پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۷۳۲۲
تعداد نظرات: ۴ نظر
تاریخ انتشار: ۱۰ تير ۱۳۹۲ - ۱۷:۱۷
اساساً معشوقه بودن و مادر بودن، وظایف و هنجارهایی را در پی دارد که در تعارض با یکدیگرند. دختر نوجوان که در سن عشوه‎ گری است، نمی ‎تواند همین رفتار را از مادرش ببیند. تحمل عاشق‎ پیشگی مادر برای فرزند نوجوان او بسیار آزاردهنده است و ماجراجویی ‌های عاشقانه مادر در سال‌ های مختلف او را می ‌آزارد.
فیلم گذشته

زهرا مینایی

اغلب در فیلم ‌های اصغر فرهادی یک قهرمان واحد وجود ندارد. بنابراین می ‌توان از وجود زن قهرمان در اکثر فیلم ‌های او سخن گفت. قهرمان یا قهرمان ‌های زن در فیلم ‌های فرهادی، گاهی همسرند، گاهی مادر. در «چهارشنبه سوری» نقش همسری در قهرمان زن فیلم او پررنگ است. در این فیلم زن قهرمان داستان که به همسر خود شک دارد، در پی کشف ماجرای خیانت اوست. پس نقش زن در این فیلم بیش از هر چیز بر همسر و تعهدات اخلاقی او مربوط می ‌شود. در «درباره الی» نیز نقش همسری پررنگ‌تر از سایر نقش ‌های قهرمان زن فیلم است. در این فیلم اگرچه کودکان نیز وجود دارند، اما بیش از هر چیز روابط بین چند زوج نشان داده می‌ شود و دختری که غرق می ‌شود، به کتمان متأهل بودن خود دست زده و خود را مجرد معرفی می ‌کند؛ حال آنکه نامزد داشته است. بنابراین در این فیلم نیز روابط میان زن و شوهر و نامزد پررنگ می‌شود.

این معادله در فیلم «جدایی نادر از سیمین» به هم می‌خورد و قهرمان زن داستان فرهادی، علاوه بر همسر بودن، مادر می ‌شود. نقش فرزند به عنوان یکی از محورهای داستان پررنگ می‌ گردد و به نقطه مرکزی فیلم تبدیل می ‌شود. مادر از شوهر خود تقریباً گذشته است، اما نمی‌ تواند فرزند خود را رها کرده و از ایران خارج شود. روایت این فیلم، روایت کشاکش راضی کردن پدر و فرزند برای خروج از ایران است.

در فیلم اخیر اصغر فرهادی یعنی «گذشته» شاهد روابط جدید و پیچیده ‌تر زن قهرمان داستان هستیم. در این میان می توان نقش همسری، معشوقگی و نقش مادری را توأمان دید و اتفاقاً تأکید بر این دو نقش، تعارض نقشی میان نقش مادر و نقش همسری در این فیلم ایجاد می ‌کند. در ذیل پس از تبیینی از اصطلاح «تعارض نقشی» به تحلیل فیلم «گذشته» می پردازیم.

انسان ‌ها در جامعه دارای نقش ‌های متفاوتی هستند. عضویت در گروه یا نهاد یا وابستگی‌ های اجتماعی، نقش‌های جدیدی برای افراد ایجاد می ‌کند، مثلاً یک دانش‌ آموز علاوه بر اینکه دانش ‎آموز است، دختر خانواده نیز هست. ممکن است عضو یک کلوپ ورزشی هم باشد. در عین حال در گروه همسالان نیز عضویت دارد. همه اینها برای او نقش‎ های متفاوتی را می ‎سازد. هنجارها و قواعد در هر یک از این نقش ‎ها نیز متفاوت است. بنابراین ممکن است در پاره ‌ای از نقش ‎ها، هنجارهایی حاکم باشد که در تعارض با نقش‎ های دیگر است. در علم جامعه ‌شناسی به وضعیتی که در آن هنجارها، حقوق و تکالیف یک نقش در تعارض و تضاد با نقش دیگر باشد، در اصطلاح علمی «تعارض نقشی» گفته می‌ شود.

زن قهرمان در فیلم «گذشته» مادری با دو فرزند است که می ‌خواهد برای سومین بار ازدواج کند. گزینه او برای ازدواج مردی بچه ‌دار است که زنی دارد که به دلیل خودکشی به کما رفته است.

در این فیلم به خوبی می‌ توان تعارض نقشی مادر با فرزندان را دید؛ زنی سی ساله که مسئولیت خانواده را بر دوش دارد. پس هم نقش مادری را ایفا می ‎کند و هم نقش تأمین معاش خانواده را. در عین حال لازم است نقش معشوقگی را نیز داشته باشد. باید هم مادر باشد، هم پدر و هم معشوقه. این سه نقش در یک زمان تعارضات زیادی برای مادر ایجاد می ‌کند که در بحران ارتباطی که با دختر خود دارد رخ می ‌نماید.

زن، مادر دختر است، اما وظایفی که به عنوان معشوقه باید انجام دهد، دختر را از او دور کرده و در چالش با او قرار می ‌دهد.دختر از خانه فرار می‌ کند و دوست ندارد با دوست پسر مادرش در یک خانه باشد. در ادامه با بروز بحران میان دختر و مادر، می ‌بینیم که مادر نه مانند یک مادر بلکه مانند دختر بچه ‌ای در برابر اتفاقاتی که به دوست پسرش مربوط می ‌شود عمل می ‌کن؛ دختر خود را مقصر دانسته و رفتاری غیربالغ با او دارد.

مادر برای دختر خود پناه نیست. او معشوقه نیز هست و باید در مقابل او نیز وظایفی انجام دهد. این وظایف در تعارض نقشی با نقش مادری اوست. اساساً معشوقه بودن و مادر بودن، وظایف و هنجارهایی را در پی دارد که در تعارض با یکدیگرند. دختر نوجوان که در سن عشوه‎ گری است، نمی ‎تواند همین رفتار را از مادرش ببیند. تحمل عاشق‎ پیشگی مادر برای فرزند نوجوان او بسیار آزاردهنده است و ماجراجویی ‌های عاشقانه مادر در سال‌ های مختلف او را می ‌آزارد.

بحران رابطه با دختر نوجوان البته تا پایان فیلم ادامه دارد. در این میان پدر خانواده نیز نمی ‏تواند در حل مشکلات دختر نقشی ایفا کند. پ دختر تنها به شوهر سابق مادرش که پدر او نیست، اعتماد می ‌کند. به مردی که هیچ نسبتی با او ندارد و این اوج اضمحلال خانواده در جامعه غرب را نشان می‌ دهد. دختر حتی در جایی از فیلم به دوست شوهر سابق مادرش پناه می ‌برد؛ مردی کاملاً غریبه که هیچ ارتباطی تا پیش از این با او نداشته است.

سست شدن بنیان خانواده در غرب علل گوناگونی دارد؛ ترویج طلاق، روابط خارج از ازدواج، حاملگی قبل از ازدواج و عواملی از این قبیل برخی دلایلی است که اساس خانواده را در جامعه مدرن سست کرده است. تعارض نقشی که پیامد اینگونه عوامل است در فیلم گذشته به خوبی نشان داده می شود.

به نظر می ‌رسد نگرانی‌ هایی از قبیل از دست دادن زیبایی نیز به دلیل تعارض نقشی در میان زنان این جامعه وجود دارد. در جامعه سنتی یک مادر لازم نیست زیبا باشد، زنی که به سن سی سالگی می ‎رسد مهم ‎ترین نقش ‎اش مادری کردن است. حتی نقش همسری او نیز در این سن کمرنگ شده و بیشتر مادر بچه‎ ها می ‎شود. بنابراین طبیعت که زن را به سمت پیری می ‌برد، اضطرابی در او ایجاد نمی ‎کند. در حالیکه در جامعه مدرن وقتی زن در سن سی سالگی علاوه بر نقش مادری یا بدون این نقش، نقش معشوقگی را برعهده می ‎گیرد، این تعارض نقشی علاوه بر نقش‌ های اجتماعی با طبیعت زن نیز ایجاد می ‎شود و زن به دلیل اهمیت زیبا بودن، سعی می ‎کند زیبایی رو به اضمحلال خود را حفظ کند. در این جامعه است که عمل‌ های زیبایی و به طور کلی «بازار زیبا شدن» شیوع می ‎یابد.

بدین ترتیب فیلم گذشته نشاندهنده تعارض نقشی مادری است که معشوقه نیز هست و نمی ‎تواند انتظارات دختر نوجوان خود را برآورده کند.

* کارشناس ارشد فلسفه تعلیم و تربیت

نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۱
انتشار یافته: ۴
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۱:۴۰ - ۱۳۹۲/۰۴/۱۲
0
1
مطلبتان خوب بود ولي من كه 32 سال دارم و مادر يك فرزند هستم علاوه بر مادر بودن به قول شما به نقش معشوقه گيم كاملا علاقه دارم و اگر رابطه ام با همسرم خوب نباشد مادر خوبي هم نخواهم شد. واقعا 30 سالگي به معناي رفتن در سراشيبي زندگي ست؟!!!
زهرا مینائی
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۱۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۱۴
0
0
اینجا منظور از معشوقگی، روابط بین زن و شوهر نیست، روابطی خارج از چارچوب خانواده با مردی که پدر بچه ها نیست منظوره. روابط عاشقانه با پدر به تحکیم خانواده کمک میکنه اما ماجراجویی های عاشقانه برای یک مادر، به خانواده صدمه می زنه.
فاطمه خوش نما
|
United States
|
۱۲:۳۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۱۴
0
0
این مطلب بسیار ناقص بود. تا جاییکه انگار نویسنده درست در اوج مطلبش حرفش را تمام کرده و این تاقص بودن به وضوح به چشم میخورد.
از طرفی نویسنده بیشتر سلیقه و افکار شخصی خودش را نوشته تا نقد فیلم با رویکرد زنان و خانواده. یکی از ویژگی های زن بودن این است که توامان همه یا چند نقش را به خوبی به عهده می گیرد. من ِ مادرِ 29 ساله هم مادرم هم معشوقه ام و هم یک زن خانه دار و هم یک روزنامه نگار. کجا یک نقش را گذاشته ام زمین و دیگری را برداشته ام؟
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۰۲ - ۱۳۹۴/۰۷/۲۸
0
0
من دختر مجرد 32 ساله هستم. دختری که 30 سالگی رو رد کرد تو سراشیبی پیری نیست . من وقتی 20 ساله بودم به نظر خودم پیر بودم الان از دهه 20 سالگیم هم جذابم هم کم سن و سالتر از دخترای 20 ساله نشون میدم این فکر شماس که شما رو پیر کنه یا جوان الان 30 سالگی عین دوران 15 سالگی است . کسایی زود پیر میشن که مغز پیر دارن .
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: