پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۱۶۹۷
تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۰:۴۹
بنابر این ماده باید نسبت مرگ مادران در سال 1396 به 18 در صدهزار تولد زنده، در سال 1397 به 17 در صدهزار تولد زنده، در سال 1398 به 16.5 در صدهزار تولد زنده، در سال 1399 به 16 در صدهزار تولد زنده و در سال 1400 به 15 در صدهزار تولد زنده برسد.


سلامت باروری زنان یکی از معیارهای توسعه‌یافتگی کشورها به‌شمار می‌رود و مهم‌ترین بخش آن میزان مرگ‌ومیر مادران به دليل عوارض بارداري و زايمان است که در دو برنامه توسعه اول و ششم به‌طور مستقیم به آن اشاره شده است.

به گزارش مهرخانه، مطابق تعريف سازمان جهاني بهداشت مرگ هنگام حاملگي تا 42 روز پس از ختم بارداري، صرف‌نظر از مدت و محل حاملگي به هر علتي مرتبط با بارداري، تشديدشده در بارداري يا به علت مراقبت‌هاي ارايه‌شده طي آن، اما نه به علت حادثه يا تصادف را مرگ مادری می‌دانند.

کاهش مرگ‌ومير مادران به دليل عوارض بارداري و زايمان از مهم‌ترين شاخص‌هاي نشان‌دهنده توسعه كشورهاست. علت انتخاب اين شاخص به‌عنوان نمايه توسعه، تأثير عوامل مختلف اجتماعي و اقتصادي در كاهش يا افزايش آن است. اين شاخص تابعي از وضعيت سواد زنان، شبكه راه‌هاي روستايي، دسترسي به فوريت‌هاي مامايي و زايمان، هزينه خدمات درماني، وجود شبكه‌هاي ارتباطي مخابراتي، درآمد خانوار و... است. در واقع كيفيت خدمات بهداشتي و درماني فقط بخشی از عوامل مؤثر در كاهش مرگ‌ومير زنان را به خود اختصاص مي‌دهد. باید توجه داشت که در کنار موضوع کاهش مرگ مادری، موضوعاتی مانند افزایش زایمان طبیعی و کاهش عوارض ناشی از بارداری نیز قرار می‌گیرند.

توجه به کاهش مرگ مادری در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه
به دلیل اهمیت کاهش مرگ مادران در معیارهای توسعه، سال‌هاست که در ایران اقداماتی در راستای این موضوع انجام می‌شود. یکی از برنامه‌های کلانی که مسیر کاهش نرخ مرگ مادران را مشخص می‌کند، برنامه‌های توسعه کشور است که هر پنج سال یکبار تصویب می‌شود. تاکنون 6 برنامه توسعه تدوین و قانون آن تصویب شده است که در دو برنامه اول و ششم شاهد اشاره مستقیم به لزوم کاهش مرگ و میر مادران هستیم؛ هرچند طی این سال‌ها اقداماتی در راستای بهبود این وضعیت شده اما برنامه‌های توسعه به جز دو مورد ذکرشده، اشاره مستقیمی بر لزوم کاهش مرگ مادری نداشته‌اند.

در برنامه اول توسعه که طی سال‌های 68 تا 72 اجرا شد، در کنار توجه به حذف بارداری‌های ناخواسته در مناطقی که زیان‌های بیشتری دیده‌اند، بر کاهش مرگ‌ومیر مادران تأکید شده بود. تأکید برنامه اول توسعه با توجه به سیاست‌های کنترل جمعیت، به کنترل باروری با افزایش آگاهی و استفاده از روش‌های نوین پیشگیری از بارداری بود.

در برنامه دوم توسعه طی سال‌های 73 تا 78، به دنبال اجرای سیاست‌های کنترل جمعیت، به اقدامات حوزه پیشگیری از بارداری اشاره شده بود.

طی برنامه‌های اول و دوم توسعه براي دستيابي به هدف کاهش مرگ مادری، ضمن توسعه شبكه‌هاي بهداشتي - درماني در كشور برنامه‌هايی تدوین شد که براساس این برنامه‌ها، خدماتی به مادران ارائه شد. ارائه مراقبت‌هاي دوران بارداري و بعد از زايمان، انجام زايمان ايمن و بهداشتي از طريق تربيت ماماهاي روستايي (براي انجام زايمان بهداشتي در منزل) و راه‌اندازي واحدهاي تسهيلات زايماني، شناسايي و ارجاع مادران و نوزادان در معرض خطر، آموزش كاركنان و آموزش همگاني، اجراي برنامه‌هاي تنظيم خانواده و توسعه آن در سطح كشور، پيشنهاد قوانين و مقررات به منظور ارتقای سطح سلامت مادر و نوزاد، الزام انجام بررسي از نظر تالاسمي و تزريق واكسن كزاز قبل از بارداري از راهکارهایی بود تا شاهد کاهش مرگ مادری شویم.

همچنین، طی برنامه‌های اول و دوم توسعه به منظور بهبود دسترسی مادران به خدمات زايمانی در مناطق روستايی و دورافتاده کشور، دو طرح احداث و راه‌اندازي واحدهاي تسهيلات زايماني و تربيت ماماروستا با هدف كاهش ميزان مرگ‌ومير مادران در اثر عوارض ناشي از بارداري و زايمان اجرا شد.

در برنامه توسعه سوم که در سال‌های 79 تا 83 اجرا شد، توسعه کاهش مرگ‌ومیر مادران، در ذیل سیاست استمرار تحدید موالید، مورد تأکید قرار گرفت. برای رسیدن به این منظور، از ابتدای سال 1378، برنامه‌ریزی استراتژیک با هدف بهبود و اصلاح برنامه کشوری سلامت مادران به‌منظور اعتلای بیش از پیش سلامت مادران کشور و کاهش مرگ‌ومیر آن‌ها در اداره سلامت مادران آغاز شد. اجرای برنامه‌ریزی استراتژيک در اداره سلامت مادران دستاوردهایی داشت که به شرح زیر است:

1.    مراقبت‌های ادغام‌یافته مادری ايمن «ماما»؛

2.    طراحی و راه‌اندازی نظام کشوری مراقبت از مرگ مادری؛

3.    اصلاح معیارهای تربیت عامل زایمان در مناطق محروم و دورافتاده؛

4.    استانداردسازی پروتکل‌های تخصصی ارائه خدمات به مادران در دوران پيش از بارداری، بارداری، زايمان و پس از زایمان در سطوح بيمارستانی و برای متخصصان و ساير کارکنان ذيربط در قالب نهضت بيمارستان‌های دوستدار مادر.

راه‌اندازی نظام کشوری مراقبت از مرگ مادری
مهم‌ترین اقدام در این سال‌ها راه‌اندازی نظام کشوری مراقبت از مرگ مادری بود. وزارت بهداشت برای کنترل میزان مرگ‌ومیر مادران از سال 80 نظام كشوري مراقبت مرگ مادري را تصویب و اجرا کرد. براساس محتویات آن، مرگ ناشي از عوارض بارداري و زايمان از مجموعه عوامل وابسته به‌هم تشكيل شده است كه مداخله در هر مرحله مي‌تواند از بروز مرگ‌هاي بعدي جلوگيري كند. با مطالعه تاريخچه هر مورد مرگ مادر از زماني كه از روش‌هاي پيشگيري از بارداري استفاده مي‌كرده تا وقوع حاملگي، دريافت مراقبت‌هاي دوران بارداري و سپس محل، زمان و شرايط زايمان به راحتي مي‌توان خدمات باروري سالم و پيش از بارداري، مراقبت‌هاي دوران بارداري، خدمات اورژانس بين راهي و پيش بيمارستاني، خدمات اورژانس بيمارستاني و خدمات بيمارستاني (اتاق عمل، جراحي، ريكاوري) را از نظر كيفيت، كميت و سهولت دسترسي بررسي كرد.

برنامه چهارم طی سال‌های 84 تا 89 اجرا شد. در این برنامه نیز سیاست‌های کنترل جمعیت تداوم یافت. در کنار آن، آموزش‌های حوزه بهداشت عمومی نیز مدنظر قرار گرفت.

تقویت پروتکل‌های استاندارد در مورد خدمات بهداشتی در دوره بارداری، زایمان و پس از زایمان؛ تدوین یک نظام بهداشتی که به‌طور سیستماتیک از مرگ‌ومیر مادران جلوگیری کند؛ آموزش پرسنل خدمات زایمانی برای نظارت بر فرایند پیشگیری از مرگ مادران؛ گسترش بیمارستان‌های دوست‌دار مادر و ایجاد هماهنگی بین سازمان‌های بیمه‌گر و شورای عالی بیمه برای ارائه خدمات زایمان به فقرا، سیاست‌هایی بود که طی این دوره اجرا شدند.

در برنامه پنجم که در سال‌های 90 تا 94 اجرا شد، با توجه به تعهدات بین‌المللی کشور در راستای اهداف توسعه هزاره "بهبود سلامت مادران در چارچوب بهداشت باروری" از جمله اهداف برنامه پنجم توسعه بود که دستیابی به این اهداف مستلزم کاهش شاخص مرگ‌ومیر مادر و نوزاد بر اثر عوارض بارداری بود. براین اساس از مهم‌ترین فعالیت‌هایی که در این عرصه تعریف شد، کاهش سزارین و ترویج زایمان طبیعی بود.

طی سال‌هایی که هر کدام از برنامه‌های توسعه اجرا شده‌اند، هرچند به جز برنامه اول، صحبتی از لزوم کاهش مرگ مادران نبوده، اما با اجرای برنامه‌هایی در حوزه سلامتی به‌ویژه نظام کشوری مراقبت مرگ مادری همواره شاهد کاهش این رقم بوده‌ایم. به‌طوری که در سال 1375 نسبت مرگ مادران در صدهزار تولد زنده 37.4 بود و این رقم در سال 1393 به 18.9 و در سال 1394 با کمی افزایش به 20 رسید. هرچند در سال 1395 به 18.5 رسید.




برنامه ششم و توجه به موضوع باروری
برنامه ششم توسعه که اواخر سال گذشته به تصویب رسید و قرار است طی سال‌های 96 تا 1400 اجرا شود، در بخش‌هایی به سلامت زنان پرداخته است تا نقشه عمل 5 ساله 1396 تا 1400 باشد. یکی از این بخش‌ها مربوط به کاهش میزان مرگ مادران است. این موضوع در ماده 76 برنامه ششم توسعه مورد بررسی قرار گرفته و بر این اساس دولت مکلف شده است، نسبت مرگ مادران را طی این سال‌ها به 15 در صدهزار تولد زنده کاهش دهد. بنابر این ماده باید نسبت مرگ مادران در سال 1396 به 18 در صدهزار تولد زنده، در سال 1397 به 17 در صدهزار تولد زنده، در سال 1398 به 16.5 در صدهزار تولد زنده، در سال 1399 به 16 در صدهزار تولد زنده و در سال 1400 به 15 در صدهزار تولد زنده برسد.

همچنین باید درصد زایمان طبیعی در سال 1396 به 53.5 درصد، در سال 1397 به 54.5 درصد، در سال 1398 به 55.5 درصد، در سال 1399 به 56.5 درصد و در سال 1400 به 57.5 درصد برسد.

در کنار آن باید عوارض ناشی از بارداری، سقط و زایمان در سال 1396 به 7.6 در هر هزار تولد زنده، در سال 1397 به 7.2 در هر هزار تولد زنده، در سال 1398 به 6.8 در هر هزار تولد زنده، در سال 1399 به 6.5 در هر هزار تولد زنده و در سال 1400 به 6.2 در هر هزار تولد زنده برسد.

عنوان

واحد

1396

1397

1398

1399

1400

کاهش نسبت مرگ مادران

در صدهزار تولد زنده

18

17

16.5

16

15

افزایش درصد زایمان طبیعی

درصد

53.5

54.5

55.5

56.5

57.5

کاهش عوارض ناشی از بارداری، سقط و زایمان

در هر هزار تولد زنده

7.6

7.2

6.8

6.5

6.2


همچنین در ماده ۱۰۲ دولت موظف شده است که براساس سیاست‌های کلی جمعیت و خانواده و سند جمعیت مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری نهادهای ذی‌ربط به منظور تقویت و تحکیم جامعه‌ای خانواده‌محور و تقویت و تحکیم و تعالی خانواده و کارکردهای اصلی آن با رعایت شاخص‌های الگو و سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی با ایجاد سازوکارها و تأمین اعتبارات لازم در قالب بودجه سنواتی اقداماتی را انجام دهد.

بند ت این ماده دولت را موظف کرده است که جهت افزایش نرخ باروری (TFR ) به حداقل 2.5 فرزند به‌ازای هر زن در سن باروری در طول اجرای قانون برنامه، زمینه‌سازی کند. همچنین در بند د این ماده آمده است که حمایت و توسعه بیمه سلامت در بیمه پایه و تکمیلی برای مادران در کلیه مراحل دوران بارداری تا پایان دوران شیرخوارگی انجام شود. بند ح این ماده نیز بر تمهیدات لازم از قبیل ارائه تسهیلات جهت افزایش سلامت ازدواج و درمان ناباروری در قالب بودجه سنواتی تأکید کرده است.

براساس آخرین اطلاعات منتشرشده از عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری توسط وزارت بهداشت در سال 1394، 77 درصد موارد مرگ مادر مراقبت پیش از بارداری نداشته‌اند؛ 74 درصد موارد یک فاکتور در معرض خطر نیز داشته‌اند؛ 7 درصد موارد مرگ، اعتیاد به مواد مخدر داشته‌ و 43 درصد موارد مرگ مراقبت دوران بارداری را در زمان مناسب شروع نکرده‌اند. همچنین 43 درصد موارد تعداد مراقبت‌ها متناسب با سن بارداری نبوده است. 79 درصد موارد نیز بارداری خواسته بوده است.



همچنین آمارها نشان می‌دهد در سال‌های اخیر بیشتر موارد مرگ بر اثر زایمان به شیوه سزارین اتفاق می‌افتد.




برنامه‌های وزارت بهداشت برای کاهش مرگ مادری
با توجه به این‌که بیشتر مادران فوت‌شده، زایمان سزارین را تجربه کرده‌اند، وزارت بهداشت برنامه‌هایی مانند کلاس‌های آموزشی دوران بارداری، راه‌اندازی بلوک‌های زایمانی دارای اتاق‌های تک‌نفره و انجام رایگان زایمان طبیعی را با هدف کاهش سزارین و افزایش زایمان طبیعی اجرا کرد؛ تا جایی‌که مرداد‌ماه سال جاری دکتر محمداسماعیل مطلق، مدیرکل وقت دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت از افزایش زایمان طبیعی و کاهش سزارین انتخابی خبر داد و گفت: به‌منظور توانمندسازی مادران و آماده شدن برای زایمان ایمن برگزاری کلاس‌های آمادگی زایمان از سال 93 در حوزه بهداشت در راستای ترویج زایمان طبیعی و کاهش سزارین آغاز شد و بیش از 70 درصد مادران شرکت‌کننده در این کلاس‌ها، زایمان طبیعی داشته‌اند. درواقع بر اساس سامانه اطلاعات مادر و نوزاد در سال‌های 92 تا 95 به ترتیب 54.8، 51.3، 49.8 و 50.5 اعلام شده است.

سطح‌بندی خدمات مادر و نوزاد
همچنین مطلق در سال 94 اعلام کرد: براساس سطح‌بندی خدمات مادر و نوزاد، در بیمارستان‌های مشخص خدمات مشخصی را به مادران و نوزادان ارائه می‌دهیم که حاصل این خدمات باعث کاهش مرگ مادران و نوزادان می‌شود. برنامه ارائه این خدمات، تدوین و کارهای اجرایی آن نیز انجام شده است و انتظار داریم طی برنامه ششم توسعه قدم به قدم این کار پیش برود. امیدواریم تا پایان برنامه ششم، نظام سطح‌بندی خدمات مادر و نوزاد را در کل کشور پیاده کنیم. ساماندهی انتقال نوزاد و مادر به‌عنوان یکی دیگر از اولویت‌های دفتر است. از سوی دیگر، با ترویج تغذیه با شیرمادر با تأکید بر ساعت اول و کمک غذایی به مادر در تلاش برای کاهش سوءتغذیه هستیم.

مشکل اصلی در حاشیه شهر است
به گفته مطلق به دلیل وجود خدمات بهداشت اولیه در روستاها، مرگ مادران در روستاها کمتر از شهر است. یکی از اقدامات وزارت بهداشت در طرح تحول نظام سلامت، توسعه خانه‌های بهداشت در روستاها و تربیت بهورز است که در حال تکمیل هستند. در حال حاضر مشکلات ما در حاشیه شهر است که امروز هر 25 هزار نفر از آن‌ها یک مراقب سلامت دارند. مراقب می‌داند که چند نفر باردارند و چه زمانی باید زایمان کنند. یکی از کارهای طرح تحول اجرای بسته‌های خدمت در حاشیه شهر بود که باعث می‌شود، دسترسی آسان شود؛ یعنی خانم باردار را به مرکز سلامت جامع معرفی می‌کند و مرکز او را به بیمارستان ارجاع می‌دهد. در حال حاضر، اورژانس‌های 115 در مراکز بهداشتی و درمانی روستایی مستقر شده‌اند که در کاهش مرگ‌ومیر مادران نقش دارند.

همچنین وزارت بهداشت برای حمایت از زایمان طبیعی، افزایش تعرفه‌های حق‌الزحمه زایمان برای ارائه‌دهندگان خدمت و حذف فرانشیز زایمان طبیعی و تشکیل کلاس‌های آموزشی آمادگی زایمان را برای گیرندگان زایمان طبیعی لحاظ کرده است. در حوزه درمان کلاس‌های آمادگی زایمان در کلیه بیمارستان‌ها با اجرای طرح تحول نظام سلامت الزامی شد و برای مادران باردار شرکت در این کلاس‌ها رایگان است. همچنین در حوزه بهداشت بسته‌های آموزشی کلاس‌های آمادگی زایمان دیده شده و به دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور ابلاغ شده است. برای زنان بسته‌های خدمتی پیش از دوران بارداری و زمان بارداری با عنوان مراقبت‌های ادغام‌یافته سلامت مادران طراحی شده که هدف آن ارتقای سلامت مادران باردار است.

انتهای پیام/ 940502

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: