پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۱۹۰۹
تاریخ انتشار: ۲۴ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۳:۵۱
در نشست "آینده‌پژوهی رشته مطالعات زنان در ایران" مطرح شد؛
در حال حاضر در کارگروه روی گرایش مدیریت خانواده در مقطع کارشناسی کار می‌کنیم. امکان‌سنجی راه‌اندازی مقطع پسادکتری مطالعات زنان را نیز انجام داده‌ایم اما فعلاً به ما گفته‌اند در این زمینه دست نگه‌ داریم.


پایگاه تحلیلی- خبری مهرخانه با توجه به رسالت خود جهت اطلاع‌رسانی جامع اقدامات و فعالیت‌های صورت‌گرفته در حوزه زنان، مبادرت به پوشش همایش‌ها، جلسات، نشست‌ها و هم‌اندیشی‌های گوناگون که توسط طیف‌های فکری و سیاسی مختلف برگزار می‌شود، می‌کند. بدیهی است این اقدام صرفاً جهت اطلاع‌رسانی به علاقه‌مندان حوزه زنان صورت گرفته و لزوماً بیانگر دیدگاه‌های مهرخانه نیست.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران گفت: یکی از آینده‌های شغلی که می‌توان در حوزه زنان و خانواده تصور کرد پرداختن به استارتاپ‌های مربوط به این حوزه است. اگر بتوانیم این کارها را انجام دهیم شغل ایجاد می‌شود و خریدار پیدا می‌کند و دیگر بحران خانواده و مشکل تربیتی نخواهیم داشت یا اگر هم داشته باشیم پاسخ آن را از مبانی خود آماده کرده‌ایم و در دسترس قرار داده‌ایم.

به گزارش خبرنگار مهرخانه،
پیش‌نشست همایش ملی "رشته مطالعات زنان، افق‌ها، رهیافت‌ها و راهکارها" با موضوع "آینده‌پژوهی رشته مطالعات زنان در ایران" با حضور دکتر محمد اسحاقی؛ عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و دبیر کارگروه مطالعات زنان شورای عالی انقلاب فرهنگی و دکتر محسن بدره؛ عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) در پژوهشکده چشم‌انداز و آینده‌پژوهشی دانشگاه آزاد برگزار شد.

(در همین زمینه: در نشست "بررسی وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان رشته مطالعات زنان" مطرح شد؛ معضل اشتغال، اختصاص به فارغ‌التحصیلان رشته مطالعات زنان ندارد/ زنان در مقطع دکتری مطالعات زنان جایگاه قابل قبولی در اشتغال دارند)

در ابتدای این نشست، اسحاقی طی سخنانی در رابطه با تاریخچه شکل‌گیری رشته مطالعات زنان در کشورمان گفت: این رشته در سال 76 با سه گرایش حقوق زن در اسلام، زن و خانواده و تاریخ در دانشگاه الزهرا(س) توسط تیم دکتر آیینه‌وند طراحی شد. البته رشته تاریخ هیچ‌وقت راه نیفتاد اما رشته حقوق زن در اسلام در برخی از دانشگاه‌ها و جنبه اجتماعی گرایش زن و خانواده در برخی دیگر از دانشگاه‌ها مورد اقبال قرار گرفت. درواقع، هر دانشگاهی با توجه به مزیت‌هایی که این رشته برایش داشت، به برخی از گرایش‌ها توجه بیشتری نشان داد.

در رشته مطالعات زنان موانع درونی اهمیت بیشتری دارد
او افزود: مزیت این اتفاق این بود که بالاخره رشته مطالعات زنان راه‌اندازی و باری از روی زمین برداشته شد اما این‌که هر یک از دانشگاه‌ها تنها بخشی از این رشته را مدنظر قرار دادند، در ادامه موجب انجماد و توسعه از جلوگیری رشته شد. به‌طوری که الان در دانشگاهی که حقوق زن در اسلام داریم، به مباحث اجتماعی توجهی نمی‌شود و بالعکس. در رابطه با رشته مطالعات زنان بیشتر موانع بیرونی برجسته‌سازی می‌شود اما موانع درونی اهمیت بیشتری دارد. عده‌ای در امکان گسترش این رشته حرف دارند. گاهی دست‌اندرکاران یک امر ضرورت تحول را درک نمی‌کنند و به دلیل هراسی که از تحول دارند سراغ آن نمی‌روند یا این‌که منافع خود را در خطر می‌بینند و ترجیح می‌دهند مسأله تحول را پیگیری نکنند.

رشته مطالعات خانواده گسترش پیدا نکرد
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: رشته مطالعات زنان در برخی از دانشگاه‌ها رسوب کرد اما گسترش نیافت چون اساتید و فارغ‌التحصیلان نتوانستند به خوبی این رشته را معرفی کنند تا زمینه برای گسترش آن فراهم شود. سال 73 راه‌اندازی رشته مطالعات خانواده در مقطع کارشناسی به تصویب رسید با هدف این‌که فارغ‌التحصیلان این رشته در دادگاه‌های خانواده در معیت قاضی باشند و به قاضی مشاوره دهند و همچنین در مدارس به‌عنوان مشاوره خانواده حضور داشته باشند اما این کار تداوم پیدا نکرد. البته، الان در دانشگاه‌های شهید مدنی آذربایجان، ایلام و الزهرا(س) این رشته را داریم اما مطالعات‌ زنانی‌ها معمولاً از آن اطلاع ندارند.

راه‌اندازی‌ رشته حقوق خانواده در مقطع دکترا در حال تصویب نهایی است
او خاطرنشان کرد: با تشکیل شورای تحول علوم انسانی، کارگروه مطالعات زنان و خانواده را راه‌اندازی و 2 گرایش موجود را در مقطع ارشد بازبینی و به‌روزرسانی کردیم. رشته دکتری حقوق زن در اسلام در دانشگاه تربیت مدرس در چند دوره دانشجو گرفته است. آخرین بررسی‌های لازم در مورد راه‌اندازی‌ رشته حقوق خانواده در مقطع دکترا نیز انجام شده و در حال تصویب نهایی است و دانشگاه‌های شهید بهشتی، شهید مطهری و ادیان و مذاهب خود را آماده جذب دانشجو در این رشته کرده‌اند. سرفصل‌های گرایش فلسفه و جنسیت نیز توسط دانشگاه قم در مقطع کارشناسی ارشد نهایی شده است.

امکان‌سنجی راه‌اندازی مقطع پسادکتری مطالعات زنان را انجام داده‌ایم
اسحاقی با اشاره به کارگروه‌های 15گانه وزارت علوم و ادغام کارگروه شورای برنامه‌ریزی با کارگروه شورای گسترش گفت: در حال حاضر در کارگروه روی گرایش مدیریت خانواده در مقطع کارشناسی کار می‌کنیم. امکان‌سنجی راه‌اندازی مقطع پسادکتری مطالعات زنان را نیز انجام داده‌ایم اما فعلاً به ما گفته‌اند در این زمینه دست نگه‌ داریم.

دبیر کارگروه مطالعات زنان شورای عالی انقلاب فرهنگی در رابطه با آینده رشته مطالعات زنان اظهار داشت: برای پیش‌بینی آینده این رشته باید به آینده مسایل زنان توجه داشته باشیم چون رشته مطالعات زنان کاملاً وابسته به مسایل زنان است و باید ببینیم تحولات مربوط به زنان در آینده چه خواهد بود و براساس آن در مورد آینده رشته صحبت کنیم.

تفاوت آینده‌نگاری و آینده‌نگری
او خاطرنشان کرد: آینده‌نگاری به این معناست که با استفاده از برنامه می‌خواهیم آینده را تولید کنیم اما آینده‌نگری به معنای پیش‌بینی آینده بدون داشتن برنامه است. ساخت آینده رشته باید در دستورکار مطالعات آینده‌پژوهی باشد چون با داشتن برنامه می‌توان آینده بهتری برای رشته رقم زد؛ وگرنه خطر افول این رشته را هم مانند برخی دیگر از رشته‌ها تهدید می‌کند.

راه‌های ساختن آینده رشته مطالعات زنان
اسحاقی با اشاره به راه‌های ساختن آینده رشته بیان داشت: یکی از راه‌های ساختن آینده رشته از طریق ذی‌نفعان آن یعنی اساتید، محققان، دانشجویان و بازار کاری است که به این رشته نیاز دارد. ما الان در مورد سالمندی رشته‌ای تعریف نکرده‌ایم؛ در حالی‌که روندهای جمعیتی نشان می‌دهد جامعه ما به سمت سالمندی پیش می‌رود و تا 25 سال آینده به مرحله فوق سالمندی می‌رسیم.

دبیر کارگروه مطالعات زنان شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه گفت: راه دوم ساختن آینده رشته از طریق الزامات محیطی است. باید به نیازها و تحولات مسایل زنان، سبک زندگی، سالمندی و بیماری‌هایی که به‌وجود می‌آید توجه داشته باشیم. روندهای آینده شامل سالمندی و زنانه‌شدن سالمندی، زنانه‌شدن فقر و سرپرست خانوارشدن زنان است و اگر مطالعات زنان بخواهد پویا و مؤثر باشد باید این موارد را ببیند. ما ذیل رشته مطالعات زنان امکان‌سنجی کردیم تا ببینیم آیا امکان تعریف رشته مربوط به سالمندی را داریم یا خیر. در مورد رشته اقتصاد و زنان نیز امکان‌سنجی کردیم و دیدیم که این امکان وجود دارد اما فعلاً این درس به میزان 2 واحد در رشته راه‌اندازی شده است. راه دیگر، ساختن آینده رشته مطالعات زنان این است که بازبینی قوانین و الزامات آن را مدنظر داشته باشیم. سند چشم‌انداز، نقشه علمی کشور و مصوبات آن می‌توانند راهی را نشان دهند که آینده‌ای را برای این رشته متصور شویم.

مشکل اشتغال فارغ‌التحصیلان رشته مطالعات زنان
او در رابطه با مشکل اشتغال فارغ‌التحصیلان رشته مطالعات زنان بیان داشت: مشکل اشتغال، مشکل عمومی بسیاری از رشته‌ها و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است اما برای رشته‌های جدید از جمله رشته مطالعات زنان مشکل دیگری هم اضافه می‌شود. نظام آموزشی می‌گوید من کاری به اشتغال ندارم و بازار کار و نظام آموزشی هر یک برای خود کار می‌کنند. این مشکلی عمومی است که در رشته مطالعات زنان تشدید پیدا کرده است. راه‌حل این است که رشته مطالعات زنان شناخته شده و در دفترچه‌های استخدامی تعریف شود؛ چون از این طریق به‌رسمیت شناخته خواهد شد.

یکی از آینده‌های شغلی مطالعات زنان ایجاد استارتاپ‌هایی در حوزه زنان و خانواده است
اسحاقی با اشاره به استارتاپ‌هایی که می‌توانند در زمینه خانواده شکل بگیرند، گفت: در معاونت علمی ریاست‌جمهوری یک سند نوآوری فرهنگی در علوم انسانی به‌وجود آمده که در آن‌جا ایجاد پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد و شرکت‌های دانش‌بنیان در علوم انسانی را الزامی می‌کند تا بتوانند ایده‌هایشان را تجاری‌سازی کنند و صندوق‌های نوآوری و شکوفایی بتوانند به آنها وام بدهند و استارتاپ‌هایی در زمینه علوم انسانی ایجاد شود که زمینه این اقدامات در حال آماده‌سازی است.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در ادامه خاطرنشان کرد: اخیراً با 2 نفر از مشهد جلسه‌ای داشتیم که می‌خواهند در حوزه خانواده مرکز رشدی در پارک علم و فناوری مشهد راه‌اندازی کنند و می‌گویند ما می‌توانیم در حوزه خانواده تولید محتوا کنیم و این محتوا را از طریق اپلیکیشن‌هایی در اختیار خانواده‌ها قرار دهیم. آنها به دنبال مرکز رشد هستند تا بتوانند استارتاپ‌های حوزه خانواده را راه‌اندازی کنند. یکی از آینده‌های شغلی که می‌توان در حوزه زنان و خانواده تصور کرد، پرداختن به استارتاپ‌های مربوط به این حوزه است. اگر بتوانیم این کارها را انجام دهیم، شغل ایجاد می‌شود و خریدار پیدا می‌کند و دیگر بحران خانواده و مشکل تربیتی نخواهیم داشت یا اگر هم داشته باشیم، پاسخ آن را از مبانی خود آماده کرده‌ایم و دردسترس قرار داده‌ایم.

به گزارش مهرخانه، در ادامه این نشست دکتر محسن بدره؛ عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) به ایراد سخنانی با موضوع "زمینه و زمانه مطالعات زنان در ایالات متحده؛ تأملی آینده‌شناختی" پرداخت. او در ابتدای سخنان خود گفت: مطالعات زنان به‌عنوان یک رشته اولین‌بار در ایالات متحده راه‌اندازی شد و بخش قابل توجهی از میراث نظریه فمینیسم در ایالات متحده است. به همین دلیل تمرکز من در این بحث روی مطالعات زنان در آمریکا بود. در آمریکا عناوینی مانند مطالعات زنان، مطالعات جنسیت، مطالعات جنسیت و زنان و مطالعات فمینیستی را برای رشته‌های این حوزه به کار می‌برند.

هم‌زمانی تأسیس رشته مطالعات زنان در آمریکا با جنبش‌های اجتماعی
بدره با اشاره به منشأ شکل‌گیری رشته مطالعات زنان بیان داشت: هویت اصلی و منشأ پیدایش رشته مطالعات زنان در بستری فمینیستی بوده و به همین دلیل با جنبش زنان نسبت خاصی داشته است. در آمریکا از دهه 1950 تا 1970 شاهد جنبش‌هایی مانند جنبش مدنی، جنبش ضدجنگ، انقلاب جنسی، جنبش زنان و جنبش حقوق سیاهان بودیم. راه‌اندازی رشته مطالعات زنان در این زمانه پرتلاطم اتفاق افتاده و با همه این جنبش‌ها نیز نسب‌هایی برقرار کرده است. این رشته با سنت دینی مسیحی آمریکایی هم نسبتی داشته و در موج دوم فمینیسم این رشته خود را به‌عنوان یک رشته دانشگاهی نشان داد و به‌تدریج گسترش پیدا کرد.

عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) اظهار داشت: رشته مطالعات زنان اولین‌بار در سال 1969 در مقطع کارشناسی در دانشگاه کرنل تأیید شد. راه‌اندازی این رشته همزمان با جنبش زنان و فمینیسم لیبرال و کمپین‌هایی بود که در ایالات متحده ایجاد شده بود و باید به این هم‌زمانی توجه شود. اولین نشریه تخصصی آکادمیک در رشته مطالعات زنان نشریه Feminist studies بود که در سال 1972 منتشر شد. انجمن ملی مطالعات زنان در ایالات متحده نیز در سال 1977 شکل گرفت. همچنین، اولین دوره دکتری مطالعات زنان در دانشگاه ایموری در سال 1990 راه‌اندازی شد.

او با اشاره به دپارتمان‌هایی که رشته مطالعات زنان را ارایه می‌کنند، اظهار داشت: وقتی در مورد یک رشته صحبت می‌کنیم جدا از توجه به پایگاه اجتماعی و زمانه شکل‌گیری آن، توجه به این موضوع که این رشته در قالب آکادمیک در چه دپارتمان‌هایی عرضه شده و چه کسانی متولی آموزش و پژوهش در رابطه با آن شده‌اند، اهمیت دارد. همچنین، توجه به آینده شغلی رشته ضروری به‌نظر می‌رسد؛ به‌ویژه با توجه به این‌که ایالات متحده به‌عنوان محل شکل‌گیری رشته، یک جامعه کاملاً پراگماتیستی بوده و رشته‌ها باید ناظر به فضای کار باشند.

دانشگاه‌هایی که در آمریکا رشته مطالعات زنان را ارایه می‌کنند
بدره خاطرنشان کرد: در سال 2009 یعنی چهار دهه بعد از تأسیس رشته مطالعات زنان، یک نشریه آمریکایی گزارشی از تحول رشته مطالعات زنان در ایالات متحده منتشر کرد که من در این‌جا به‌صورت اجمالی به آن اشاره می‌کنم. در سال 2009 در دوره کارشناسی این رشته در 700 کالج و دانشگاه و برای 90 هزار دانشجو ارایه شده بود. در دوره کارشناسی ارشد نیز 31 کالج و مؤسسه رشته‌های مرتبط با مطالعات زنان را برگزار کردند. دوره دکتری رشته مطالعات زنان در آمریکا از اوایل دهه 90 آغاز شد و در سال 2009 تعداد 16 دانشگاه دوره دکتری را برگزار می‌کردند.

عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) در ادامه گفت: باید به این نکته اشاره کنم که مطالعات مربوط به زنان و جنسیت تنها منحصر به مواردی که در این گزارش آمده، نمی‌شود. این رشته تجسم سنت فمینیستی در مورد جنسیت است. سنت فمینیستی اعتقاد دارد سنت بشری یک سنت پدرسالارانه است که باید مورد نقد و واسازی قرار گیرد؛ سپس تغییر کند. در رشته‌ها و دپارتمان‌های دیگر نیز به مباحث مربوط به جنسیت پرداخته می‌شود. مثلاً در دانشکده‌هایی مانند ارتباطات، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی یکی از سنت‌های جدی در آمریکا با عنوان family communications وجود دارد و رساله‌هایی در این خصوص نوشته می‌شود یا مثلاً در دانشکده الهیات دانشگاه هاروارد افرادی هستند که در حوزه مطالعات ادیان و جنسیت کار می‌کنند.

رشته مطالعات زنان از میان‌رشته‌ای بودن تا ضدرشتگی
او در رابطه با ماهیت رشته مطالعات زنان به لحاظ متدولوژیک اظهار داشت: در مطالعات زنان همه چیز می‌بینید و گاهی حتی به پریشانی می‌رسد؛ چون دیسیپلین خاصی وجود ندارد. مطالعات زنان میان‌رشته‌ای است، گاهی هم چندرشته‌ای و یک جاهایی فرارشتگی است. حتی گاهی شاید در مطالعات زنان به مفهوم ضدرشتگی برسیم. به این معنا که من بخواهم در مقام یک فمینیست صحبت کنم، می‌گویم میراث دانش بشر یک میراث جنسیت‌زده و پدرسالارانه است و در همه دانش‌ها این مسأله وجود دارد. پس من این دیسیپلین‌ها را مورد نقد قرار می‌دهم و به همین خاطر ضدرشتگی فکر می‌کنم. این‌جاست که بعد قدرت و ایدئولوژی و سیاست در دانش و روش‌شناسی فمینیستی وارد می‌شود و این سؤال مطرح می‌شود که آیا تحقیقی که شما انجام می‌دهید به رهایی جامعه زنان می‌رسد یا خیر؟

بدره افزود: روش‌شناسی‌هایی به کار این دانش ناظر به کنش می‌آیند که با هدف تناسب داشته باشند. به همین دلیل در مطالعات زنان عمدتاً از این روش‌شناسی‌ها صحبت می‌شود و مبنای آن چشم‌اندازگرایی است؛ به این معنا که شما از چه چشم‌اندازی مطالعه می‌کنی و جهان را می‌بینی و می‌شناسی.

تابع مدهای دانشی هستیم
عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) با اشاره به وضعیت رشته مطالعات زنان در کشورمان گفت: بخش سازمانی و نهادی مطالعات زنان در ایران این است که رشته تأسیس می‌کنیم، مدرک می‌گیریم و مقاله می‌نویسیم. در کشور ما یک‌سری از آثار ترجمه می‌شود و معمولاً تابع مدهای دانشی هستیم که در جامعه علمی جهانی اتفاق می‌افتد. مثلاً یک زمانی بحث جهانی‌سازی و زمان دیگر بحث تحلیل گفتمان داغ می‌شود و ما هم به همین مباحث می‌پردازیم. در رشته مطالعات زنان کتاب‌های درسی ما عمدتاً ترجمه است. به همین دلیل باید به mainstreamها توجه داشته باشیم مثلاً در علوم اجتماعی mainstream ما انگلوساکسون است؛ چون معمولاً اساتید و مترجمان ما انگلیسی می‌دانند. بحث روش‌شناسی و نگاه زنانه و جنسیت‌بنیاد از ابتدای شکل‌گیری مطالعات زنان با آن قرین بوده است.

او خاطرنشان کرد: در ایران چون بخش زیادی از مطالعات زنان مربوط به اسلام می‌شود، مطالعاتی مانند حدیث‌شناختی، هرمنوتیک تفسیری قرآن و مطالعات کلامی داریم و همه اینها با مطالعات زنان نسبت پیدا می‌کند. بخش قابل توجهی از مطالعات زنان و اسلام در ایالات متحده وجود دارد و ‌عنوان فمینیسم اسلامی به آن اطلاق می‌شود. در علوم اجتماعی کتاب‌هایی در حوزه متدولوژی وجود دارد اما من در ایران کتابی با عنوان روش‌شناسی مطالعات زنان ندیدم.

به گزارش مهرخانه، اسحاقی در پاسخ گفت: ما نشستی با موضوع امکان‌سنجی تعریف روش‌شناسی در حوزه مطالعات زنان در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار کردیم. در دوره دکتری هم درسی را با عنوان "روش پژوهش در علوم اجتماعی با نگاهی ویژه در مطالعات زنان" قرار دادیم تا تبدیل به یک روش تحقیق ویژه شود اما هنوز به این نتیجه نرسیدیم که یک روش تحقیق ویژه در این عرصه داشته باشیم.

بدره با اشاره به دوره‌های آموزشی مطالعات زنان در ایران بیان داشت: در ایران در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکترا پذیرش دانشجو داریم. در دوره ارشد مطالعات زنان دانشجویان از رشته‌های دیگر می‌آیند اما در مقطع ارشد فرض بر این است که دانشجویان آموزش دیده‌اند و قرار است تز بنویسند و مشکلات در تز نوشتن خود را نشان می‌دهند. دوره کارشناسی ارشد مطالعات زنان را به نحوی‌که در ایران اتفاق می‌افتد و با توجه به نگاه بیش از چندرشته‌ای آن مناسب و کافی نمی‌دانم. اگر قرار است در دکتری به رساله‌هایی برسیم که مسایلی را حل کنند، در چندرشتگی مطالعات زنان اینها جواب نمی‌دهند.

انتهای پیام/ 930701

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: