پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۸۱۹۰
تاریخ انتشار: ۲۳ شهريور ۱۳۹۲ - ۱۸:۲۷
فاطمه شفیق
مادامی که نظام حقوق بشر، فعالیت‌های خود و خصوصاً وضع قوانین و مقررات خود را فقط و فقط به مدیریت و رفاه حیات طبیعی و «خود مادی و طبیعی» انسان و برطرف نمودن حداکثر خواسته‌ها و نیازهای مادی او ، فارغ از هر‌گونه توجه به ابعاد عالی و معنوی انسان منحصر نماید و درباره تعدیل خردمندانه امیال و خواسته‌ها، آموزه‌ها و ارزش‌های انسانی، اخلاقی و دینی را مد نظر قرار ندهد، قدرت رساندن انسان‌ها به هدفی که در این حقوق منظور می‌شود را نخواهد داشت.

وضع و تنظیم چنین حقوقی به ظاهر آرمانی در نظام حقوق بشر غرب که فقط و فقط ابعاد مادی طبیعی انسان را لحاظ می‌کند، شبیه ساختن کاخی بسیار باشکوه و مجلل در روی قله‌های کوه آتشفشان است.(1)

روند دو دهه اخیر، ساز و کارهای حمایت از حقوق بشر خصوصاً حقوق زنان در جهت به رسمیت شناختن حقوق همجنس‌گرایان و نهادینه کردن حمایت از آنان و تلاش برای ملتزم نمودن دولت‌ها جهت منع هرگونه تبعیض یا خشونت علیه همجنس‌گرایان، را می‌توان مصداق بارزی از ‌این مهم دانست که حقوق‌ بین الملل بشر، تمامی هم و غم خود را فقط و فقط برای ارضای خواسته‌ها و نیازهای حداکثری جسمی و جنسی انسان گسیل کرده است و در این مسیر، مقابله با هرگونه رویکرد اخلاق‌محور و یا دین‌گرایانه را به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی خود قلمداد کرده است.

روند کنونی نظام حقوق ‌بین‌الملل بشر و ساز وکارهای‌ بین‌المللی حمایت از حقوق بشر خصوصاً در چارچوب ملل متحد و نیز در چارچوب منطقه‌ای، هر عقل سلیم و وجدان‌بیداری را‌ بی‌تردید، به تأمل و نگرانی واخواهد داشت.

در نوشتار حاضر، با توجه به اهمیت موضوع روند رو به شتاب و ساز و کارهای‌ بین‌المللی در ارتباط با نهادینه کردن جایگاه و حقوق زنان همجنس‌گرا و ‌ایجاد تعهدات تدریجی برای دولت‌ها در این زمینه، سعی شده است مروری اجمالی بر پییشنه روند ساز و کارهای ‌بین‌المللی و نیز مفهوم‌سازی صورت گرفته شده در این زمینه صورت پذیرد.

اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن
که در مارس سال جاری برگزار شد، به عنوان یکی از مهم‌ترین اتفاقات در عرصه حقوق بشر زنان در ساز و کارهای ‌بین‌المللی ملل متحد قلمداد می‌شود.

89 سازمان غیردولتی از 48 کشور مختلف در سراسر جهان که در زمینه حمایت از حقوق همجنس‌گرایان، گرایشات جنسی و هویت جنسی زنان فعالیت می‌کنند، در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن با ارائه بیانیه‌ای بر لزوم پایان دادن به انواع خشونت‌های جسمی و روانی علیه زنان همجنس‌گرا در سراسر جهان تأکید کرده‌اند.

سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا در ‌بیانیه‌ای که در اجلاس اخیر کمیسیون مقام زن(مارس 2013) برگزار شد، صراحتاً اعلام کردند که برخی از نهادها و ساز و کارهای‌ بین‌المللی نظیر کمیسیون مقام زن تاکنون پیرامون موضوع حمایت از زنان همجنس‌گرا سکوت اختیار کرده‌اند و باید به سکوت خود خاتمه داده و صراحتاً با اتخاذ مواضع حمایت‌گرایانه از زنان همجنس‌گرا، اعمال هرگونه تبعیض و خشونت علیه آنان را محکوم نمایند.(2)

سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه حمایت از حقوق همجنس‌گرایان در‌ بیانیه خود در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن خاطرنشان کردند که‌ این گروه‌ها اغلب در کشورهای خود، قربانی اشکال مختلف آزار و اذیت و انواع خشونت می‌شوند و‌ این اقدامات عمدتاً مبتنی بر سنت‌ها، قوانین و رویکردهای خانواده محور است. ارتکاب خشونت علیه همجنس‌گرایان اغلب در کشورهای مختلف رایج است، ولی موضوعی است که عمدتاً مسکوت گذارده می‌شود و مرتکبان ‌این خشونت‌ها، مسئول شناخته نشذع و مورد تعقیب، محاکمه و مجازات قرار نمی‌گیرند.

زنان همجنس‌گرا، قربانی ارتکاب خشونت توسط نیروهای پلیس، مأموران دولتی، بخش‌های خصوصی اعم از افراد و گروه‌ها و دیگر نهادهای موجود در عرصه اجتماع می‌شوند. نکته مهم آن است که معضل کنونی در بسیاری از کشورها، مسئله «بی‌کیفری» مرتکبان خشونت علیه همجنس‌گرایان است. سازمان‌های غیردولتی با صدور ‌بیانیه‌ای در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن که در مارس سال جاری برگزار شد، صراحتاً اعلام کردند که ساز و کارهای ‌بین‌المللی مربوط به حمایت از حقوق زنان از جمله کمیسیون مقام زن باید به مرجعی جهت پایان دادن به ‌بی‌کیفری مرتکبان خشونت علیه همجنس‌گرایان و حمایت مستقیم از زنان همجنس‌گرا مبدل شود.(3)

نکته قابل توجه‌ این است که در میان اسامی سازمان‌های غیردولتی حامی زنان همجنس‌گرا که مبادرت به ارائه ‌بیانیه در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن کردند، سازمان‌های غیردولتی از برخی کشورهای اسلامی از جمله مصر، پاکستان، لبنان و اندونزی نیز به چشم می‌خورد.

همچنین در‌ این‌ بیانیه آمده است: حتی در کشورهایی که قوانین و مقررات مصوب جهت حمایت از زنان در مقابل ارتکاب خشونت وجود دارد، نیز آمارها نشان می‌دهد اشکال مختلف خشونت اعم از جسمی، جنسی و روانی علیه زنان همجنس‌گرا صورت می‌گیرد.

معضل دیگر در ارتباط با زنان همجنس‌گرا ‌این است که در حال حاضر دست یافتن به آمار و اطلاعات دقیق پیرامون وضعیت این زنان در کشورهای مختلف به آسانی میسر نبوده و‌ این به دلیل آن است که هنوز در بسیاری از کشورها، حقوق همجنس‌گرایان به رسمیت شناخته نشده است. اکنون باید مراجع‌ بین‌المللی مربوط به زنان حمایت از فعالان عرصه حمایت از گرایشات جنسی زنان و هویت جنسی زنان را که ناظر بر حمایت از حقوق همجنس‌گرایان است، به طور جدی در دستور کار خود قرار دهند. اکنون در بسیاری از کشورها، ثبت سازمان‌های غیردولتی برای حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا، با موانع جدی مواجه است.(4)

1.    مفهوم‌سازی در چارچوب ساز و کارهای‌ بین‌المللی: نهادینه کردن حمایت از همجنس‌گرایان
در دهه‌های اخیر، به منظور نهادینه کردن مفاهیم خاص در چارچوب ‌ساز و کارهای ‌بین‌المللی در زمینه حقوق بشر، نخستین گام، اقدام در جهت مفهوم‌سازی است. در زمینه حمایت از حقوق همجنس‌گرایان نیز در دو دهه اخیر، تلاش‌های زیادی در چارچوب سازمان‌ها و نهادهای‌بین‌المللی اعم از جهانی و خصوصاً در چارچوب ملل متحد و نیز منطقه‌ای خصوصاً در چارچوب منطقه اروپا، در راستای مفهوم‌سازی در‌ این زمینه صورت پذیرفته است.

دو عبارت «گرایشات جنسی»(5) و «هویت جنسی»(6) در اسناد ‌بین‌المللی اعم از معاهدات حقوق بشر و نیز نظریات تفسیر نهادهای نظارتی از جمله کمیته حقوق بشر و کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان و نیز متن گزارشات ساز و کارهای نظارتی از جمله گزارشات نهاد گزارشگر ویژه منع خشونت علیه زنان، به طور خاص ناظر بر «همجنس‌گرایان» است. در بسیاری از اسناد و متون‌ بین‌المللی با توجه به حساسیت‌ها و مخالفت‌های موجود حتی در میان خود کشورهای غربی، کمتر از واژه «زنان همجنس‌گرا» استفاده می‌شود، بلکه با بکاربردن واژه عام «گرایشات جنسی» بطور کاملاً غیرمستقیم اهداف خود را پیش می‌برند.

امروزه در گفتمان حقوق ‌بین الملل بشر رایج، حمایت از زنان در مقابل هرگونه خشونت یا تبعیض برمبنای «گرایشات جنسی» و «هویت جنسی» ناظر بر به رسمیت شناختن حقوق کامل برای زنان همجنس‌گراست.

امروزه کشورهای اسلامی باید بدانند که اکنون در گفتمان گزارشگر ویژه منع خشونت علیه زنان اساساً چه موارد و چه مصادیقی به عنوان مصادیق بارز ارتکاب خشونت علیه زنان و دختران قلمداد می‌شود، تا بتوانند در موضع‌گیری‌های خویش به طور دقیق عمل کنند. به عنوان مثال گزارشگر ویژه منع خشونت علیه زنان در آخرین گزارش خود (سال 2012) صراحتاً با اعلام حمایت کامل از پدیده همجنس‌گرایی در جوامع، اذعان نمود:«اکنون ارتکاب خشونت علیه زنان، به دلیل گرایشات جنسی آنان امری رایج است. در بسیاری از جوامع زنان همجنس‌گرا و مردان همجنس‌گرا و شاغلان در این عرصه‌ها، به دلیل عدم انطباق با کلیشه‌های جنسیتی رایج (که مبتنی بر گرایش دو جنس مخالف به یکدیگر است)، مجرم قلمداد شده و متحمل مجازات‌های سنگین و قربانی خشونت می شوند»(7)

گزارشگر ویژه به طور صریح اشتغال زنان و دختران در اموری نظیر همجنس‌گرایی را به رسمیت شناخته است.‌ این طرز تلقی گزارشگر ویژه ‌بی‌تردید از سوی دولت‌ها و مردمان اخلاق‌گرا که حفظ کرامت و انسانیت انسان‌ها همواره به عنوان اصل تخطی‌ناپذیر در کلیه قوانین، مقررات و سیاست‌های آنان است، اساساً قابل پذیرش نیست.

2.    حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا در ساز و کارهای ملل متحد
زنان همجنس‌گرا، در دهه‌های متمادی، همواره‌ این مطالبه را داشته‌اند که اعمال خشونت و تبعیض علیه آنان خاتمه یابد. اکنون بنظر می‌رسد که زمان آن فرارسیده است که سیستم ملل متحد و ساز و کارهای ‌بین‌المللی خصوصاً مرتبط با زنان به خشونت علیه زنان همجنس‌گرا پایان دهند.

از سال 1997 به بعد، ساز و کارهای‌ بین‌المللی از جمله گزارشگر ویژه مع خشونت علیه زنان، در گزارشات خود به طور خاص موضوع ارتکاب خشونت و اعمال تبعیض علیه زنان همجنس‌گرا را مورد توجه قرار داده و آنها را در ساز و کارهای ‌بین‌المللی نهادینه کرده‌اند.

همچنین دیگر گزارشگرهای ویژه نیز حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا را در تمامی نقاط جهان و کشورهای جهان مورد تأکید قرار داده‌ و به منع تبعیض و خشونت علیه زنان بر مبنای گرایشات جنسی توجه کرده‌اند. حتی دبیرکل ملل متحد نیز در گزارشات خود موضوع حمایت از زنان همجنس‌گرا را مورد تأکید قرار داده است.

3.    هدف ‌بیست ساله ساز و کارهای ملل متحد برای نهادینه کردن حمایت از حقوق همجنس‌گرایان
در طول 20 سال اخیر، شش نهاد معاهده‌ای ملل متحد از جمله کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، کمیته منع شکنجه، کمیته منع تبعیض نژادی، کمیته حقوق بشر و سایر نهادها، حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا را مورد تأکید قرار داده‌اند.

کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان در سال 2011 برای نخستین بار، منع خشونت و تبعیض علیه زنان بر مبنای گرایشات جنسی و هویت جنسی را مورد تصریح قرار داد.

مجمع عمومی ملل متحد در سال 2009، در قطعنامه‌ای‌ خاطرنشان کرد که باید هرگونه خشونت و تبعیض علیه افراد همجنس‌گرا خاتمه پیدا کند. سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه حمایت از حقوق زنان همجنس‌گرا در‌ بیانیه‌ای که در اجلاس اخیر کمیسیون مقام زن (مارس 2013) برگزار شد، صراحتاً اعلام کردند که برخی از نهادها و ساز و کارهای‌ بین‌المللی نظیر کمیسیون مقام زن که تاکنون پیرامون موضوع حمایت از زنان همجنس‌گرا سکوت اختیار کرده‌اند، باید به سکوت خود خاتمه دهند و صراحتاً با اتخاذ مواضع حمایت‌گرایانه از زنان همجنس‌گرا، اعمال هرگونه تبعیض و خشونت علیه آنان را محکوم نمایند.

در ژوئن 2011، شورای حقوق بشر به موجب قطعنامه 17.19 برای نخستین‌بار در یک قطعنامه حقوق بشری، با تصریح به «گرایشات جنسی» و «هویت جنسی»، حمایت از همجنس‌گرایان را در ساز و کارهای‌ بین‌المللی رسمیت بخشید. ادامه ‌این روند را می‌توان در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام با موضوع اصلی «منع خشونت علیه زنان» به طور مشخص مشاهده کرد. در این اجلاس، بالغ بر 40 سازمان غیردولتی با ارسال بیانیه‌ای خواهان حمایت رسمی ‌ساز و کارهای ملل متحد از زنان همجنس‌گرا شدند.

متعاقب اقدام شورای حقوق بشر، کمیساریای عالی ملل متحد نیز در سال 2012 مبادرت به تهیه گزارشی مفصل در مورد گرایشات جنسی و هویت جنسی کرد که‌ این گزارش همان سال در شورای حقوق بشر مطرح شده و برای نخستین بار، موضوع حمایت از همجنس‌گرایان در دستور کار یک نهاد ‌بین الدولی ملل متحد قرار گرفت.(8)

مبنای اصلی ساز و کارهای‌ بین‌المللی در حمایت از حقوق همجنس‌گرایان، تأکید بر «جهان‌شمولی حقوق‌ بین‌الملل بشر برای افراد بشر» است و ‌این امر در تمامی گزارشات دهه اخیر ساز و کارهای‌ بین‌المللی مورد تأکید قرار گرفته است.(9)

آخرین اقدام ساز و کارها جهت نهادینه کردن حمایت از حقوق همجنس‌گرایان را می‌توان در اجلاس پنجاه و هفتم کمیسیون مقام زن دید که در آن به طور کاملاً رسمی‌ بیانیه سازمان‌های طرفدار همجنس‌گرایی مطرح شده و از دولت‌ها نیز درخواست شد که در این راستا اقدام نمایند و به هرگونه اعمال تبعیض یا خشونت علیه همجنس‌گرایان زن خاتمه دهند.

پی‌نوشت
(1) محمدتقی جعفری، حقوق جهانی بشر (مقایسه و تطبیق دو نظام: اسلام و غرب)، موسسه تدوین و نشر آثار علاه جعفری، 1385، ص 66.
(2)  COMMISSION ON THE STATUS OF WOMEN,57TH SESSION, 11 MARCH, 2013 NEW YORK STATEMENT ON BEHALF OF THE LESBIAN, BISEXUAL AND TRANSGENDER
(3) Ibid.
(4) Ibid.
(5) Sexual Orientation
(6) Gender Identity
(7) . Rashida Manjoo, Report of the Special Rapporteur on Violence against Women, A/HRC/20/16, 23 May 2012, pp. 16-17, para 65.
 (8) Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights, "Discriminatory Laws and Practices and Acts of Violence against Individuals Based on their Sexual Orientation and Gender Identity” (A/HRC/19/41).
(9) Address by United Nations High Commissioner for Human Rights Navi Pillay, Sixty-third Session of the General Assembly, New York, 18 December 2008.
(10) مرتضی مطهری، مساله حجاب، انتشارات صدرا، 1387، صص 110-105.

* دانشجوی دکترای حقوق بین الملل
مطالب مرتبط :
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدیدترین