پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۴۳۰۹
تعداد نظرات: ۲۶ نظر
تاریخ انتشار: ۲۹ مهر ۱۳۹۱ - ۱۶:۲۰
تحلیلی گذرا بر اشعار فاطمه اختصاری
فاطمه همدانیان نویسنده وبلاگ women's studies نوشت:

غزل به معنای حدیث عشق، عاشقی‌کردن، و عشق‌باختن است. در اصطلاح ادبیات فارسی، غزل قالبی از شعر است که در آن مصراع اول و مصراع‌های زوج هم قافیه اند و حد معمول آن به طور متوسّط بین ۵ تا ۱۲ بیت می‌باشد. ازآن روی که این گونه شعر، بیشتر، در بردارنده سخنان عاشقانه بوده‌است، شاعران فارسی آن را غزل نام کرده‌اند. ولی، به‌مرور، و با ورود مفاهیم بلند اخلاقی و معانی دل‌آویز حکمت و عرفان در شعر فارسی، غزل از صورت پیشین آن به‌درآمد، و با اخلاق و عرفان در هم‌آمیخت.
در این میان حضور زن در فضای غزل و اینکه بخواهد مخاطب گونه ادبی غزل باشد، بسیار پر منازعه است؛ از طرفی اینکه زنان در این گونه ادبی به فعالیت بپردازند، خود جای بحث و گفتگوی بسیار دارد. اصولا سردمداران آغاز غزل در اعصار مردان بوده اند. غزل در ابتدا با رودکی و شهید بلخی و دقیقی طوسی آغاز شد و سپس در اواخر قرن پنجم با حضور در آثار خاقانی و سنایی رواج یافت و سپس در قرن هشتم، در اشعار حافظ به اوج خود رسید. اما تحولی ژرف در گونه ی ادبی غزل معاصر این‌بار به دست یک زن رقم خورد، سیمین بهبهانی  با به کار بردن وزن‌های غیرمتداول، نوعی از غزل را که به (غزل نو یا مدرن) معروف شده، رایج کرد.  
غزل سیمین اشارتی به دنیای زنانه است که سعی دارد از همان ابتدا با زبانی که ساختار و دلالت های مشخصی دارد، دربیفتد و بسیار هنجار شکن باشد. باید گفت که صدای شعر( voice )  یک صدای کاملا غیر منفعل و پویاست. چرا که در جمله جایگاه نهاد را به دست آورده است و به تساوی عاشقانه رسیده است. در شعر بهبهانی نیز ساختارهای از پیش تعیین شده ی زبانی که شاعر را آزرده است ، پس از رفتن به ناخودآگاه و تلفیق شاعرانه با تخیل خلاق ، در محمل زبان شکسته می شود  و با ساختارشکنی مثال زدنی به نمایش گذاشته می شود و هنجارهای جامعه با دلیری به بازی گرفته می شود و حتی گاه از سر شوخی پا را از مرز جسارت ورزی فراتر می نهد.
اما داستان غزل پست مدرن چیز دیگری است،  این گونه از چشم و ابروی یار صحبت نمی کند بلکه وارد حیطه اجتماعی می شود. در غزل پست مدرن شاعر تحت تاثیر ذائقه جامعه است. در واقع پیچیده ترین شعرهای پست مدرن توسط اکثریت جامعه استقبال  می شود، در اینجا شاعر به دنبال عوام‌گرایی نیست اما استقبال از اشعار پست مدرن توسط جامعه ناخودآگاه شاعر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. داعیه دار این جریان شعری  دکتر «مهدی موسوی» است که اولین مجموعه شعری وی با نام «فرشته ها خود کشی کردند» به صورت زیر زمینی انتشار یافت، همچنین محمد سعید میرزایی از دیگر شاعران مطرح در این زمینه است که   می توان  به کتاب «مرد بی مورد» از وی اشاره کرد...

در این میان زنان نیز کارهای برجسته ای از خود ارائه کرده اند، عضو برجسته این نحله در تمامیت زنانگی خویش «فاطمه اختصاری» است، وی اولین نسخه از کتاب خود را با نام  «یک بحث فمینیستی قبل از پختن سیب زمینی‌ها» توسط نشر سخن گستر به چاپ رسانید که از نمایشگاه کتاب همان سال جمع آوری شد. خلق فضای خاص زنانه جامعه ایرانی یکی از ویژگی های برجسته غزل های خانم اختصاری است. وی دست به هنجار شکنی زده و حتی تابو های جامعه را در شعر خود انعکاس داده است، نمونه بارز آن در ابیات ذیل آمده:

به چیز های قشنگی که نیست فکر بکن
کنار کوچکی من بایست! .... فکر بکن
 ...........................
به فیلم دیدن در صحنه ی هم آغوشی
به اینکه صبح کنارم لباس می پوشی....

در واقع فضای مخلوق در اشعار اختصاری مقتضای جامعه امروز و متناسب با وضعیت زن امروز جامعه با حواشی آسیب های موجود برای وی است، لذا شاید چنین گونه شعری در 50 سال (اگر فرض را بر تغییر جامعه ایرانی بگیریم) دیگر متناسب عرض حال زن ایرانی نباشد. در شعر اختصاری هم زبان و هم خودِ شعر جدي گرفته شده است از جمله تكرارها و تغيير رويه زباني بدون در نظر گرفتن خيال. زبان اختصاری پر دست انداز است. زن در شعر اختصاری دور از دسترس نيست، زن خيلي ملموس است مي‌توان گفت: زن در شعر اختصاری قطب است. در واقع اختصاری صدای درد زن امروز جامعه است، وی آنچه را که زن امروز حس می کند از آن به فریاد می آید، و جوشش موضوع را می پروراند.
اصولا اختصاری شعر هایش درد پرور است و شاید حتی در قالب شکستن تابو های عرفی بغض زن امروز را بترکاند، سخن از شکست های عشقی امروز، خیانت ها، جدایی ها، مرگ دوستی ها و نگاه چپ جامعه به زن همه و همه در شعر اختصاری وضوح خاصی داد، مثلا در بیت زیر اختصاری از گونه عشقی سخن می گوید که قالب و شکل شایع یافته امروز جامعه است: من فکر می کنم به تو از «هیچ کس نبود» اما عزیز! عشق تو در دسترس نبود..... یا در ابیات زیر اختصاری بر نگاه های خاله زنکی امروز زنان در جمع هایشان و معیار های زندگی ایشان و دغدغه های موجود زندگی زن امروز که پای در زندگی مشترک گذاشته، اعم از بچه دار شدن و غذا درست کردن برای شوهر، سخن می گوید:

سرور خانم و چند تا زن خوشبخت!!
سرور خانم و یک مشت حرف عق دارش
 ..............................................................
سرور خانم پوکی میان درد سرت
شبیه ماتی تصویر های دور و برت
 .........................................................
بساط سبزی با لکه های مختصری
که پاک می شود آهسته توی مغز زری
خیال دوووووووور پریدن سبک شدن از هر...
زری و در شکمش باز چیز تازه تری! ...
و قرمه سبزی مثل همیشه جا افتاد
چراغ روشن شد... بعد پرده ها افتاد

یا در ابیات زیر اختصاری به زیبایی چندین نوع آسیب اجتماعی که درد گروه های متفاوتی از زنان امروز است و دغدغه بسیاری از خانواده ها را منعکس می کند، می آورد:

بسته ی خالـی یک پنجــــره در دیوارش
بسته ی خالی یک زن وسط سیگارش
بسته ی خالی خورشید ِ به شب تن داده
بستــه ی خالــــی یک خانـه ی دور افتاده
بسته ی خالی یک عاشق جنجالی تر
بسته ی خالی یک صندلـــی خالی تر!
بسته ی خالی تبعید که در سیبت بود
بسته ی خالــی پاییز کـه در جیبت بود
مرگ، پیغـــام تو در گوشـی خاموشم بود
بسته ی خالی قرصی که در آغوشم بود

همچنین اختصاری در غزل ذیل به زیبایی رابطه ای انسانی در قالبی دو طرفه برخاسته از خیال ذهنی اش را به تصویر می کشد، که می توان ملموس از حس وی آگاه شد، وی پست مدرن را با ذهنیت رابطه در دو جنس مخالف با ایجاد سوال در ذهن مخاطب می آمیزد و وی را به تفکر می خواند:
تو در معادله های چـــهار مجــهولـــــــی
به ضرب و جمع عدد های فرد مشغولی
ببین دوباره مـــــرا در خودت کـــم آوردی
که ضلع گمشده ام توی خواب هذلولی
من آن سه نقطه ی گیجم پس از مربّع ها
کـــــه می رسد به تو از این روابط طولــی
دو تا پرنده که از پشت بام می افتند
دو تا پرنـده در این اتفاق معمولــــی-
« شبیــــه بچگیای من و تــــو هـــــی مردن»
« دو تا پلندمو کشتی؟ چلا؟ همین جولی؟ »
نگاه کن ! پس از این گریه چی بجا مانده؟
دو چشــــم قرمز خسته شبیـــه گلبولی-
که لیز می شود از بوسه های غمگینت
تو در تصّـــور من شکل فعل مجهولـــــی

امروز فکر و استعداد فاطمه های اختصاری قابلیت تامل دارد، چرا که بیش از هر چیز با محوریت زن از چیزهایی سخن می گوید که نیازمند توجه و ایستادن بر نقاط عطف رسیدگی ها به زنان است، شاید پر بیراه نباشد که غزل های درد پرور و آسیب گویان و دغدغه مند اختصاری، جای حضور همه زنان ایرانی است که جایشان و تصویرشان تا کنون در قالبی تک بعدی در جامعه ارائه شده... تامل بر غزل های اختصاری با تاکیدی اکید می رسد به پژوهش هایی که سر از آسیب های اجتماعی در می‌آورد؛ همین مسایلی که منابع مالی کشور باید جهت حل و راه حل این آسیب ها بر آنها سرمایه گذاری کند. 

انتهای پیام/900916
برچسب ها: شعر ، ادبیات ، شاعر
نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۴
انتشار یافته: ۲۶
ناشناس
|
United States
|
۱۳:۵۸ - ۱۳۹۱/۰۸/۱۷
3
5
درود بر شما عالی بود
بهروز
|
United Kingdom
|
۲۰:۵۳ - ۱۳۹۱/۰۹/۰۱
3
4
خوب بود اما زیادی گندش کردین..... نه اینکه بخوام بگم بدرد الان نمیخوره اما شاید درست برعکس حرف شما تو دهه های 70-80 کاربرد بیشتری داشت... که متأسفانه اون زمانی خبری از این شعرا نبود...
setare
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۱۵ - ۱۳۹۱/۰۹/۰۶
5
1
salam\
zibas
moafagh bashi
مقدم نژاد
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۲:۱۴ - ۱۳۹۱/۰۹/۰۸
0
4
من معتقدم اختصاری مستعده ولی نوشته هاش اشکالات تابلو زیاد داره.
به نظر میرسه اونقدر هیاهو و عشق به دیده شدن امثال اونو احاطه کرده که هیچ وقت نتونسته دنبال رفع اشکال باشه.مفاهیم دستمالی شده و تکراری هستن و تقریبا جز یکی دو شعر در اون مجموعه بقیه ارزش فنی ندارن.
شهاب
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۰:۰۴ - ۱۳۹۱/۰۹/۰۹
2
2
من شعر فاطمه رو میپسندم
با اینکه زن نیستم اما با شعر حس کردم درد های زن ها رو بهتر میفهمم
اشکالات شعری داره اما یه چیزی رو فراموش نکنیم . غزل پست مدرن جدیده مثل کلاسیسم فارسی نیست که چند هزار سال قدمت داشته باشه یا حتی مدرنیسم چند ده ساله
هنوز در مسیر رشد و تکامله به خاطر همین یه سری اشکالات داره
باید راجع به شعر پست مدرن چند سال دیگه نظر داد یا شاید چند ده ساله دیگه
شاید هم زمان نسل بعدی شاعران پست مدرن ...
شاید سربازان ما هنوز توی گهواره باشن!!!
ستاره
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۰:۳۶ - ۱۳۹۱/۱۰/۰۴
2
3
این تابو شکنی نیست بی حیاییه
ناشناس
|
United States
|
۲۲:۲۴ - ۱۳۹۱/۱۰/۰۶
1
3
این روزها شاعر کم داریم مدعی فراوان...
سلجوق
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۰:۵۳ - ۱۳۹۱/۱۰/۱۳
3
3
چرند گفتید غزل بست مدرن مثل روشنفکر دینی یک حرف خیلی ابلهانست
سامی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۶:۲۸ - ۱۳۹۱/۱۰/۱۷
2
1
خانم اختصاری یکی از بهترین سرایندگان غزل پست مدرن( البته در بین زنان ) است.
با ارزوی موفقیت
فرزاد
|
-
|
۲۰:۳۷ - ۱۳۹۱/۱۰/۱۷
0
0
غزل پست مدرن؟؟ حاشا. کارهای ایشان خوب است و این نامگذاری ساده انگارانه و بدون لزوم است.
یاس
|
United States
|
۱۲:۱۶ - ۱۳۹۱/۱۰/۲۰
2
1
ب قول شاهین اینا دیگه شعر سیاه ناشی از اسید و ال اس دی هستند..
فروغ
|
United States
|
۱۷:۰۱ - ۱۳۹۱/۱۰/۲۳
3
3
سالها بعد فروغ همه عاشقش شدند.وقتی چیزی نمیدونیم نظر ندیم بهتره.شهامتش قابل ستودنه.
فرزام یاسمی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۸:۲۱ - ۱۳۹۱/۱۰/۲۵
3
2
بسیار استفاده کردم
ممنونم و مانا باشید
zahra
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۶:۰۸ - ۱۳۹۱/۱۱/۰۴
2
1
ali bud merc
مازیار
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۵:۳۰ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۷
2
2
با سلام
به شخصه عرض میکنم که غزل پست مدرن ابزاریه موقت برای ابراز احساسات و واکنشهای روز جامعه! حالا که این سبک شعر میخاد آزاد باشه نباید زیاد به اون خرده گرفت کاملا معلومه که این نوع شعرها و کارها ارزش ادبی و فنی ندارن چراکه سراینده برای سرودنشون زحمت زیادی نکشیده و هنر بخرج نداده
بنده سرایندگان این سبکها رو علاقه مندانی عجولی میدونم که حاضر نیستند پله های هنر رو طی کن.
سحر
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۱۵ - ۱۳۹۱/۱۲/۲۱
1
2
جالب بود
متشکرم
رها
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۴۰ - ۱۳۹۲/۰۲/۱۷
1
1
سپاس فراوان فوق العاده بود
میثم اسکندری
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۲:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۴/۲۹
0
3
با سلام و احترام
برخود لازم میدانم نکاتی به اختصار جهت شفاف سازی و جلوگیری از انحراف اذهان عمومی بیان کنم......

1...شروع این جریان در سالهای پایانی دهه ی هفتاد با هادی خوانساری و محمدسعید میرزایی صورت گرفته.دسته ای با عنوان چریکهای جوان که ابتدا با عنوان غزل فرم و سپس با نام غزل پیشرو.مانیفست این غزل را هادی خوانساری در سال 1381 در کتاب چریکهای جوان منتشر و به نام خود ثیت نموده است.در آن سالها هیچ اسمی از آقای مهدی موسوی نبوده است.میتوان به مراجع رجوع نمود.
2....غزل پیشرو درواقع کودتایی علیع استبداد ساختاری و موضوعی غزل میباشد...
3...هادی خوانساری هرگز چارچوبی برای این ژانر ارایه نکرده و تنها به بیان کلیت انتزاعی آن پرداخته و جا را برای تآویل پذیری باز گذاشته است.
4....با احترام به حرمت شاعری آقای موسوی عرض میکنم بجای جعل تاریخ و تآییدطلبی و نام پراکنی های بی مورد به مصاحبه های ایشان با آقای هادی خوانساری در روزنامه ی آرمان و سایت کافه کلمات رجوع شود.

با احترام میثم درویش اسکندری..اراک
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۳:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۹/۱۹
0
0
غزل همان زندگی است البته از دیدگاه من که... بگذریم همان طور که جامعه به سمت مدرنیسم میل می کند از یک جایی هم شعر-که خود زندگی می باشد - باید به سمت مدرنیسم میل کند (چه بسا در یک جامعه مدرن ، هم به چشم می خورد این دو با هم در تقابل هستند نه در تضاد) جوامع مدرن به معماری مدرن نیاز دارند به فلسفه ی مدرن وایضا به شعر مدرن همان طور که با نیما مخالفت هایی صورت گرفت قطعا با مهدی موسوی ها وفاطمه اختصاری ها هم کسانی هستند که از راه مخالفت در بیایند اما باید دید که عموم جامعه چه می خواهند. (م.هامد)
محمد
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۲۸ - ۱۳۹۲/۱۰/۰۷
3
1
چیزی که ارزش توجه و بحث داشته باشه در شعر پست مدرن نیافتم مگر پوچگرایی و کج تابی های اخلاقی
احسان خزايي
|
United States
|
۰۴:۰۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۲۵
0
2
دوستاني ك مخالف اين سبك هستند نظرشون قابل احترامه ولي بهتره ب سليقه ديگران هم احترام بزارن،من خودم عاشق غزل پست مدرنم و تو اين سبك شعر ميگم،دوست دارم روزي برسه ك اشعاري در حد و حدود استاد موسوي داشته باشم
مینا
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۰:۰۹ - ۱۳۹۳/۰۸/۱۳
0
1
اونقدر مزخرف شروع شد که ادامه اش رو نخوندم :|
مثه تو
|
Iran, Islamic Republic of
|
۰۵:۰۳ - ۱۳۹۳/۰۹/۲۱
0
0
میدونین جالب این قسمت قضییه ست اونقد دموکراسی نظر یه پردازی زیاد شده و همه توی هر لباس دوست داریم نقاد باشیم و به هر شکل ممکن علایقمون رو ته خونه بالا خونه کنیم که جامعه مونده شاعر کیه ..همه توی هر دوره ای هر فراز بودن هم در فرود ..مهم نیست ..مهم شهامت شماست
محمدسعید میرزایی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۱:۲۸ - ۱۳۹۴/۰۱/۱۷
0
0
با سلام.ممنون میثم جان.
..
..
..
..

با سلام و احترام
برخود لازم میدانم نکاتی به اختصار جهت شفاف سازی و جلوگیری از انحراف اذهان عمومی بیان کنم......

1...شروع این جریان در سالهای پایانی دهه ی هفتاد با هادی خوانساری و محمدسعید میرزایی صورت گرفته.دسته ای با عنوان چریکهای جوان که ابتدا با عنوان غزل فرم و سپس با نام غزل پیشرو.مانیفست این غزل را هادی خوانساری در سال 1381 در کتاب چریکهای جوان منتشر و به نام خود ثیت نموده است.در آن سالها هیچ اسمی از آقای مهدی موسوی نبوده است.میتوان به مراجع رجوع نمود.
2....غزل پیشرو درواقع کودتایی علیع استبداد ساختاری و موضوعی غزل میباشد...
3...هادی خوانساری هرگز چارچوبی برای این ژانر ارایه نکرده و تنها به بیان کلیت انتزاعی آن پرداخته و جا را برای تآویل پذیری باز گذاشته است.
4....با احترام به حرمت شاعری آقای موسوی عرض میکنم بجای جعل تاریخ و تآییدطلبی و نام پراکنی های بی مورد به مصاحبه های ایشان با آقای هادی خوانساری در روزنامه ی آرمان و سایت کافه کلمات رجوع شود.
میثم اسکندری...اراک
ebrahim
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۲:۵۷ - ۱۳۹۴/۰۵/۲۰
0
0
شعرا ضعیف بود
دلارام
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۲:۵۶ - ۱۳۹۵/۰۳/۲۳
1
0
چرا انقدر شعر و شاعری رو محدود کنیم به نظر من هرچیزی که از ذهن و قلب یه ادم سرازیر بشه روی کاغذ می تونه شعر باشه پس این همه بحث لازم نیست و به قول دوستمون به علایق هم احترام بذاریم
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: