پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۶۸۳۷
تعداد نظرات: ۱ نظر
تاریخ انتشار: ۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۰۹:۳۳
معرفی کتاب
اما در این میان حلقه مفقوده ای وجود دارد که عبارت است از زمینه های حضور زن در نثر دوره قاجار و شناخت چگونگی شکل گیری حضور زن در نثر که به ایجاد زمینه های مساعد حضور زنان در نثر دوره های بعد انجامید.
ریحانه ذوالفقاری

سفر دانه به گل؛ سیر تحول جایگاه زن در نثر دوره قاجار
نویسنده: مریم عاملی رضایی
نشر تاریخ ایران
چاپ اول؛ 1389

در پیشگفتار کتاب که رساله دکتری مریم عاملی رضایی است آمده است: «در تاریخ ادبیات ایران حضور زن در کتب ادبی و تاریخی حضوری کم رنگ است. در دوره قاجار هم زمان با تحولات اجتماعی و فرهنگی و ورود مضامین جدید در ادبیات و گرایش ادبیات به سمت واقع گرایی، موضوعات تازه، از جمله موضوع زنان در ادبیات بازتاب یافت. نثر این دوره با ایجاد شاخه های جدید و تنوع و گسترش مضامین، بار تحولات اجتماعی را بر دوش کشید. این نوشتار به بررسی ریشه های حضور زن در نثر معاصر می پردازد و خواهان روشن ساختن این مطلب است که درون مایه های اجتماعی مربوط به زنان از چه دوره ای وارد متون منثور شده است. خواسته ها و مطالبات زنان با وضعیت آنان در نثر مردان چگونه بازتاب یافته و چه سیر تکاملی را طی کرده است. همچنین نویسندگان زن از چه زمانی وارد فرهنگ مکتوب شده اند و مضامین مربوط به خود و خواسته ها و مطالباتشان را چگونه دنبال کرده اند.»

نویسنده در پیشگفتار با توجه به آنکه حضور زن چه به عنوان نویسنده و چه به عنوان موضوع اثر در ادبیات دوره پهلوی آشکار است، به حلقه مفقوده حضور زن در نثر دوره قاجار اشاره می کند و می نویسد: «اما در این میان حلقه مفقوده ای وجود دارد که عبارت است از زمینه های حضور زن در نثر دوره قاجار و شناخت چگونگی شکل گیری حضور زن در نثر که به ایجاد زمینه های مساعد حضور زنان در نثر دوره های بعد انجامید.»

نویسنده در این پژوهش قصد دارد تا نشانه های حضور زن در متون منثور را بیابد تا مشخص شود در هر دوره مورد بحث، در کتب مورد استناد، به چه میزانی (درباری یا غیر درباری) اشاره می شود؟، چه مطالبی درباره زنان مورد نظر نویسندگان مرد بوده است و تا چه حد زندگی و وضعیت آنان در نثر انعکاس یافته است؟ و اینکه آیا در طول سال های مورد بحث، تحول و تغییری در دیگاه نویسندگان مرد نسبت به نقش و مسئولیت زنان و نوع زندگی آنان صورت گرفته است یا خیر؟

از آنجاکه بررسی شخصیت زن در رمان های تاریخی و اجتماعی مبحثی گسترده بوده و بخش عمده ای از آن نیز مربوط به دوران بعد یعنی رضا شاه بوده است، لذا نویسنده از مبحث ادبیات داستانی صرف نظر کرده و به بررسی نمونه های نثر غیرداستانی رایج و مشهور در هر دوره تاریخی اکتفا کرده است و در بخش ترجمه، نمونه های نثر داستانی و نمایشنامه را در هر دوره مورد ارزیابی قرار داده است.

عاملی رضایی در سه بخش و سه دوره تاریخی جایگاه زنان را در نثر مورد ارزیابی قرار داده است؛ قاجار(1210 – 1264 ق)؛ دوره ناصری(1264 – 1313 ق) ؛ دوره مشروطه(1313-1340 ق).

در بخش اول، نویسنده به اصل و نسب و آغاز حکومت قاجاریه، اوضاع عمومی ایران در دوره اول قاجار، زمینه های تغییر و اصلاحات در جامعه این دوره، اوضاع عمومی زنان در ابتدای دوره قاجار، ویژگی های نثر در دوره اول قاجار، جایگاه زن در نثر این دوره، جایگاه زن در کتب تاریخی، زنان فتحعلی شاه، جایگاه زن در تذجره ها، جایگاه زن در منشآت، جایگاه زن در سفرنامه ها، زنان فرنگی در سفرنامه های ایرانیان و زنان فرنگی در سفرنامه های فرنگی پرداخته است.

در بخش دوم، اوضاع عمومی ایران در دوره ناصری، اوضاع عمومی زنان در دوره ناصری، اوضاع حرم خانه و زنان درباری، ویژگی های نثر در دوره ناصری، جایگاه زن در نثر این دوره، جایگاه زن در نثر مردان، جایگاه زن در داستان های ترجمه شده مانند سرگذشت خانم انگلیسی، بررسی شخصیت زن در داستان، جایگاه زن در نمایشنامه های ترجمه شده، جایگاه دختران در کتب تربیتی ترجمه شده کودکان، جایگاه زن در نثر زنان مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخش سوم، اوضاع عمومی ایران از جلوس مظفرالدین شاه تا کابینه سید ضیاء الدین طباطبایی، اوضاع عمومی زنان در دوره مشروطه و زمینه های حضور آنان در اجتماع، اوضاع زنان عادی و حضور آنان در جنبش مشروطه خواهی مانند حمایت های سیاسی و مبارزه مسلحانه، حمایت های مالی و اقتصادی، حمایت های اجتماعی و تبلیغاتی و نقش زنان در پیشبرد مقاصد اجتماعی خود در تشکل ها و انجمن های زنان، مدارس دختران، روزنامه ها و مجله های زنان و معرفی زنان مطرح دوره مشروطه و همچنین زنان شاعر این دوره آمده است.

در ادامه این بخش جایگاه زن در نثر مردان مورد بررسی قرار گرفته و اهم مسائل مورد توجه در مقالات مردان در روزنامه های دوره مشروطه چنین عنوان شده است: اقرار به وضعیت نامطلوب زنان ایرانی، توجه به سوادآموزی و تربیت بانوان در جهت تربیت فرزندان مملکت، توجه به تأثیر موقعیت زن ایرانی بر جایگاه ایران در روابط بین المللی، انتقاد به رفتارهای مردان و تمایل به ایجاد تحول فکری و فرهنگی در مردان برای احقاق حقوق فردی و اجتماعی زنان، آگاهی دادن به جامعه درباره پیشرفت ها و وضعیت زنان ممالک جهان، دیدگاه مردان نسبت به کار و فعالیت های اجتماعی زنان، اختلاط نژاد و تمایل جوانان ایرانی به ازدواج با دختران فرنگی، حجاب و پوشش زنان.

در این بخش مضامین نامه های زنان به روزنامه های دوره مشروطه چنین ارزیابی شده است: تمایل به مشارکت در امور اجتماعی، سیاسی و اقتصادی؛ اعتراض به مردان در بی سواد نگاه داشتن زنان و اثبات شایستگی؛ تلاش برای تعدیل الگوی چندهمسری با توجه به رفاقت و شراکت زن و مرد در زندگی.

در این بخش مجلات زنانه مانند دانش، شکوفه، نامه بانوان، عالم نسوان، جهان زنان، مجله جمعیت نسوان وطن خواه ایران نیز مورد بررسی قرار گرفته اند که اهم مطالب شکوفه چنین عنوان شده است: خانواده و روابط زن و شوهر؛ تأکید بر لزوم تحصیل علم همراه با پرورش صفات اخلاقی؛ توجه به بهداشت زنان و کودکان تحت عنوان حفظ الصحه؛ مبارزه با خرافه پرستی و خرافه؛ تأکید به رعایت حجاب و حدود مناسبات میان زن و مرد؛ حمایت از منسوجات داخلی و عدم تقلید مصرف گرایانه؛ اخبار زنان ملل دیگر و اهم مطالب زبان زنان چنین آمده است: روابط خانوادگی و حفظ جایگاه زن در خانواده؛ تحصیل علم معاش؛ سن مطلوب ازدواج؛ حفظ الصحه عمومی، خصوصاً حفظ الصحه کودکان و زنان؛ توجه به تعلیم و تربیت زنان کشور و گشایش مدارس بانوان؛ ورود به مباحث سیاسی و تلاش برای نوشتن به زبان پارسی سره.

در ادامه کتاب، مضامینی از قبیل نامه قائم مقام به شاهزاده خانم، نامه قائم مقام به همسر ایلچی انگلیس، سه نامه مهدعلیا به عین الملک، چهار نامه امین اقدس به ناصر الدین شاه، پنج نامه انیس الدوله به ناصر الدین شاه، بخشی از «معایب الرجال» بی بی خانم، تادیب الاطفال، لایحه اتحادیه غیبی نسوان، اعتراض به عدم سوادآموزی زنان، نامه بی بی خانم وزیرف، تلگراف کمیته نسوان ایرانی به دربار ها و مجامع بین المللی، پاسخ کمیته نسوان ایرانی به ماری ژیلکا، نامه تاج السلطنه به کابینه قوام، نامه فروغ الدوله به ظهیر الدوله و نمونه ای از مقالات زنان آمده است.

در انتها تصاویر و فهرست منابع عنوان شده و کتاب در 313 صفحه به پایان رسیده است.

نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۲
انتشار یافته: ۱
maryam
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۸:۱۵ - ۱۳۹۳/۰۱/۱۹
0
0
بسیار جالب وخواندنی است مطالب عالی ...
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار