پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۸۱۹۱
تاریخ انتشار: ۲۳ شهريور ۱۳۹۲ - ۱۸:۲۹
فاطمه شفیق
در حقوق بین‌الملل بشر معاصر خصوصاً در دو دهه اخیر، منع تبعیض بر مبنای گرایشات جنسی که ناظر بر حمایت از حقوق همجنس‌گرایان است، مطرح شده است. در رابطه با نهادینه شدن تدریجی وضعیت همجنس‌گرایان و حمایت از حقوق آنان، جایگاه و نقش نهادهای فعال در زمینه حقوق زنان و در رأس همه آنها کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان از اهمیت بسیار زیادی برخورداری است. بطوری که در فوریه 2013 کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان گزارشی تحت عنوان «رابطه میان همجنس‌گریزی، همجنس‌گرایی و کنوانسیون منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان» ارائه نمود.

در ‌این گزارش خاطرنشان شده است که اکنون بالغ بر 35 سازمان مختلف از سراسر جهان، به موجب صدور بیانیه‌ای از کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان درخواست کرده‌اند که در نظریات تفسیری و بطور کلی رویه خود، صراحتاً موضوع «همجنس‌گرایی» و «همجنس‌گریزی» را در دستور کار خود قرار دهند و دولت‌ها را مجبور کند که کلیه ممنوعیت‌ها و محدودیت‌هایی که بر مبنای گرایشات جنسی و هویت جنسی علیه زنان اعمال می‌کنند، لغو گردد.

در‌این یادداشت سعی شده است برخی از مهم‌ترین سیاست‌ها و اقدامات کمیته منع تبعیض علیه زنان در راستای حمایت از «همجنس‌گرایی» و مقابله با «همجنس‌گریزی» مورد بررسی قرار گیرد.

1.    موضع‌گیری سرسختانه کمیته در قبال کشورهای مخالف همجنس‌گرایی
کمیته منع تبعیض علیه زنان در ملاحظات نهایی خود در مورد گزارشات کشورهای عضو، صراحتاً در قبال مذهب و اعتقادات مذهبی -که همجنس‌گرایی را عمل نامشروع و غیرمجاز می‌داند- موضع مخالف اتخاذ کرده است و آن را عامل نقض حقوق همجنس‌گرایان می‌داند.

کمیته صراحتاً خاطرنشان کرده است که اصل برابری و اصل منع تبعیض باید بطور مطلق جایگزین تمامی‌ رویه‌های مذهبی، فرهنگی و سنتی شود که حقوق همجنس‌گرایان را به رسمیت نمی‌شناسد.

بنا به اذعان کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، اکنون در بیش از 76 کشور، موضوع همجنس‌گرایی جرم‌انگاری شده است.(1) همین امر سبب شده که موضوع «همجنس‌گریزی» که مغایر با مفاد کنوانسیون منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان است، در‌این کشورها نهادینه شود.

از دیدگاه کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، در کشورهایی که همجنس‌گرایی جرم تلقی می‌شود، زنان همجنس‌گرا از حقوق بشر خود از جمله حقوق دادرسی عادلانه محروم می‌شوند.(2)

از دیدگاه کمیته حقوق کودک حتی در کشورهایی که همجنس‌گرایی جرم قلمداد نمی‌شود، رویکردهای اجتماعی- فرهنگی مبتنی بر «همجنس‌گریزی» خود می‌تواند در عمل منجر به نقض حقوق همجنس‌گرایان می‌شود. از‌این منظر کلیه آموزه‌های اخلاقی و مذهبی که مبتنی بر ناپسند دانستن همجنس‌گرایی است نیز در راستای نهادینه کردن «همجنس‌گریزی» در جوامع خواهد بود.(3)

از دیدگاه کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان در بسیاری از کشورها که اعمال تبعیض بر مبنای جنس، قومیت، مذهب یا معلولیت ممنوع شده است، اعمال تبعیض بر مبنای گرایشات جنسی و هویت جنسی منع نشده است و ‌این به دلیل نهادینه شدن موضوع «همجنس‌گریزی» در کشورهای مختلف است.(4)

همچنین کمیته اعتراف کرده است که از مجموع 187 دولت عضو کنوانسیون منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، در بسیاری از کشورها اگرچه قوانین داخلی از زنان در مقابل اشکال مختلف خشونت از جمله خشونت خانگی حمایت بعمل می‌آورد، فقط در قوانین تعداد‌اندکی از کشورهای عضو کنوانسیون، از روابط همجنس‌گرایی زنان حمایت شده است.(5)

2.    نظریات تفسیری کمیته منع تبعیض علیه زنان: ابزار تفسیر و بروز کردن مفاد کنوانسیون در راستای مقابله با همجنس‌گریزی
کمیته منع تبعیض علیه زنان باید به گونه‌ای عمل کند که بتواند انعطاف‌پذیری و پویایی کنوانسیون منع تبعیض علیه زنان را تضمین نماید. کمیته باید بتواند موضوعات معاصر مربوط به زنان را تحت پوشش قرار داده و یکی از موضوعات معاصر زنان، موضوع «همجنس‌گریزی» است.

در برخی از اسناد بین‌المللی منع تبعیض بر مبنای گرایشات جنسی که ناظر بر به رسمیت شناختن حقوق همجنس‌گرایان است، مطرح شده ولی موضوع «همجنس‌گریزی» در زمره موضوعات جدیدتری است که دامنه آن، بسیار وسیع‌تر از «همجنس‌گرایی» بوده و به‌این معناست که اساساً باید ناپسند دانستن و قبیح دانستن روابط همجنس‌گرایان نه فقط در قانون، بلکه حتی در آموزه‌های فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی جوامع ملغی گردد و فقط در ‌این صورت است که حقوق بشر همجنس‌گرایان را می‌توان تضمین نمود.

با توجه به‌اینکه موضوع «همجنس‌گرایی» و یا «همجنس‌گریزی» در متن کنوانسیون مورد تصریح قرار نگرفته، کمیته در رویه خود سعی کرده است با ارائه تفسیر موسع از مفهوم «برابری» و «منع تبعیض علیه زنان» موضوع همجنس‌گرایی و همجنس‌گریزی را مورد توجه قرار دهد و تعهداتی در‌این ارتباط متوجه دولت‌ها کند.

کمیته با صدور نظریه تفسیری شماره 28 در سال 2010 در مورد مسئولیت دولت‌ها در قبال اقدامات فراگیر در مقابله با تمامی‌ اشکال خشونت علیه زنان مبادرت به ارائه تفسیر موسع از مفهوم تبعیض نمود. نمونه بارز رویکرد انقلابی کنوانسیون در ارتباط با مسائل و معضلات جدید زنان، رویه کنوانسیون و کمیته منع تبعیض علیه زنان در ارتباط با موضوع «مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت علیه زنان» است.

متعاقب ‌این رویکرد، اکنون شاهد آن هستیم که در بسیاری از کشورهای عضو کنوانسیون، قوانین و سیاست‌هایی در ارتباط با منع خشونت علیه زنان به تصویب رسیده است.‌ این در حالی است که در زمان تدوین و تصویب کنوانسیون، اساساً موضوع خشونت علیه زنان به عنوان یک موضوع جدی و حائز اهمیت مطرح نبود. در پرتو تفسیر مفاد کنوانسیون، خشونت علیه زنان به عنوان یکی از مصادیق نقض حقوق بین‌الملل بشر قلمداد می‌شود.(6)

کمیته منع تبعیض علیه زنان در ملاحظات نهایی خود در سال 2012، خاطرنشان کرد که اکنون وقت آن رسیده است که موضوع منع خشونت علیه زنان برمبنای گرایشات جنسی و نیز موضوع همجنس‌گریزی صراحتاً در چارچوب کنوانسیون منع تبعیض علیه زنان به رسمیت شناخته شده و دولت‌ها در قبال ‌این موارد مسئول شناخته شوند.(7)

3.    حمایت از همجنس‌گرایی و مقابله با نقش‌های خانوادگی زنان و مردان در رویه کمیته
از دیگاه کمیته منع تبعیض علیه زنان، کلیشه‌های جنسیتی و تعیین نقش‌های خاص خانوادگی برای زنان و مردان، در عمل می‌تواند منجر به «همجنس‌گریزی» و نیز محرومیت‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و قانونی زنان شود. کمیته منع تبعیض علیه زنان از دولت‌های عضو درخواست می‌کند که در قوانین و مقررات خود و نیز در رویکردهای فرهنگی و اجتماعی خود بشدت از نهادینه کردن نقش‌های کلیشه‌ای خودداری ورزند.(8)

از دیدگاه کمیته منع تبعیض علیه زنان، همجنس‌گریزی و نقض حقوق همجنس‌گرایان عمدتاً مبتنی بر کلیشه‌های جنسیتی و تفاسیر سنتی از مفهوم جنسیت است. کمیته منع تبعیض علیه زنان در ملاحظات نهایی خود در مورد گزارشات کشورها صراحتاً پذیرفتن نقش‌های متفاوت برای زنان و مردان در خانواده را به عنوانی یکی از عوامل همجنس‌گریزی می‌داند. همچنین در ‌این رابطه خاطرنشان کرده است که مفهوم سنتی خانواده و تعیین حقوق و تکالیف متفاوت برای زن و مرد در خانواده در عمل می‌تواند منجر به نهادینه‌شدن همجنس‌گریزی در جوامع شود. در ‌این ارتباط اعتقادات مذهبی مبنی بر منع همجنس‌گرایی، به عنوان یکی از مصادیق تبعیض علیه زنان بر مبنای گرایشات جنسی و همجنس‌گرایی دانسته شده است.(9)

امروزه در اسناد بین‌المللی صراحتاً از زوج‌های همجنس به عنوان خانواده یاد می‌شود و هرگونه مقابله با به رسمیت شناختن حقوق و آزادی‌های همجنس‌گرایان به عنوان یکی از جلوه‌های همجنس‌گریزی دانسته شده است.(10)

نتیجه‌گیری
برخی از مهم‌ترین نکات و ملاحظات پیرامون رویه کمیته منع تبعیض علیه زنان در رابطه با حمایت از «همجنس‌گرایی» و مقابله با «همجنس‌گریزی» عبارتند از:

1.    نخستین نکته حائز اهمیت ‌این است که کمیته منع تبعیض علیه زنان، در نظریات تفسیری و بطور کلی رویه خود، صراحتاً موضوع «همجنس‌گرایی» و «همجنس‌گریزی» را در دستور کار قرار داده و دولت‌ها را مجبور کرده است که کلیه ممنوعیت‌ها و محدودیت‌هایی که بر مبنای گرایشات جنسی و هویت جنسی علیه زنان اعمال می‌کنند، لغو نمایند.

2.    موضوع «همجنس‌گریزی» از جمله موضوعاتی است که بسیار فراتر از قوانین و متون قانونی است؛ بطوری که از دیدگاه کمیته منع تبعیض علیه زنان، دولت‌ها نه فقط قوانین خود را باید اصلاح کنند، بلکه باید رویکردهای فرهنگی و مذهبی خود را نیز در راستای القای «همجنس‌گریزی» و به رسمیت شناختن روابط و حقوق همجنس‌گرایان تغییر داده یا اصلاح نمایند.

3.    با توجه به ‌اینکه موضوع «همجنس‌گرایی» و یا «همجنس‌گریزی» در متن کنوانسیون مورد تصریح قرار نگرفته است، کمیته در رویه، نظریات تفسیری و ملاحظات نهایی خود سعی کرده است با ارائه تفسیر موسع از مفهوم «برابری» و «منع تبعیض علیه زنان» موضوع همجنس‌گرایی و همجنس‌گریزی را مورد توجه قرار دهد و تعهداتی را در‌این ارتباط متوجه دولت‌ها کند.

4.    کمیته منع تبعیض علیه زنان در ملاحظات نهایی خود در مورد گزارشات کشورهای عضو، صراحتاً در قبال مذهب و اعتقادات مذهبی -که همجنس‌گرایی را عمل نامشروع و غیرمجاز می‌داند- موضع مخالف اتخاذ کرده است و آن را عامل نقض حقوق همجنس‌گرایان تلقی می‌کند. کمیته صراحتاً خاطرنشان کرده است که اصل برابری و اصل منع تبعیض باید بطور مطلق جایگزین تمامی ‌رویه‌های مذهبی، فرهنگی و سنتی شود که حقوق همجنس‌گرایان را به رسمیت نمی‌شناسد.

پی‌نوشت
1.    Lucas Paoli Itaborahy, State Sponsored Homophobia: A World Survey of Laws Criminalising Same-Sex Acts Between Consenting Adults, International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA) (2012) available at whttp://ilga.org/historic/Statehomophobia/State_sponsored_homophobia_ILGA_07.pdf.
2.    Grace Poore, Human Rights Abuses in Asia On the Basis of Sexual Orientation, Gender Identity and Gender Expression (2000-2009), International Gay and Lesbian Human Rights Commission (IGLHRC) (2009); "Report on Discrimination against Women in Singapore based on Sexual Orientation and Gender Identity,” Sayoni (June 20, 2011), available at https://salsa.democracyinaction.org/o/1870/images/FINAL_Sayoni_shadow_report.pdf

3.    "Human Rights Violations on the Basis of Sexual Orientation, Gender Identity, and Homosexuality in the Philippines” International Gay and Lesbian Human Rights Commission, et al (October 2012) available at http://www.iglhrc.org/binary-data/ATTACHMENT/file/000/000/584-1.pdf. Damian Ugwu, "As the Flames of Homophobia Burn Around the World, Understanding Nigeria's Anti-Gay Bill” Huffington Post, (Dec. 3, 2012), http://www.huffingtonpost.com/damian-ugwu/nigeria-anti-gay-bill_b_2231999.html.

4.    Turkey, Honduras, Jamaica, Marshall Islands, Micronesia, Mongolia, Greece, Papua New Guinea, Togo, and Switzerland do not include sexual orientation and gender identity as prohibited grounds in existing anti-discrimination legislation. Comprehensive Analysis of UPR Conclusions by IGLHRC. Information on file at IGLHRC.
5.    For reference of number of States party to CEDAW see United Nations Treaty Collection database, http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-8&chapter=4&lang=en.
6.    CEDAW, Gen. Rec. No. 12, 1989.
7.    CEDAW Concluding Observations: Chile U.N. Doc. CEDAW/C/CHL/CO (October 24, 2012) para. 16.
8.    CEDAW, Gen. Rec. No. 28.
9.    Bahamas, CEDAW/C/BHS/CO/1-5, July 27, 2012, Para. 19; Indonesia, CEDAW/C/GUY/CO/7-8  
10.    Information provided by an LBT Indian activist from PAYANA to IGLHRC, 2011, available at http://vimeo.com/22535533.22222

* دانشجوی دکترای حقوق بین الملل
مطالب مرتبط :
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار