پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۱۸۶۰
تاریخ انتشار: ۲۳ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۰:۳۷
نتايج نشان می‌دهند که رابطه‌ جنسیت و چگونگی مصرف ويدئو و ماهواره، فاقد معناداری آماری است. اما به لحاظ چگونگی مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی، تفاوتی معنادار میان دو جنس وجود دارد؛ به نحوی که دختران بیشتر از پسران، مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی را به همراه دوستان ترجیح می‌دهند و پسران مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی با خانواده را بیشتر از دختران ترجیح می‌دهند.


باتوجه به اهمیت فزآينده‌ هويت و مصرف در جامعه‌شناسی معاصر و نیز ارتباط میان اين دو، بررسی رابطه‌ میان هويت اجتماعی و مصرف کالاهای فرهنگی غیرمجاز قابل توجه به نظر می‌آید. به همین دلیل در پژوهشی این مسأله مورد ارزیابی قرار گرفت. دلیل انتخاب کالاهای فرهنگی، آن است که مصرف در اين حوزه، بیش از ساير حوزه‌ها از قید ضرورت‌های اقتصادی رها شده و بهتر می‌تواند روند تغییرات رخ‌داده و گروه‌بندی‌های هويتی را بازنمايی کند.

به گزارش مهرخانه،
در پژوهش "هویت اجتماعی و مقاومت فرهنگی؛ مطالعه‌ مصرف کالاهای فرهنگی غیرمجاز در شهر تهران"، تلاش بر اين خواهد بود تا يکی از کنش‌های مصرفی، يعنی کالاهای فرهنگی غیرمجاز، و ارتباطش با هويت اجتماعی توصیف و تبیین شود. باتوجه به مباحث مطرح‌شده، پرسش‌های اصلی اين پژوهش عبارت‌اند از:
-    میزان گرايش سطوح مختلف جوانان مورد بررسی به مصرف کالاهای فرهنگی غیرمجاز تا چه‌اندازه است؟

-    پرسش کلیدی توصیفی: تمايل به مصرف کدام يک از کالاهای فرهنگی غیرمجاز (سی‌دی، ماهواره، فیلم و دی‌وی‌دی) در میان جمعیت مورد مطالعه بیشتر است و عوامل مرتبط با آن کدام‌اند؟

این پژوهش به شیوه‌ پیمايش انجام شده است. جامعه‌ آماری پژوهش کلیه‌ افراد تا 29 ساله‌ ساکن در مناطق 22گانه‌ شهر تهران بوده و نمونه‌گیری به شیوه‌ تصادفی دومرحله‌ای صورت‌گرفته است. بدين نحو که ابتدا به تقسیم‌بندی نقشه‌ تهران پرداخته شد. سپس به تصادف، مناطقی از اين تقسیم‌بندی بر روی نقشه انتخاب شد. برای انتخاب نمونه‌ها، از شیوه‌ نمونه‌گیری طبقه‌ای متناسب استفاده شده است تا از مناطق مختلف شهر تهران، نمونه‌هايی در تحقیق منظور شوند. تعداد نمونه‌ لازم برای مطالعه، متناسب با حجم جمعیت جوانان شهر تهران در کل جمعیت، طبق فرمول، 384 نفر تعیین شد.

41.6 درصد از مصرف‌کنندگان ماهواره، در کنار خانواده کالاهای مذکور را مصرف می‌کنند
طبق يافته‌های تحقیق، پاسخ‌گويان به يکی از سه شیوه‌ تنها، با دوستان و با خانواده، مبادرت به مصرف کالاهای فرهنگی غیرمجاز می‌کنند. 57.1 درصد از پاسخ‌گویان مصرف‌کننده‌ فیلم‌‌های غیرمجاز ويدئويی و 41.6 درصد از مصرف‌کنندگان ماهواره، در کنار خانواده کالاهای مذکور را مصرف می‌کنند.

دوستان و آشنايان؛ اولین منبع تهیه‌ کالاهای فرهنگی غیرمجاز
53.9 درصد از افراد عنوان کرده‌اند که به صورت منفرد و تنها از سی‌دی و دی‌وی‌دی‌‌های غیرمجاز استفاده می‌کنند. به‌جز ويدئو، در ساير موارد، مصرف‌کنندگان کالاهای غیرمجاز به نسبت تقريباً قابل توجهی، درحد يک‌پنجم، کالاهای مذکور را با دوستان مصرف می‌کنند. در کلیه‌ موارد، اصلی‌ترين و اولین منبع تهیه‌ کالاهای فرهنگی غیرمجاز، دوستان و آشنايان هستند. اين گزينه در مورد تهیه‌ فیلم‌‌های ويدئويی غیرمجاز 87.6 درصد و در تهیه‌ سی‌دی‌ها و دی‌وی دی‌‌های غیرمجاز 86.4 درصد و در تهیه‌ ماهواره، 92.3 درصد ذکر شده است.

در اين مورد، اشاره به دو نکته ضروری به نظر می‌آيد: نخست اين‌که، به دلیل غیرمجاز بودن اين کالاها و جرایم احتمالی متعلق به ‌آن‌ها، ردوبدل و خريد و فروش ‌آن‌ها نیاز به نوعی اعتماد متقابل دارد؛ دوم اين‌که، بخش عمده‌ آشنايی‌‌های حاصل در اين حیطه، از طريق معرفی زنجیره‌ای مصرف‌کنندگان به يکديگر صورت می‌پذيرد.

بررسی ديدگاه پاسخ‌گويان در مورد سهولت دسترسی به انواع کالاهای فرهنگی غیرمجاز نشان ‌می‌دهد که اکثريت قريب به اتفاق آنان، اعتقاد به اين دارند که دسترسی به این قبیل کالاها آسان است. در مورد میزان سهولت دسترسی به سی‌دی و دی‌وی‌دی و ماهواره، به ترتیب 99.5 درصد و 96 درصد از پاسخ‌گويان، اعتقاد به دسترسی آسان به کالاهای مذکور دارند. از نظر میزان سهولت دسترسی به نوع غیرمجاز کالاهای فرهنگی، تفاوت معناداری میان ويدئو و ساير کالاها به چشم می‌خورد. تأمل بیشتر در مورد میزان سهولت دسترسی به ويدئو، نشان می‌دهد که دشوارتر‌بودن دسترسی به اين کالا در مقايسه با ساير کالاهای غیرمجاز فرهنگی، نه به علت شدت کنترل اجتماعی در مورد توزيع اين کالا، بلکه به دلیل دگرگونی‌‌های تکنولوژيکی در حوزه‌ مصرف کالاهای صوتی و تصويری است.

نکته‌ جالب اين‌که هیچ ‌یک از پاسخ‌گویان، دسترسی به ماهواره و سی‌دی و دی‌وی‌دی غیرمجاز را دشوار ذکر نکرده‌اند. از نظر تعداد کالاهای غیرمجاز دردسترس پاسخ‌گويان، يافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که سی‌دی و دی‌وی‌دی با 60.2 درصد، بیشتر از ساير کالاها مورد استفاده قرار می‌گیرد. بررسی نگرش پاسخ‌گویان مورد مطالعه درباره‌ میزان رواج کالاهای فرهنگی غیرمجاز در میان هم‌سن و سالانشان نشان ‌می‌دهد که پاسخ‌گویان بیش از همه، باور به رواج سی‌دی و دی‌وی‌دی (96.8 درصد) و پس از آن، از ماهواره(91.3 درصد) دارند.

تنها 12.7 درصد‌‌‌ از پاسخ‌گويان، اذعان به رواج زياد فیلم‌‌های ويدئويی غیرمجاز در میان همسالان خود دارند. همان‌طور که پیش از اين ذکر شد، اين مسأله دلايل تکنیکی دارد و ارتباطی به مسائل امنیتی و کنترل اجتماعی ندارد. در خصوص میزان مصرف کالاها نیز داده‌ها نشان می‌دهند که میزان مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی در میان 92 درصد از پاسخ‌گويان، در حد زياد است و از ساير کالاها بالاتر است.

از میان 401 نفر جمعیت آماری نمونه 49.4 درصد (198) را دختران و 50.6 درصد (203) را پسران تشکیل می‌دهند و میانگین سنی ‌آن‌ها، 21.8 سال است. 12.2 درصد از پاسخ‌گويان، دارای پايگاه اقتصادی اجتماعی بالا، 67.8 درصد دارای پايگاه اقتصادی اجتماعی متوسط و 20 درصد نیز دارای پايگاه اقتصادی اجتماعی پايین هستند. دامنه‌ تغییرات نمرات شاخص سرمايه‌ فرهنگی، مابین 5 تا 10 در نوسان بوده و میانگین آن 13.86 است. دسته‌بندی نمرات شاخص سرمايه‌ فرهنگی در سه گروه، حاکی از اين است که 15.5 درصد از افراد جمعیت مورد مطالعه، دارای سرمايه‌ فرهنگی کم، 54.1 درصد دارای سرمايه‌ فرهنگی متوسط و 30.4 درصد نیز دارای سرمايه‌ فرهنگی زياد هستند.

دامنه‌ تغییرات نمرات شاخص ايدئولوژی خانواده‌ سنتی در میان پاسخ‌گويان، بین 4 تا 2۰ بوده و میانگین 12 است. در اين شاخص، 36.7 درصد از پاسخ‌گويان، نمره‌ کم، 50.6 درصد نمره‌ متوسط و 12.7 درصد نیز نمره‌ زياد گرفته‌اند. اگر مسامحتاً اين شاخص را نشانه‌ تفکر و باور سنتی و مدرن درنظر بگیريم، می‌توان اذعان کرد که هرچه پاسخ‌گويان در این شاخص نمره کمتری دريافت کرده باشند، به سبک زندگی سنتی نزديک‌تر و برعکس، هرچه نمره‌ بالاتری دريافت کرده باشند، به سبک زندگی مدرن نزديک هستند.

بررسی وضعیت مخالفت جوانان تهرانی با انگاره‌های فرهنگی رسمی حاکم
به لحاظ متغیر مخالفت فرهنگی نیز 56.6 درصد از پاسخ‌گویان دارای مخالفت فرهنگی بالا، 43.9 درصد دارای مخالفت فرهنگی متوسط و تنها 2.5 درصد از پاسخ‌گویان دارای نمره‌ مخالفت فرهنگی پايین هستند. دامنه‌ نمرات اين شاخص بین ۷ تا 29 و میانگین آن 22 است. ارزيابی کلی نمرات شاخص مخالفت فرهنگی نشان‌گر اين است که حدود نیمی از جوانان مورد مطالعه در اين پژوهش، با انگاره‌های ارزشی و فرهنگی رسمی حاکم بر جامعه، چندان سر سازگاری ندارند. البته اين سخن به معنای ناسازگاری کامل با اين ارزش‌ها نیست؛ بلکه سطح مخالفت حتی میان کسانی که در گروه مخالفت فرهنگی بالا قرار می‌گیرند، يکسان نیست و میانگین اين نمره در کل نیز نشان ‌می‌دهد که میزان باور به ارزش‌‌های رسومی فرهنگی، در حدی متوسط است. از ديگر سو، نبايد میزان مخالفت فرهنگی موجود در میان جمعیت مورد مطالعه در اين پژوهش را دارای خصلتی ايستا درنظر گرفت.

به نظر می‌رسد باتوجه به ماهیت گويه‌های تشکیل‌دهنده شاخص مخالفت فرهنگی که در برخی موارد، ناظر به باورها و گرايش‌‌های سکولار هستند، سطح مخالفت فرهنگی ابرازشده در میان جوانان مورد مطالعه، عمدتاً متوجه وجوه رسمی و ايدئولوژيک باورهاست و به نظر نمی‌آيد چندان ربطی به وجه اعتقادی و دينی ‌آن‌ها داشته باشد. درخصوص چگونگی مصرف ويدئو، تنها دو متغیر سرمايه‌ فرهنگی و سن، رابطه‌ معناداری با نحوه‌ مصرف داشته‌اند. میانگین سرمايه‌ فرهنگی افرادی که با خانواده، فیلم‌‌های ويدئويی را مصرف می‌کنند، 15.7 بوده و از دوگروه ديگر، بیشتر است. همچنین میانگین سنی افرادی که به تنهايی مبادرت به مصرف ويدئو می‌کنند، 23.3 سال بوده و از افرادی که با دوستان يا به‌همراه خانواده این کالا را مصرف می‌کنند، بیشتر است. بنابراين می‌توان گفت که هرچقدر سرمايه‌ فرهنگی افراد بیشتر باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که به همراه خانواده، فیلم‌‌های ويدئويی را مصرف کنند و با افزايش سن افراد، مصرف ويدئو به صورت تنها، در میان ‌آن‌ها افزايش می‌يابد.

هر چه میزان سرمايه‌ فرهنگی و سطح مخالفت فرهنگی افراد بالاتر باشد، بیشتر به همراه خانواده کالای فرهنگی را مصرف می‌کنند
تمامی متغیرهای مستقل تحقیق، با چگونگی مصرف سی‌دی‌‌های غیرمجاز رابطه‌ معنادار دارند. باتوجه به میانگین‌‌های موجود می‌توان گفت که هرچقدر میزان سرمايه‌ فرهنگی، سطح مخالفت فرهنگی و پايگاه اجتماعی افراد بالاتر باشد، بیشتر به همراه خانواده کالای فرهنگی را مصرف می‌کنند. در مورد سن، ملاحظه می‌شود که پاسخ‌گويان کم‌سن و سال‌تر بیشتر به تنهايی مبادرت به مصرف اين کالا می‌کنند و با افزایش سن، اقدام به مصرف اين کالا با دوستان و خانواده افزايش می‌يابد.

رابطه‌ نحوه‌ مصرف ماهواره، تنها با متغیر سرمايه‌ فرهنگی معنادار است. مقايسه‌ میانگین سرمايه‌ فرهنگی پاسخ‌گويان به تفکیک چگونگی استفاده از ماهواره، نشان می‌دهد که پاسخ‌گويان با سرمايه‌ فرهنگی بالا، ‌اندکی بیش از ساير پاسخ‌گويان مبادرت به استفاده از ماهواره به همراه خانواده می‌کنند.

پسرها مصرف CD و DVD با خانواده را بیشتر از دخترها ترجیح می‌دهند
همچنین، نتايج نشان می‌دهند که رابطه‌ جنسیت و چگونگی مصرف ويدئو و ماهواره، فاقد معناداری آماری است. اما به لحاظ چگونگی مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی، تفاوتی معنادار میان دو جنس وجود دارد؛ به نحوی که دختران بیشتر از پسران، مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی را به همراه دوستان ترجیح می‌دهند و پسران مصرف سی‌دی و دی‌وی‌دی با خانواده را بیشتر از دختران ترجیح می‌دهند.

جوانان به میزان قابل توجهی نسبت به کالاهای فرهنگی مجاز بی‌توجه هستند
چهار متغیر سرمايه‌ فرهنگی، مخالفت فرهنگی، سن و پايگاه اقتصادی اجتماعی، بر مصرف ماهواره تأثیر معنادار دارند. اين چهار متغیر به اتفاق، به میزان 1۸ درصد واريانس متغیر وابسته در معادله، يعنی میزان مصرف ماهواره را در میان پاسخ‌گویان تبیین می‌کنند. هر چهار متغیر واردشده به معادله، دارای تأثیر مثبت بر مصرف ماهواره در میان پاسخ‌گويان هستند و بیشترين میزان تأثیر را نیز شاخص مخالفت فرهنگی دارد. به گونه‌ای که ملاحظه می‌شود، از نظر نوع و معناداربودن روابط میان متغیرها، تغییر قابل ملاحظه‌ای در نتايج تحلیل‌‌های چندگانه با تحلیل‌‌های دومتغیره به چشم نمی‌خورد. از نکات قابل توجه در مورد نتايج آزمون فرضیه‌ها، می‌توان به اين موضوع اشاره کرد که شاخص مخالفت فرهنگی، به جز در مورد مصرف فیلم‌‌های ويدئويی غیرمجاز، با مصرف غیرمجاز ساير کالاهای فرهنگی رابطه‌ معنادار و مثبت دارد. به عبارت ديگر، نتايج مذکور نشان می‌دهند که جوانان مورد مطالعه در شوهر تهران، به میزان قابل توجهی نسبت به کالاهای فرهنگی مجاز بی‌توجه هستند و این امر، ضرورت برنامه‌ريزی فرهنگی جدی در اين عرصه را می‌طلبد.

به گزارش مهرخانه، پژوهش فوق با عنوان کامل "هویت اجتماعی و مقاومت فرهنگی؛ مطالعه مصرف کالاهای فرهنگی غیرمجاز در شهر تهران" توسط دکتر محمدمهدی رحمتی انجام و سال 1392 در فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات جامعه‌شناختی منتشر شده است.

انتهای پیام/ 930610

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: