.67

0.23


نتایج مقایسه میانگین نمرات رضایت زناشویی پس‌آزمون در دو گروه آزمایش و کنترل در جدول شماره 4 آمده است. با توجه به جدول، می‌توان نتیجه گرفت که تفاوت میانگین نمرات گروه آزمایش با گروه کنترل در پس‌آزمون معنادار است. بنابراین می‌توان گفت، تفاوت مشاهده‌شده بین میانگین‌ها در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون تصادفی نبوده است و اجرای طرح رحمت می‌تواند در بهبود ارتباط زناشویی تأثیر داشته باشد.

نتایج تحلیل کواریانس برای بررسی نقش پیش‌آزمون نمرات رضایت زناشویی

متغیرهای همگام

مجموع مجذورات

واریانس

ضریب P

ضریب F

مجذورات

توان آماری

سن

12263.592

12263.592

0.001

20.759

0.257

0.994

مدت ازدواج

983.479

983.479

0.202

1.665

0.027

0.246

تحصیلات

184.452

184.452

0.578

0.312

0.005

0.085


همچنین نتایج تحلیل کواریانس در جدول شماره 5 آمده است. تأثیر آموزش‌های طرح رحمت در میانگین‌های نمرات رضایت زناشویی افراد مورد مطالعه پس از کنترل متغیرهای مداخله‌گر معنادار بوده است. میزان این تفاوت، برابر 0.178 شده است و نشان می‌دهد که 18 درصد از تفاوت‌های فردی در میزان رضایت زناشویی به تفاوت‌های فردی در نوع آموزش‌های گروهی مربوط بوده است.

سن و میزان تحصیلات زنان تأثیری در رضایت زناشویی آن‌ها ندارد
توان آماری با 0.892 برابر شده است. اما متغیر مدت ازدواج و میزان تحصیلات گویای فقدان تأثیر معنادار است. درواقع، متغیر مدت ازدواج و سطح تحصیلات نتوانسته است در میزان رضایت زناشویی زنان تأثیر داشته باشد و تفاوت‌های مشاهده‌شده بین میانگین رضایت زناشویی با تحصیلات بالا و پایین از نظر آماری معنادار نیست. در خصوص تأثیر سن در میزان رضایت زناشویی در بین زنان، بر اساس گروه‌های سنی، تفاوتی مشاهده نشد. به عبارت دیگر، متغیر گروه‌های سنی نتوانسته است در میزان رضایت زناشویی تأثیر داشته باشد و در میانگین رضایت زناشویی تفاوت قابل ملاحظه‌ای دیده نشد.

طرح رحمت در بهبود رضایت زناشویی مؤثر بود
بدون تردید اجرای دوره‌های آموزشی با برنامه‌ریزی و تدوین مناسب بر اساس ویژگی‌های شرکت‌کنندگان می‌تواند تأثیر مثبتی در شناخت افراد از موقعیت‌ها و شرایطی که در آن قرار دارند داشته باشد. در طرح رحمت موضوعاتی چون حقوق متقابل زوجین، شیوه‌های ابراز محبت، مهارت‌های معنوی و بسیاری از مهار‌تهای مورد نیاز زندگی زناشویی بر مبنای مبانی اعتقادی و فرهنگی جامعه گنجانده شده است.

بررسی نتایج نشان می‌دهد که اجرای دوره آموزشی طرح رحمت باعث تغییر نمرات رضایت زناشویی در پس‌آزمون و در نتیجه افزایش رضایت زناشویی شده است. بنابرین می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که تفاوت میان میانگین‌های پیش‌آزمون و پس‌آزمون تصادفی نبوده است و اجرای این دوره آموزشی می‌تواند در بهبود رضایت زناشویی مؤثر باشد.

یافته دیگر حاکی از این بود که متغیر مدت زمان ازدواج، سطح تحصیلات و سن در میزان رضایت زناشویی تأثیر نداشت؛ به عبارت دیگر، تفاوت‌های مشاهده‌شده بین میانگین رضایت زناشویی و متغیرهای بیان شده از لحاظ آماری معنادار نبود.

نتایج به‌دست آمده با اغلب تحقیقاتی که در مورد این موضوع انجام شده هم‌سوست. برای مثال، پژوهش کورنلیوس و همکاران (2010) نشان می‌دهد که آموزش خانواده موجب بهبود رضایت زناشویی می‌شود. آن‌ها نتایج آزمایش خود را با مطالعه سی نفر گروه آزمایش و مقایسه آن با گروه گواه به‌دست آوردند. گفتنی است که این آموزش علاوه بر رضایت زناشویی باعث معناداری در ارتباطات بین فردی نیز شده بود.

تأثیرات مثبت خانواده‌درمانی
پژوهش اسدی و همکاران (1389) به منظور بررسی خانواده‌درمانی کوتاه‌مدت مبتنی بر رویکرد ستیر بر الگوهای ارتباطی زوجین انجام گرفت. در این پژوهش نوعی الگوی ارتباطی بررسی شد که طی آن یکی از زوجین سعی می‌کرد به‌وسیله انتقاد کردن، غر زدن یا پیشنهاد تغییر دادن دیگری را وارد بحث درباره مشکل کند؛ در حالی‌که دیگری سعی می‌کرد بحث را تمام کند. نتیجه این تحقیق نشان داد که خانواده‌درمانی مبتنی بر رویکرد ستیر مؤثر است؛ چراکه وقتی پیام‌های کلامی و غیرکلامی با هم‌ هم‌خوان باشند باعث می‌شود فرد با تعهد، صداقت و صمیمیت به حل مشکلات بپردازد. ضمناً نتایج این پژوهش نشان داد که بهبود الگوهای ارتباطی بین زوجین با رضایتمندی زناشویی آن‌ها در ارتباط است که با نتایج این پژوهش هم‌سوست.

مؤثر واقع‌شدن برنامه‌های مداخله‌ای در کاهش تعارضات زناشویی
همچنین، فایرکلوتز و کامینگز (2008) در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که افزایش آگاهی والدین از مسائل تعارض زناشویی، در حکم برنامه‌ای در پیشگیری از تعارض والدین در خانواده، مؤثر است. از پیامدهای دیگر این برنامه کاهش مشکلات سازگاری و پرخاش‌گری کودکان و همچنین کاهش اختلافات زناشویی و منجر شدن به طلاق بود. نتیجه پژوهش آن‌ها نیز حاکی از مؤثر واقع‌شدن برنامه‌های مداخله‌ای در کاهش تعارضات زناشویی و افزایش رضایتمندی زناشویی است که با نتایج این پژوهش هم‌سوست.

با یک کارگاه آموزشی 12 ساعته برای زوجین می‌توان ارتباطات منفی و پرخاشگری را کاهش داد
براون و استوارت (2005) نیز در پژوهش خود به این نتیجه رسیدند که آموزش زوج‌ها باعث آگاهی آن‌ها از نیازهای اساسی خود و همسرانشان، و همچنین اجتناب از به‌کارگیری روش‌های کنترل بیرونی در رفتار می‌شود. همامسی (2001) در پژوهش خود به این نتیجه رسید که با برگزاری یک کارگاه آموزشی دوازده ساعته برای زوجین می‌توان ارتباطات منفی و پرخاشگری را کاهش داد و شاهد افزایش رضایت زناشویی در طول سال‌های بعد بود.

به‌طور کلی، بررسی عملکرد خانواده‌ها می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد کارکردهای مثبت در نظام اجتماعی و روابط زناشویی داشته باشد. پژوهش یوسفی و همکاران (1389) نیز نقش خودتمایزی در خانواده‌درمانی بوونی را با سلامت روانی و کیفیت زناشویی بررسی کرد. در این پژوهش، که بر اساس نظریه بوون انجام گرفت، خودتمایزی عاملی کلیدی در این نظریه به‌شمار می‌رود و به توانایی فرد در تمایز با دیگران ضمن صمیمیت با آن‌ها اشاره دارد. نتیجه پژوهش آن‌ها نشان داد که سطح بالایی از تفکیک خود با سازگاری با فشارهای زندگی، داشتن احساس مثبت و رضایت عمومی از زندگی و میزان بالایی از رضایتمندی زناشویی همراه است.

چان نیز در پژوهش خود تفاوت معناداری از متغیرهای جنس، سن، میزان تحصیلات، درآمد و طول مدت ازدواج در خصوص رضایت زناشویی به‌دست نیاورد. این مطالعه نیز با دومین یافته این پژوهش هم‌سوست.

تأثیر چشم‌گیر مداخلات آموزشی در بهبود ارتباط زناشویی زوجین
در مجموع، پژوهش‌های مختلفی که در دسترس بود همگی بیان‌کننده تأثیر چشم‌گیر مداخلات آموزشی در بهبود ارتباط زناشویی زوج‌ها بود و در این زمینه نتایج غیرهمسو با این ادعا به‌دست نیامد. اما برای اثربخشی بهتر برنامه مداخله‌ای طرح رحمت پیشنهاد می‌شود هر دو زوج در زمانی واحد آموزش ببینند؛ همچنین، پس از پایان دوره‌ها، برای مشخص شدن میزان اثربخشی طرح برنامه‌های پیگیری انجام شود. علاوه بر این، با توجه به یافته‌های این پژوهش پیشنهاد می‌شود پرسشنامه‌ای تهیه شود تا مفاهیم اساسی‌ای که در طول این دوره آموزشی مطرح می‌شود اندازه‌گیری کند. همچنین، با توجه به اجرای این دوره در سایر استان‌ها، اطلاع از نتایج آن در استان‌های دیگر از مسائلی است که در غنای یافته‌ها مؤثر خواهد بود.

لازم به ذکر است پژوهش فوق با عنوان تأثیر طرح آموزشی رحمت در میزان افزایش رضایت زناشویی زنان خانه‌دار توسط دکتر علی‌اکبر ارجمندنیا و راضیه پوریان انجام و سال 1395 در دوفصلنامه علمی- ترویجی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام به چاپ رسیده است.

انتهای پیام/ 930610



ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: