پایگاه خبری مهرخانه | mehrkhane.com

کد خبر: ۹۶۶۷
تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۲ - ۲۲:۳۰
به بهانه 14 دی سالروز نشست اندیشه‌های راهبردی زن و خانواده؛
حجت‌الاسلام مجید دهقان


دو سال پيش قبل از برگزاري «نشست انديشه‌هاي راهبردي زن و خانواده» عنوان نشست برايم مقداري پرسش‌برانگيز بود. اين سؤال که آيا عنوان "زن" به جاي "زنان" آگاهانه انتخاب شده‌ است؟ و اين سؤال که آيا همنشيني "زن" و "خانواده" در يک نشست، اشاره‌اي به نظريه‌اي خاص در مورد هويت زنانه دارد؟ و از همه‌ مهم‌تر اين که آيا در حوزه‌ زن و خانواده نوبت به نشست، مديريت و تصميم‌گيري راهبردي يا استراتژيک رسيده‌ است؟

براي رسيدن به مرحله‌ راهبردها بايد اول از مرحله توصيف وضع فعلي و تعيين آينده‌ مطلوب گذشته باشيم؛ برايمان روشن باشد که در حوزه‌ زنان و خانواده که هم‌ کنش‌گران اجتماعي حضور دارند و هم نهادهاي علمي و حکومتي چه مي‌گذرد، اين حوزه با محيط پيراموني خود چه نسبتي دارد، با توجه به تنوع آراء در اين حوزه چه آينده‌ مطلوبي ترسيم کرده‌ايم و محيط پيراموني اين حوزه در افق آينده چه وضعيتي خواهد داشت. پس از روشن شدن نقطه‌ الف در حال، و نقطه‌ي ب در آينده و هدف‌گذاري براي اين حوزه، نوبت به اين مي‌رسد که با چه راهبردهايي گذر از نقطه‌ الف به نقطه‌ ب انجام شود.

به نظرم مي‌آيد هنوز از اين مرحله نگذشته‌ايم؛ توصيف دقيقي از الگوي رفتاري کنش‌گران اجتماعي نداريم، از جريان دانش در نهادهاي علمي کشور توصيف دقيقي وجود ندارد و الگوي فعلي تعامل حکومت با اين حوزه روشن نيست. در اين نوشته بيشتر تمرکزم بر نهادهاي علمي است. اجازه دهيد از گام‌هاي نخستين پژوهش شروع کنم. در نهادهاي علمي کشور در حوزه‌ زنان و خانواده، مسائل پژوهشي چگونه انتخاب مي‌شوند؟ عناوين پايان‌نامه‌هاي جنسيتي دفاع شده در سال‌هاي 90 و 91 در مقطع ارشد و دکتري دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌هاي کشور را که بررسي مي‌کردم مشخص نبود که پاره‌اي از مسائل با چه اولويتي انتخاب شده‌اند و مشکل کدام طيف از زنان کشور را حل مي‌کند. تعداد بسياري از پايان‌نامه‌هاي ارشد مقالهي چاپ‌شده‌ نداشته‌اند. چاپ نشدن مقاله‌ پايان‌نامه به هر دليلي که باشد، نشانهي خوبي نيست. در برخي از مراکز علمي هم استاد و هم دانشجو مي‌داند که نگارش پايان‌نامه، خوش‌بينانه که بنگريم تنها تمريني براي پژوهش است و همين نکته جلوي نقد آن را به عنوان اثر جدي پژوهشي مي‌گيرد. در برخي از مراکز، مسائلي که به درستي انتخاب مي‌شوند به روش صحيحي بررسي نمي‌گردند. هنوز در برخي از حوزه‌هاي پژوهشي به ويژه پژوهش‌هاي ديني، روش اهميت خود را پيدا نکرده‌است. به پيشينه‌ مطالعاتي در غالب پژوهش‌هاي جنسيتي که نگاه مي‌کني، محدود به منابع فارسي است؛ با اين که اکثر منابع اين حوزه به زبان فارسي ترجمه نشده است. حالا اگر در اين ميان مسئله‌اي به درستي انتخاب و به درستي پاسخ گفته شود، با کوچه‌اي تقريباً بن‌بست مواجه خواهد شد؛ قاعدتاً حل شدن يک مسئله و حل نشدن آن غير از ذهن پژوهش‌گر و ذهن استاد و پژوهش‌هاي ديگر، بايد در جاي ديگري غير از چرخه پژوهش نيز اثرگذار باشد که اگر نباشد پس اين همه هزينه براي چه؟

از دل پژوهش که به ساير اجزاي فرآيند علمي در کشور نگاه مي‌کنيم، چيزها را سرجاي خود نمي‌بينيم. در اين چند ساله مقالات علمي- ‌پژوهشي متعددي در کشور به چاپ رسيده ‌است که فاقد معيارهاي لازم است. صرف چاپ شدن مقاله علمي- پژوهشي در هر مجله‌اي که باشد، در نظام علمي کشور شاخصي در زمينه‌هاي مختلف است؛ از پذيرش دانشجو براي دکتري گرفته تا ارتقاء اعضاي هيئت علمي. وقتي که اين شاخص و شاخص‌هاي ديگري مانند آن به هم بريزد نتيجه‌اش اين مي‌شود که چيزها و آدم‌ها از جاي خود خارج مي‌شوند، کسي بالا مي‌رود که نشايد و کسي مي‌ماند که نبايد.

نمونه‌ ديگر اين بي‌نظمي قصه پرغصه‌ همايش‌هاي عملي است. همايش‌هاي متعددي در اين سال‌ها در حوزه زن و خانواده برگزار شده ‌است. فلسفه‌ همايش اگر اين باشد که مجالي براي ديده‌شدن پژوهش‌ها و به‌روزرساني يافته‌هاي پژوهشي است، در برخي از همايش‌ها گويي خود همايش في‌نفسه اهميت دارد. همايش برگزار مي‌شود و سپس به پژوهش‌گران سفارش داده مي‌شود که در فرصت چند ماهه مقاله‌اي آماده کنند.

رشته‌ مطالعات زنان يا زن و خانواده، در اين بين نيز خود مسئله‌اي ‌است. مطالعات زنان و خانواده، ميان‌رشته‌اي است. در اين حوزه‌ مطالعاتي، زنان و خانواده موضوع پژوهش هستند که هر جنبه‌اي از آن در علمي خاص بحث مي‌شود که يا جامعه‌شناسي است يا روان‌شناسي است يا علوم ديگر. حالا اگر کسي متخصص مطالعات زنان و خانواده باشد، چه ارشد و چه دکتري، در چه زمينه‌اي توانايي پژوهش دارد؟ از آن‌جايي‌که هدف عمده‌ آموزش در اين حوزه تربيت پژوهش‌گر است، سؤال را دقيق‌تر بپرسم؛ آيا براي پژوهش در حوزهي زنان و خانواده تربيت متخصص زنان و خانواده لازم است يا تأسيس گروه‌هاي پژوهشي و غني‌سازي رشته‌هاي مرتبط با حوزه‌ زن و خانواده با نظريه‌هاي مرتبط با اين حوزه؟ کدام‌يک از اين دو تصوير، کارآمدتر است: فارغ‌التحصيلي که بينش‌هاي جنسيتي دارد ولي دانش و مهارت تخصصي ندارد يا متخصصي که دانش و مهارت تخصصي دارد و بينش‌هاي جنسيتي‌‌اش با غني‌سازي سرفصل‌هاي آموزشي فراهم شده‌است؟

مشکل ديگري که بيشتر به وضعيت آينده ما مرتبط است، مسئله‌ بومي و ديني شدن است. اين واژه‌ها را افراد مختلف به يک معنا به کار نمي‌برند. نظريات مطرح در اين حوزه گاهي در نقطه مقابل هم قرار مي‌گيرد. وجود آراء مختلف در اين حوزه‌ طبيعي است، اما اين که با وجود چنين تنوعي در اين مسئله، به جاي تأکيد بر حل خود اين مسئله، بر بومي وديني شدن نظريه‌ها تأکيد شود و برنامه‌هاي ديگري بر پايه‌ آن پي‌ريزي گردد، جاي تأمل دارد.

مسئله‌ ديگري که در حوزه‌ زنان و خانواده آسيبي جدي به فضاي علمي وارد کرده ‌است، چنبره سياست بر اين حوزه‌ است. افراد شاخص و نهادهاي متولي در اين مورد کارنامه‌ موفقي به جاي نگذاشته‌اند. برخوردهاي حذفي، نبود سعه‌ صدر از هر دو طرف و ورود افراد اين حوزه به نزاع‌هاي سياسي به ويژه‌ در ماجراي ساليان اخير، فعاليت‌هاي علمي در اين حوزه را بيشتر از ساير حوزه‌ها تحت‌تأثير قرار داده ‌است.

مواردي که برشمردم نکات پراکنده‌اي از وضعيت فعلي ما در اين حوزه است که تا اين وضعيت به خوبي و با جزئيات آسيب‌شناسي و توصيف نشود، نمي‌توان آينده مطلوبي را ترسيم نمود. مي‌توان مواردي آرماني را در هر زمان و مکاني به عنوان نقطه‌اي مطلوب بر شمرد، اما نقطه‌ مطلوب دست‌يافتني بايد ناظر به وضعيت فعلي باشد.

 در آخر هم، همه مباحث گفته شده در این نوشتار شاهدی است بر گفته رهبر انقلاب در نشست انديشه‌هاي راهبردی زن و خانواده که بر ضرورت نظریه‌پردازی در حوزه زنان و خانواده تأکید کردند و نیاز است هرچه زودتر نهادهای پژوهشی، نسبت به آن اقدامات لازم را آغاز کنند.

مطالب مرتبط :
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار